Кіріспе

Вирудунагар – Үндістанның Тамил Наду штатындағы қала және Вирудунагар ауданының әкімшілік орталығы. Ол штаттың астанасы Ченнайдың оңтүстік-батысында және Мадурайдың оңтүстігінде орналасқан. Вирудунагар британдық үкімшілік кезеңінде маңызды сауда орталығы ретінде дамыды. Ковсика өзенінің шығысында жатқан Вирудунагардың теңіз деңгейінен орташа биіктігі жоғары, көбінесе жазық және ірі геологиялық құрылымдары жоқ. Қаланың климаты ылғалды, жыл сайын белгілі бір мөлшерде жауын-шашын жауады. Әртүрлі кезеңдерде Кейінгі Пандиялар, Виджаянагар империясы, Мадурай Найяктары, Чанда Сахиб, Карнатик патшалығы және британдықтар билік еткен. Бұрын Вирудупатти деп аталған. Вирудунагар муниципалитетінің аумағында 2011 жылы 72 296 адам тұрды. Ауданның әкімшілік орталығы ретінде қала экономикасы қызмет көрсету саласына негізделген, онда еңбекке қабілетті халықтың 93% жұмыс істейді. Қалған 7% ауыл шаруашылығында, кен өндіруде, карьерлерде, мал шаруашылығында, өндірісте, құрылыста, сауда және коммерцияда жұмыс істейді. Көлік құралдарының басты түрі – автомобиль жолдары, сонымен қатар қалада теміржол байланысы да бар. Ең жақын әуежай – қаладан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан Мадурай әуежайы. Қала аумағында 14 орта мектеп, екі өнер және ғылым колледжі (біреу ерлерге, біреу әйелдерге арналған), бір политехникалық колледж, үш инженерлік колледж (Камарайж инженерлік және технологиялық колледжі, Шри Видья, AAA) және үш университет оқу орталығы бар. 2021 жылы Вирудунагар мемлекеттік медициналық колледжі ашылды. Ол Вирудунагар коллекторы кеңсесінің жанындағы №44 тас жолында орналасқан.

Этимологиясы мен тарихы

Жергілікті аңыз бойынша, патшалықтарды жаулап алып, көптеген туларды (тамил тілінде – вируду деп аталады) жеңген батыр қалаға келіп, тұрғындарға шақырды. Бір тұрғын бұл шақыруды қабылдап, батырды өлтіріп, оның қолындағы туларды тартып алды. Содан бері қала Вирудуккалветти деп аталды. Вирудунагар 16 ғасырда Мадурай аймағының (қазіргі Тричиден тыс, бүкіл Оңтүстік Тамил Надуды қамтитын аймақ) бір бөлігі болды. 1559 жылы Наякалар билеу кезінде бұл аймақ Виджаянагар империясынан тәуелсіздік алды. Наякалардың билігі 1736 жылы аяқталды, ал аймақты 18 ғасырдың ортасында Чанда Сахиб (1740–1754), Аркот Навабы және Марудханаягам Пиллай (1725–1764) бірнеше рет басып алды. 1801 жылы аймақ Британдық Шығыс Үндістан компаниясының тікелей бақылауына өтті және Мадрас президенттігіне қосылды. 1875 жылы қаланың атауы Вирудупатти деп өзгертілді, ал 6 сәуірде 1923 жылы қалалық кеңес оны Вирудунагар деп атады. Британдық үкім кезінде қала маңызды сауда орталығы болды, ал Вирудунагардан тауарлар Куласехарапатнам, Тхутхуди, Вайппар және Девипатттинам порттары арқылы шетелге экспортталды. Бұл қалада азаттық күрескері, 1954–1963 жылдары Тамил Надудың бас министрі және Үндістанның ең жоғары азаматтық наградасы – «Бхарат Ратна» иегері К. Камарадж дүниеге келді. Вирудунагардағы негізгі минерал – әктас (жергілікті атауы Лимеканкар), ол Сивакасидегі «Тамил Наду Цементс» (Тамил Наду үкіметінің кәсіпорны) және Вирудунагардағы Р.Р. Нагардағы «Рамко Цементс» (жекеменшік кәсіпорын) пайдаланады.

Демография және экономика

2011 жылғы санақ бойынша Вирудунагардың халқы 72 296 адамды құрады, әр 1000 еркекке 1014 әйел шамасында, бұл 929 құрайтын ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары. 6 жасқа дейінгі балалардың саны 6454 болды, оның ішінде 3268 ұл және 3186 қыз. Халықтың 7,06% -ы жоспарланған касталар тобына, ал 0,08% -ы жоспарланған тайпалар тобына жатты. Қаланың сауаттылық деңгейі 84,28% құрады, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (72,99%) жоғары. 2004 жылғы мәліметтер бойынша, қалада он екі ресми және он бір ресми емес шалғай аудандар анықталды, оларда барлығы 17 787 адам тұрды. Шалғай аудандардағы тұрғындардың көп бөлігі күндізгі жұмысшылар болып жұмыс істеді. 2001 жылы халық тығыздығы гектарына 114 адамды құрады. 2011 жылғы діни санақ мәліметтері бойынша Вирудунагар (М) халқының 85,02% индуист, 7,73% мұсылман, 7,09% христиан, 0,02% сикх және 0,14% басқа діндерді ұстанады. 2008 жылғы мәліметтерге сәйкес, Вирудунагар жерінің 35,72% тұрғын үйлерді салуға, 4,22% коммерциялық мақсатта, 15,6% өнеркәсіптік кеңістіктерге, 2,81% мемлекеттік және мемлекеттік-жекеменшік мақсаттарға, 2,81% білім беруге және 30,6% ауыл шаруашылығы және суару сияқты қалалық емес мақсаттарға пайдаланылды.

Экономика

Вирудунагар – айналағы аймақтарға тауар мен қызметтерді тарататын қала. Коимбатор мен Салем қалаларынан кейін, бұл маңызды өнеркәсіптік аудандардың бірі. Ұлттық және халықаралық нарықтар үшін түрлі дәмдеуіштер мен тағамдық майлар өндіріледі. Бұл ауданның әкімшілік орталығы. Қала экономикасы қызмет көрсету секторына негізделген, 2001 жылы жұмыс күшінің 93% осы салада жұмыс істеген. Жұмыс күшінің қалған бөлігі ауыл шаруашылығында, кен өндіруде, карьерлерде, мал шаруашылығында, өндірісте, құрылыс, сауда және коммерцияда жұмыс істейді. 2001 жылы өнеркәсіп секторында жұмыс істейтіндердің үлесі 5,4% құрады, бұл оны екінші ірі сектор етті. Жергілікті географиялық ерекшеліктері мен егін өсіруге қолайсыз климат жағдайы және суармалы жерлердің жеткіліксіздігіне байланысты қалада ауыл шаруашылығы өте аз дамыған. Сауда белсенділігі Качери көшесі, Пуллакоттай көшесі және бас базар маңында шоғырланған. 2001 жылы қызмет көрсету секторындағы жұмыс күшінің үлесі алдыңғы онжылдыққа қарағанда артты. Вирудунагарада Үндістан Мемлекеттік банкі, Үндістан банкі, Үндістанның Орталық банкі, Пенджаб Ұлттық банкі, Үндістанның шетелдегі банкі сияқты барлық ірі мемлекеттік банктердің, сондай-ақ ТМБ (Тамилнад Меркантиль банкі), ICICI банкі, Сити Юнион банкі және Аксис банкі сияқты жеке банктердің филиалдары бар. Бұл банктердің барлығының қаланың әртүрлі аудандарында банкоматтары орналасқан. TMB 1940 жылдан бері филиал ашқан алғашқы банк. Базарда электронды қызметтер көрсету орталығы (E-Лобби) да бар. Вирудунагар комиссиялық сауда арқылы бидай, мақта және тағамдық майларымен танымал. Соңғы жылдары Вирудунагар электрондық коммерция саласына да қадам басты.

Муниципальдік әкімшілік және саясат

Қалалық әкімдіктің басшылары: Төраға Г. Шанти, Комиссар А. Сардар, Төраға орынбасары С. Мариаппан. Сайланған мүшелер: Заңнамалық жиналыстың депутаты А. Р. Р. Сринивасан, Парламент мүшесі Маника Тагор. Вирудунагар муниципалитеті (бұрын Вирудупатти муниципалитеті) 1915 жылы үшінші санаттағы муниципалитет ретінде құрылды. 1956 жылы екінші санатқа, ал 1998 жылы арнайы санатқа көтерілді. Муниципалитетте 36 округ бар, әр округтен сайланған кеңесші бар. Муниципалитеттің функциялары алты бөлімге бөлінеді: Бас әкімшілік/Кадрлар, Инженерлік, Кірістер, Халық денсаулығы, Қала құрылысы және Ақпараттық технологиялар (АТ). Барлық бөлімдер қалалық комиссардың бақылауында. Заң шығару өкілеттігі 36 мүшеден тұратын органға жүктелген, әр округтен бір өкілден. Заң шығару органына сайланған төраға басшылық етеді, оған төрағаның орынбасары көмектеседі. Вирудунагар Вирудунагар сайлау округіне қарасты және ол Тамил Наду заңнамалық жиналысына бес жылда бір рет депутат сайлайды. Осы округтан Дравида Мунетра Кажам (ДМК) (1996), ICS (SCS) (1991), Десия Мурпоку Дравида Кажам (ДМДК) (2011), Жанат партиясы (1984), Марумаларчи Дравида Мунетра Кажам (МДМК) (2006), Тамил Манила Конгресі (ТМК) (2001) және Үнді Ұлттық Конгресі (ИНК) (1989) бір рет, ал Дравида Мунетра Кажам (ДМК) (1996, 2016) және Бүкіл Үндістан Анна Дравид Мунетра Кажам (АИАДМК) (1977 және 1980) екі рет жеңіске жеткен. Қазіргі депутат – ДМК-дан А. В. Р. Сринивасан. 1962 жылғы сайлауда қала Аруппуккоттай сайлау округінің құрамына кірген және оны Форвард Блок партиясы ұстаған. 1967 жылғы сайлауда қала Вирудунагар Лок Сабха округінің бір бөлігі болды, оны Сватантра партиясы басқарды. Округ 1971 жылғы сайлауда ДМК, 1977 жылғы сайлауда ИНК, ал 1980, 1984, 1989, 1991 және 2014 жылдарғы сайлауларда АИАДМК, 1996 жылы Үндістан Коммунистік партиясы (ҮКП), 1998, 1999 және 2004 жылдарғы сайлауларда МДМК ұстады. Вирудунагар қазір Вирудунагар (Лок Сабха округі) құрамына кіреді – оған келесі бес сайлау округі қарасты: Тирупаранкундрам, Тирумангалам, Саттур, Вирудунагар және Аруппуккоттай. Округтың қазіргі парламент мүшесі – Конгресс партиясынан Маника Тагор.

Көлік

Вируднагар муниципалитеті барлығы жолдарды күтіп ұстайды: бетонды жолдарды, битумды жолдарды, сулы тас жолдарды (WBM), топырақ жолдарды және басқа да жолдарды. Басты жолдарға 44-ші ұлттық тас жол және Вируднагарды Сивакаси, Мадурай, Раджапалайам, Аруппукоттай және Саттур сияқты көршілес қалалармен байланыстыратын үш аудандық жол кіреді. Қаланың батысында Вируднагарды Каллупаттимен байланыстыратын айналма жол орналасқан, ол қала ішіндегі трафикті азайтады. Вируднагар қала және қала маңында автобус қызметі жүзеге асырылады, ол қала ішінде және шағын қалаларда байланыс құрады. Жергілікті көлік қажеттіліктерін қамтамасыз ететін жекеменшік шағын автобустар да бар. