Кіріспе

Тесік өлшегіш – тесіктерді дәл өлшеу процесіне арналған ерекше құралдардың жиынтық атауы.

Телескоптық өлшегіштер

Бұл – ішкі диаметрді қашықтан өлшеу құралына беру арқылы тесіктің өлшемін өлшеуге арналған өлшегіштер жиынтығы. Олар ішкі штангенциркульдерге толыққанды балама болып табылады және оператордан қайталамалы нәтижелер алу үшін дұрыс сезімді дамытуды талап етеді. Өлшегіштер тұтқалардың жолақты ұшын бұрау арқылы бекітіледі; бұл әрекет өлшегіштің телескопиялық бөліктеріне (өлшегіштің Т-тәрізді басында орналасқан кіші диаметрлі таяқшалар) аз мөлшерде үйкеліс тудыру үшін жасалады. Пайдалану үшін, өлшегіш тесікке сәл бұрыштап енгізіліп, бұрышта кезінде тесіктен сәл үлкен өлшемге ақырын бекітіледі. Содан кейін, тұтқаны оңнан солға қарай шайқап, тұтқаны тесіктің екінші жағына баяу жылжытыңыз. Шайқау алдымен өлшегішті тесік осімен сәйкестендіреді, ал тұтқаны тесіктің екінші жағына жылжыту оны нақты тесік диаметріне жеткізеді. Бұл әрекет екі иінтіректі қысып, оларды тесіктің өлшемінде бекітілген күйде қалдырады. Содан кейін өлшегіш алынып, микрометрдің иінтіректерінің көмегімен өлшенеді, өлшеу кезінде өлшегіштің басын айналдырып, максималды көрсеткішті алуды қамтамасыз етіңіз. Микрометрді өлшегіштің қозғалысын тек бір нүктеде тоқтату үшін реттегенде, өлшегішті басқаруға көмектесу үшін өлшегіштің басының жанынан ұстаңыз. Аздап жаттығудан кейін сіз осының мәнін тез түсінесіз.

Кішкентай тесікті өлшегіштер

Кіші тесік өлшегіштері телескоптық өлшегіштерге қарағанда сәл өзгеше техника талап етеді, кіші тесік өлшегіші бастапқыда өлшенетін тесіктен кішірек етіп орнатылады. Содан кейін ол тесікке енгізіліп, тесікте сәл жылғанда жеңіл қысым сезілгенше, негізіндегі тірелмелі дөңгелекті айналдыру арқылы реттеледі. Одан кейін өлшегіш алынып, штангенциркуль немесе микрометрмен өлшенеді. Өлшегіш басының екі жартысы арасындағы максималды қашықтықты дәл анықтау үшін өлшеу кезінде өлшегіш басын айналдырып, максималды көрсеткішті алуға көз жеткізіңіз. Микрометрді өлшегіштің қозғалысын тек бір нүктеде тоқтату үшін реттегенде, өлшегішті басқаруға көмектесу үшін өлшегіш басын ұстаңыз. Біраз жаттығудан кейін сіз осыған тез үйренесіз. Кіші тесік өлшегіштерінің екі түрі бар: толық шарлы және жарты шарлы. Толық шарлы өлшегіштерді дұрыс орнату оңай және өлшеу кезінде тесікті жақсырақ көрсетеді. Жарты шарлы өлшегіштер сәл иімденеді, бұл өлшеуді қате етуі мүмкін. Жарты шарлы өлшегіштерді дәл пайдалану үшін жеңіл тиісу қажет.

Үлкен диаметрлі сәуле өлшегіштер

Үлкен диаметрлерді өлшеу үшін ұзартылған сәулелі өлшегіштерді қолдануға болады. Ол ішкі және сыртқы диаметрлерді өлшеуге арналған. Осы өлшегіштерді басқа тесік өлшегіштермен салыстырғанда қолдану сәл қиынға түсуі мүмкін. Ол жеңіл болуы керек, төмен жылулық кеңею коэффициентіне, жоғары модуль және қатаңдыққа ие болуы керек (мысалы, көміртек талшығы немесе алюминий). Оның екі басында шарлы сабағы бар. Сабақтың ұзындығы өлшенетін бөлшектің еніне байланысты. Тесіктің диаметрін өлшеу үшін сәулені бір жағына қойып, екінші жағын диаметр бойымен жылжытып, диалдық индикаторды бақылаңыз. Көрсеткіштер бастапқыда артып, кейін бір кезде төмендеуі басталады; сол кезде тоқтаңыз, бұл шеңбердегі максималды нүкте деп аталады. Бұл компоненттің диаметрі болып табылады. Процедураны 3 түрлі жерде қайталап, компоненттің диаметрінің орташа мәнін анықтаңыз. Бұл үлкен тесіктерді өлшеудің ең көп қолданылатын тәсілі. Ол әртүрлі диапазонмен қол жетімді; әдетте сыртқы диаметр үшін 300 мм-ден 4000 мм-ге дейін қолдануға болады.

Ішкі микрометр

Ішкі микрометр немесе верниерлік бұрғы өлшегіш бұрғы диаметрін тікелей өлшейді. Өлшегіште өлшегіш корпусынан шығып тұратын және диск немесе микрометр механизміне қосылған үш симметриялық тіреуіш (намыс) болады. Бұрылмалы тұтқаны айналдырғанда, тіреуіштер өлшемдерге қатысты ішке немесе сыртқа жылжиды. Тұтқада әдетте құрылғының сезімталдығын азайту және өлшемдердің сенімділігін арттыру үшін сырғанақ механизмі болады. Көрсетілетін өлшем – үш тіреуіштің орташа диаметрі, және әдетте дәлдігі жақсы болады.

Диалдық бұрғы өлшегіші

Диалограф – телескоптық өлшегішке ұқсас салыстырмалы аспап, бірақ ол цифрлық немесе аналогты көрсеткішпен жабдықталған. Диаметр өлшегіші тесіктің номиналдық мәніне келтірілуі керек, ол тесіктің номиналдықтан ауытқуын және бағытын өлшейді. Бұл өлшегішті номиналдық мәнге орнатудың бірнеше тәсілі бар. Ең көп қолданылатын әдіс – номиналдық мәнге орнатылған сыртқы микрометрді пайдалану. Бұл диаметр өлшегішін орнатудың ең жылдам және ең арзан жолы. Бірақ бұл әдіс ең дәл емес, себебі адамның қателіктері болуы мүмкін, сондай-ақ микрометрдегі қателіктер диалографқа көшеді. Көбірек дәлдікке қол жеткізу үшін сақиналы өлшегіштер (немесе басқа сақиналар) және өлшегіш блоктарын немесе басқа стандарттарды қолданатын арнайы диаметр өлшегішін орнату жабдықтарын пайдалануға болады. Микрометрді пайдаланып диалографты орнату кезінде өлшеудің дәлдігі 0,002 дюйм немесе 0,0508 миллиметрді құрайды. Сақиналы өлшегішті пайдалану арқылы жоғарырақ дәлдікке қол жеткізуге болады, бірақ ол қымбатқа соғады және көбірек уақытты қажет етеді. Диалограф сақиналы өлшегішпен орнатылғанда, жалпы дәлдік 0,0001 дюйм немесе 0,00254 миллиметрді құрайды. Диалографтың басында контактілік ине орналасқан. Ине тесікті өлшеу кезінде қозғалады және деректерді механикалық немесе электрондық жолмен көрсеткішке немесе оқу құралына жібереді. Бас сонымен қатар номиналдық өлшемді орнатуға арналған ауыстырылатын ұштармен және тесікпен дұрыс бағытталуға көмектесетін анықтамалық контактілермен жабдықталған. Ауыстырылатын ұштар әртүрлі ұзындықта болады, бұл оларды әртүрлі диаметрлі тесіктерге қолдануға мүмкіндік береді. Бұл өлшегішті пайдалану үшін оператор алдымен өлшенетін тесіктің номиналдық мәніне өлшегішті келтіруі керек. Номиналдық өлшем алынғаннан кейін көрсеткіш немесе цифрлық оқу нөлге келтіріледі. Содан кейін өлшегіштің басы өлшенетін тесікке енгізіледі. Тесікке енгізілгеннен кейін, өлшегішті аздап алға-артқа бұру арқылы өлшеулер жасауға болады. Көрсеткіште көрсетілген ең кішкентай өлшем – бас тесікке перпендикуляр орналасқандағы мәнді көрсетеді. Бұл номиналдық мәнге қатысты дәл өлшем болады, ол диалограф нөлге келтірілген. Мысалы, егер өлшегіш 4,000 дюйм номиналдық мәніне орнатылған болса және 0,002 дюйм өлшенсе, тесіктің мөлшері 4,002 дюйм болады.