Кіріспе

Америкалық инвестициялық банкир және дипломат (1928–2019)
Украинадағы қала

Феликс Джордж Рогатин (Felix George Rohatyn; 29 мамыр 1928 – 14 желтоқсан 2019) – американдық инвестициялық банкир және дипломат. Ол өзінің мансабының көп бөлігін «Лазард» компаниясында өткізді, онда 1960 жылдардан 1990 жылдарға дейін көптеген ірі корпоративтік бірігулер мен сатып алуларға делдалдық жасады. 1975 жылы ол Нью-Йорк қаласының банкроттығын болдырмауға маңызды рөл атқарды, «Муниципальдік көмек корпорациясының» төрағасы және қала, оның кәсіби одақтары мен кредиторлары арасындағы бас келіссөзші болды. Кейін Рогатин Американың инфрақұрылымын жаңартуды ынтамен қолдады, саясаткерлер мен бизнес лидерлерімен бірлесіп, «Қоғамдық инфрақұрылым жөніндегі комиссияның» тең төрағасы ретінде инфрақұрылымды күшейтудің басшылық қағидаларын жасауға жұмыстанды. Рогатин ұлттық инфрақұрылымдық банк құруға қатысты және «Нью-Йорк штатының 2100 комиссиясының» тең төрағасы ретінде «Сэнди» даулынан кейін Нью-Йорк қаласын қайта құруға көмектесті. 1997 жылдан 2000 жылға дейін Рогатин Франциядағы АҚШ елшісі қызметін атқарды.

Ерте өмір

Рогатин есімінің татар тегінен шыққандығы айтылады. Рогатин 1928 жылы Венада, поляк еврейі Александр Рогатин мен оның әкесінен ажырасқан австриялық Эдит (Кнолл) Рогатиннің жалғыз ұлы ретінде дүниеге келді. Оның ұлы атасы Фейвел Рогатин украиналық Рогатин қаласынан 50 шақырым қашықтықтағы Злошовтың бас раввині болған. Рогатин украин (славян) тілінен ағылшын тіліне "Мүйізді тізім" деп аударылады, ал Золочив бұрын Австрияның Галисиясында, қазір Украинада орналасқан. 1935 жылы отбасы Австриядан Францияға көшіп кетті. 1940 жылы Германияның Францияға басып кіргеннен кейін олар Касабланкаға, Лиссабонға, ал 1941 жылы Рио-де-Жанейроға қашып, 1942 жылы АҚШ-қа жетті. Бразилияның Франциядағы елшісі Луис Мартинс де Соуза Дантас оларға Франция мен Холокосттан қашуға мүмкіндік берген визалар берді, олар Марсельден Касабланкаға кемемен жүзіп өтті. Рогатин Франциядағы мектептерде білім алды. 1942 жылы АҚШ-қа келгеннен кейін МакБерни мектебіне қабылданды, содан кейін Миддлбери колледжінде оқыды, ол 1949 жылы физика мамандығы бойынша бітірді.

Мансап

Миддлбериден Рогатин Андре Мейер басшылығымен Lazard Frères инвестициялық банкінің Нью-Йорк кеңсесіне қатысты. 1950 жылы ол АҚШ армиясына екі жылға әскерлік қызметке алынды.

Нью-Йорк қаласының қаржы дағдарысы

1975 жылдың сәуір айының ортасында Нью-Йорк қаласының қаржысы таусылғанда, Нью-Йорк штатының губернаторы Хью Кэри қаланың шоттарын төлеуіне мүмкіндік беру үшін штат қаражатын алға тартты, бірақ бұл үшін қала өз қаржысын басқаруды Нью-Йорк штатына беруге келісуі керек еді. Кэри Рохатинды қаланың қаржылық проблемаларын ұзақ мерзімді шешу үшін арнайы кеңесші комитет басшысы етіп тағайындады. Кеңесші комитет Мүниципалдық Көмек Корпорациясын (МКК) құруды ұсынды – қаланың қарыз алу қажеттіліктерін өтеу үшін облигациялар сатуға уәкілеттік алған тәуелсіз корпорация. Дефицит 750 миллион долларға жеткен кезде, 1975 жылдың 10 маусымында МКК құрылды, Рохатин төраға болып тағайындалды және құрамында тоғыз көрнекті азамат болды. Рохатин басқарыған МКК қаладағы жалақыны тоңдыру, жұмыстан босату, метро ақысын көтеру және Нью-Йорк қалалық университетінде оқу ақысын енгізу сияқты маңызды реформалар жасауды талап етті. Штат заңы қалалық сату салығы мен акциялардың аудару салығын штаттық салыққа айналдырды, олар жиналғаннан кейін МКК облигацияларына кепіл ретінде пайдаланылды. МКК жеткілікті пайда табуға үлкермегендіктен, қаланың қаржысын бақылау үшін Төтенше қаржылық бақылау кеңесі құрылды. Бірақ барлық шараларға қарамастан, МКК облигацияларының құны төмендеді және қала қызметкерлеріне жалақы төлеуге, жұмысын жалғастыруға ақша табу қиын болды. 1975 жылдың қараша айында федералды үкімет араласып, Конгресс қатаң шаралардың орнына 2,3 миллиард долларлық қысқа мерзімді несие берді. Рохатин мен МКК директорлары банктерді облигацияларының мерзімін ұзартуға, олардың үлемін азайтуға және қаланың қарызын өтеу үшін МКК облигацияларын сатып алуға көндірді. МКК облигацияларына сенім қайта орнатылды және Рохатин төрағалығымен МКК 10 миллиард долларлық облигацияны сәтті сатты. 1977-1978 жылдары Нью-Йорк қаласы қысқа мерзімді қарызын жойды. 1985 жылға қарай қалаға Мүниципалдық Көмек Корпорациясының қолдауы қажет болмады және ол өзін таратуға дауыс берді. 2012 жылдың 4 наурызында The New York Times газетіне жазған хатында Рохатин Нью-Йорк қаласының 1970-ші жылдардың соңында банкроттықтан құтылуын бұрынғы Нью-Йорк штатының губернаторы Хью Кэридің көшбасшылығына және қаланың банктері мен кәсіби одақтарының бірлескен күш-жігеріне байланыстырды, бірақ президент Джеральд Фордтың жаңадан шығарылған қалалық облигацияларға федералдық кепілдік беру туралы кешіккен келісіміне емес деп атап өтті.

