Кіріспе

Функционалдық бағдарламалық архитектура (ФБА) – кәсіпорынның функцияларын, өзара әрекеттесуін және оған сәйкес келетін АТ қажеттіліктерін анықтайтын архитектуралық модель. Бұл функциялар әртүрлі сала мамандарына ақпараттық жүйелерді ақпараттық өзара байланысқан кәсіпорынның бір бөлігі ретінде әзірлеу үшін анықтама ретінде пайдалы. Осылайша, бағдарламалық жасақтама инженерлері мен кәсіпорын архитектурашылары ақпаратқа негізделген, біріктірілген ұйымдық ортаны құруға мүмкіндік алады.

Даму

Кәсіпорынның шекарасы кеңейген сайын, барлық қатысушылар үшін қажетті бизнес, адамдар және АТ-жүйелік іс-әрекеттердің ортақ "жалпы картинасы" жасалуы және бөлісілуі маңызды болады. Функционалдық бағдарламалық жасақтама архитектурасы бұл жұмысты ұйымды бизнес функцияларына және тиісті АТ қажеттіліктеріне бөлу арқылы іске асырады. Осылайша, кәсіпорын архитекторы АТ жүйелерін әзірлеуде бағдарламалық жасақтама инженері пайдалана алатын толыққанды схемалық анықтама ұсынады. Функционалдық бағдарламалық жасақтама архитектурасын әзірлеу бірнеше (біріктірілген) әдіс-техникалар арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Басты мақсат – әртүрлі әдіс-техникаларды қолдану арқылы кәсіпорын архитекторы мен бағдарламалық жасақтама инженерлері арасындағы "алшақтықты" жою. Алайда, бұл мақсатқа тек біріктірілген әдістер екі тараптың да әзірлеп, пайдаланатын, анық және толыққанды функционалдық бағдарламалық жасақтама архитектурасын құрған жағдайда ғана қол жеткізіледі. Сыртқы қысым жоғары болған кезде кәсіпорынның негізгі мақсаттарының бірі – процестерді қайта жобалау арқылы ішкі және сыртқы бизнес процестерін оңтайландыру. Бизнес-процесс – белгілі бір кіріс пен шығысқа ие, құндылық құратын іс-шаралардың жиынтығы, олар өзара байланысты және процестің нәтижесіне (өнім немесе қызмет) бірлесіп үлес қосады. Процестерді қайта жобалау ұйымды өзгертудің әртүрлі аспектілерін қамтиды. Бұл стратегиялық, құндылық қосатын процестерді, жүйелерді, саясаттарды және ұйымдық құрылымдарды ұйымның процестерін оңтайландыру үшін қайта құрумен байланысты.

Компьютерлік интеграцияланған өндіріс ашық жүйелер архитектурасы

CIMOSA бизнес, адамдар және корпоративтік талаптардың АТ аспектілерін кодтау үшін үлгілер мен өзара байланысты модельдеу құрылымдарын ұсынады. Бұл бірнеше перспективадан жасалады: ақпараттық көзқарас, функционалдық көзқарас, ресурстық көзқарас және ұйымдық көзқарас. Бұл құрылымдар әрі қарай АТ жүйелерін жобалау мен іске асыруды құрылымдау және жеңілдету үшін қолданылуы мүмкін. Көзқарастарға бөліну корпоративтік және бағдарламалық қамтамасыз ету инженерлері үшін түсінікті анықтама болып табылады. Ол кәсіпорынның әртүрлі функционалдық мүмкіндіктері (әрекеттер, процестер, операциялар) үшін ақпараттық қажеттіліктерді және оларға сәйкес келетін ресурстарды көрсетеді. Осылайша, белгілі бір әрекет пен процесте ақпараттық қажеттілікті қамтамасыз ететін АТ жүйесін анықтау оңай болады.

Интегралды анықтама (IDEF)

IDEF – құрылымдық модельдеу техникасы, ол алғаш рет өндіріс жүйелерін модельдеу үшін әзірленген. Ол 1981 жылы АҚШ Әуе күштері қолдана бастады. Бастапқыда, кәсіпорынды белгілі бір көзқарас бойынша модельдеу үшін 4 түрлі нотациясы болды. Бұл IDEF0, IDEF1, IDEF2 және IDEF3 функциялық, деректер, динамикалық және процестерді талдауға арналған нотациялар. Соңғы онжылдықтарда нотацияларды интеграциялау үшін бірнеше құралдар мен техникалар біртіндеп әзірленді. IDEF бизнес-процестің әртүрлі бөлінген бизнес-функциялар арқылы тиісті ақпараттық кірістерімен, шығыстарымен және қатысушыларымен қалай өтетінін нақты көрсетеді. CIMOSA сияқты, ол да кәсіпорынның әртүрлі көзқарастарын қолданады. Сонымен қатар, IDEF жүйелерді одан әрі дамыту үшін UML диаграммаларына оңай түрлендіріледі. Осының барлық позитивті қасиеттері оны функционалды бағдарламалық архитектураны дамыту үшін қуатты әдіс етеді.

Петри желілері

Петри желілері өндіріс жүйелерін модельдеуге арналған белгілі құралдар болып табылады. Олар өте кең мүмкіндіктерге ие және параллель жүйелерді модельдеу үшін тиімді формализмдер ұсынады. Ең артықшылықты қасиеттері – жай күйлерді, параллель жүйелік өтулерді және өтулердің ұзақтығын модельдеу мүмкіндігі. Сондықтан, Петри желілерін тиісті күйлерімен және өтулерімен немесе ішкі және сыртқы әрекеттерімен нақты бизнес процестерді модельдеу үшін қолдануға болады. Сонымен қатар, Петри желілерін әртүрлі бағдарламалық жүйелерді және осы жүйелер арасындағы өтулерді модельдеу үшін де пайдалануға болады. Осылайша, бағдарламашылар оны схемалық кодтауға арналған анықтама ретінде пайдаланады. Соңғы жылдарығы бірнеше тәжірибелер Петри желілерінің бизнес-процестерді интеграциялауды дамытуға үлес қосатынын көрсетті. Олардың бірі – IBM Қытай зерттеу зертханасы әзірлеген Model Blue әдістемесі, ол интеграцияланған платформаларды құрудың жаңа тәсілі ретінде бизнес интеграциясының маңыздылығын көрсетеді. Сондай-ақ, олардың бизнес-көзқарасы мен Петри желісі арасындағы сәйкестік көрсетілген, бұл олардың зерттеулері бизнес пен IT арасындағы қашықтықты қысқартатынын көрсетеді. Дегенмен, Петри желілерінің орнына олар өздерінің Model Blue IT көзқарасын пайдаланады, оны трансформациялық механизм арқылы бизнес-көзқарасынан алуға болады.

Бірыңғай модельдеу тілі

UML – бағдарламалық жүйелер мен қосымшаларды әзірлеу үшін кеңінен қабылданған модельдеу тілі. Объектіге бағытталған қауымдастық сонымен қатар UML-ді кәсіпорынды модельдеу мақсатында пайдалануға тырысады. Олар күрделі кәсіпорын жүйелері құрылатын кәсіпорын объектілері немесе бизнес-объектілерін пайдалануға ерекше мән береді. Осы объектілердің жиынтығы және олардың арасындағы өзара әрекеттесулер күрделі бизнес-жүйені немесе процесті бейнелей алады. Petri желілері объектілердің өзара әрекеттесуі мен күйіне назар бөлсе, UML көбінесе бизнес-объектілеріне назар аударады. Кейде оларды "кәсіпорның құрылыс блоктары" деп атайды, оған ресурстар, процестер, мақсаттар, ережелер және метамодельдер кіреді. UML осылайша біріктірілген бағдарламалық жүйені модельдеуге қолданылса да, бизнестің нақты жағдайын бағдарламалық модельдеу тілімен модельдеуге болады деген пікір айтылды. Оған қарсылық ретінде объектіге бағытталған қауымдастық UML-ге бизнес-қосымшаларын жасайды және тілді бейімдейді. UEML, UML-ден туындаған және бизнес-модельдеу тілі ретінде ұсынылған. Бұл бизнес-өзгерісі дұрыс шешім болып табыла ма деген сұрақ туындайды. Алдында UML басқа "таза" бизнес-әдістермен бірге жақсырақ балама бола алатыны айтылған еді.

Кәсіпорынның функционалдық диаграммалары

EFD – кәсіпорын функцияларын және оларға сәйкес келетін өзара әрекеттесуді бейнелеуге арналған модельдеу әдісі. Бұл бейнелеулерде әртүрлі бизнес-процестер "функционалдық модульдер" және триггерлерді пайдалану арқылы модельделуі мүмкін. Бастапқы бизнес-процесс әртүрлі функцияларға әртүрлі кіріс деректерді жібереді. Барлық функциялар мен қосалқы функциялар арқылы өтетін процесс бірнеше нәтижелерді тудырады. Кәсіпорын функцияларының диаграммалары бизнес-процестерді және оларға қатысты функцияларды, кіріс, шығыс және триггерлерді пайдалануды өте оңай және егжей-тегжейлі түрде көрсетеді. Осылайша, EFD IDEF0 диаграммаларымен көптеген ұқсастықтарға ие, олар да бизнес-процестерді функциялар мен триггерлердің комбинациясы ретінде иерархиялық түрде бейнелейді. Айырмашылығы – EFD бизнес-функцияларды ұйымның иерархиялық тұрғысынан қарастырады, бұл ұйымдағы белгілі бір процестердің жалғасуын көрсетеді. Керісінше, IDEF0 диаграммалары жебелерді пайдалану арқылы белгілі бір бизнес-функциялардың жауапкершілігін көрсетеді. Сонымен қатар, IDEF0 әрбір (қосалқы) функцияның кіріс және шығысын нақты бейнелейді. EFD, мүмкін, UML сияқты бағдарламалық жасақтаманы модельдеу тіліне бизнес-фронт-энд ретінде қолданылуы мүмкін. IDEF-пен ұқсастығы оны модельдеу құралы ретінде жасауға болатынын көрсетеді. Дегенмен, EFD техникасын UML-ге ресми сәйкестендіруді жүзеге асыру үшін қосымша зерттеулер қажет. IDEF және UML-дің толықтырып қолданылуы IDEF-ті бизнес-фронт-энд ретінде қабылдауға септігін тигізді. EFD және UML үшін де ұқсас зерттеу жүргізілуі керек.