Нью-Йорк қаласының қаржы дағдарысынан кейін

Билл Клинтон сайланған кезде Рогатин 1970 жылдардан бері АҚШ Қаржы министрі болуға ниеттенген. Ол ұзақ жылдар бойы клиенті Росс Пероның үміткерлігін қолдады. 1996 жылы Клинтон әкімшілігі оның кандидатурасын Федералдық резерв төрағасының орынбасары лауазымына ұсынды, бірақ республикашылдардың идеологиялық қарсылығына байланысты ресми ұсыныс жасалмады. The New York Times газетінің мәліметінше, 1990 жылдары Рогатин деривативтерді "М.Б.А. дәрежесі бар 26 жасар мамандар жеке компьютерлерде құрастырған қаржылық сутегі бомбалары" деп сипаттаған. 2006 жылы Рогатин Lehman Brothers компаниясына төраға Дик Фулдтың аға кеңесшісі болып кірді. 2010 жылдың 27 қаңтарында Рогатин Rothschild компаниясындағы қысқа мерзімді жұмыстан кейін Lazard компаниясына төраға мен бас атқарушы директордің арнайы кеңесшісі ретінде қайтып келгенін хабарлады.

Франция елшісі

Рохатин 1997-2000 жылдары Клинтон әкімшілігінің екінші мерзімінде АҚШ-тың Франциядағы елшісі болды және француз Құрмет Легионының командирі атанды. Ол Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес, Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі және Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығының қамқоршысы болды. Сондай-ақ ол 1999 жылы Омаха жағажайында Нормандияның азат етілуінің 55 жылдығына арналған шарада D күнінің ардагерлеріне сөз сөйледі. Ол оларға: «Демократиялық, гүлденген Еуропа – ардагерлердің ерліктеріне ең лайықты ескерткіш» деді. «Бүгін сіздерге айналаларыңызға қарап, нағыз батырлардың қатарында екендеріңізді көруіңізді тілеймін», – деді ол. Елші ретінде ол АҚШ және Франция корпорацияларының бас директорларынан құралған 40 мүшелі Француз-Америка бизнес кеңесін ұйымдастырды. Кеңес отырыстарына президент Клинтон, президент Ширак және премьер-министр Жоспен, сондай-ақ АҚШ кабинетінің хатшылары мен француз үкіметінің министрлері қатысты. Бұл кездесулер президент Джордж У. Буш пен Никола Саркози президенттігі кезеңінде де жалғасты. Елші қызметін атқару кезінде Рохатин АҚШ әкімдер конференциясымен бірлесіп, қалалық және экономикалық мәселелерді талқылауға және қалалар арасында байланыс орнатуға арналған Трансатлантикалық әкімдер конференциясын құруға жұмыс істеді. Сонымен қатар, Элизабет Рохатин ханым француздық және американдық аймақтық мұражайлар алмасу бағдарламасын (FRAME) құрды, ол 26 француз және Солтүстік Америка өнер мұражайларының консорциумы болып табылады және ірі, екіжақты көрмелерді және білім беру бағдарламаларын ұйымдастыру үшін бірлесіп жұмыс істейді. Рохатиндер Париждегі елшілік қызметін аяқтағаннан кейін FRAME тәуелсіз, коммерциялық емес ұйымға айналды, оның төрағасы болуын Элизабет Рохатин ханым жалғастырды. 2020 жылы FRAME өте белсенді және табысты қызметін жалғастыруда.

Инфрақұрылым

New York Times газетінің жазушысы Уильям Сафайр бір кезде "инфрақұрылысшы Феликс Рогатин" деп жазған, себебі Рогатин Американың мемлекеттік инфрақұрылымын қайта жаңартуды, ел экономикасын күшейту және жаһандық бәсекеге қабілеттілігін арттыруды ұзақ жылдар бойы қолдап келді. 2007 жылы Рогатин және қайтыс болған сенатор Уоррен Рудман Мемлекеттік инфрақұрылым жөніндегі комиссияны бірлесіп басқарды. Бұл комиссия АҚШ инфрақұрылымын күшейтудің басшылық қағидаларын әзірледі. Комиссия құрамында сол кездегі АҚШ сенаторлары Кристофер Додд және Чак Хейгел болды. Комиссияның жұмысы мен қорытындылары негізінде Додд пен Хейгел Ұлттық инфрақұрылымды қайта инвестициялау банкін құру туралы Сенат заң жобасын ұсынды. Олар Сенаттан кеткеннен кейін заң жобасын қолдауды сол кездегі сенаторлар Джон Керри мен Кей Бейли Хатчисон өз мойндарына алды. Рогатин заңды қолдау мақсатымен Конгресс пен Сенатта куәлік берді. "Сэнди" қызылшаңынан кейін Нью-Йорк штатының губернаторы Эндрю Куомо Рогатинды Нью-Йорк штатының 2100 комиссиясының тең төрағасы етіп тағайындады, ол қызылшаңнан кейін қалпына келтіру стратегиясын жасады. Рогатин сондай-ақ Нью-Йорк штатының инфрақұрылым жөніндегі жұмыс тобының тең төрағасы қызметін атқарды.

Жеке өмір

Рогатин екі рет үйленген. 1956 жылы журналист және атлантист Кларенс Стрейттің қызы Жаннет Стрейтке (1924–2012) үйленді. Олар 1979 жылы ажырасты. Олардың үш баласы болды: Пьер Рогатин, Николас Рогатин және Майкл Рогатин. Рогатин 2019 жылдың 14 желтоқсанында Манхэттенде қайтыс болды. Ол 91 жасқа толыпты. Оның ұлы Николас өнер галерея иесі Жанна Гринберг Рогатинге үйленген. Оның әкесінен туған қызы модель Нина Гриском болды, ол 2020 жылдың 25 қаңтарында қайтыс болды.

Таңдалған библиография

1983: "Екі жүз жылдық ғасыр: экономика және мемлекеттік қаржы туралы эсселер". Нью-Йорк: "Рендом Хаус". 2002: "Капитализмге жасалған сатқындық". "Нью-Йорк кітаптар шолуы". 28 ақпан, 2002. 2002: "Нью-Йорктан Бағдадқа". "Нью-Йорк кітаптар шолуы". 21 қараша, 2002. 2003: Жан Пол Бешармен бірге. Трансатлантикалық қорғаныс қауымдастығының болашағы: XXI ғасырдағы трансатлантикалық қауіпсіздік және өнеркәсіптік ынтымақтастық жөніндегі КҒӘК комиссиясының соңғы есебі. Вашингтон, округ Колумбия: CSIS Press. 2003: "Бостандық, байлық және әділдік". "Уолл-стрит журналы". 11 қараша, 2003. 2005: "АҚШ экономикасының болашағы қандай? Ішкі мемлекеттік инвестициялар және Американың әлемдегі орны". Американың прогрессі орталығы. Вашингтон. 22 қыркүйек, 2005. 2005: Уоррен Рудманмен бірге. "Американы қайта құру уақыты келді". "Вашингтон Пост". 13 желтоқсан, 2005. 2006: "Еркін нарық пен саясат қақтығысқанда". "Халықаралық геральд трибьюн". 3 сәуір, 2006. 2007: Джордж Л. Аргирос және Марк Гроссманмен бірге. Болашақтың елшілігі. Вашингтон, округ Колумбия: CSIS Press. 2007: Уоррен Рудманмен бірге. "Американың болашағын нығайтудың басшылық қағидалары". Мемлекеттік инфрақұрылым жөніндегі комиссия, Стратегиялық және халықаралық зерттеулер орталығы. 2007: "Нью-Йоркке қайта ояну үшін шағын құн". "Файненшл Таймс". 26 сәуір, 2007. 2008: Эверетт Эрихтпен бірге. "Инфрақұрылымымызды сақтап қалу үшін жаңа банк". "Нью-Йорк кітаптар шолуы". 9 қазан, 2008. 2009: Батыл ізденістер: Біздің үкімет Американы қалай салды және неге оны қазір қайта құру керек. Нью-Йорк: Саймон & Шустер. 2009: "Американы қайта құру арқылы экономиканы жаңғырту". Чикаго экономикалық клубы. 24 наурыз, 2009. 2010: Келісімдер: саяси және қаржылық өмір. Нью-Йорк: Саймон & Шустер.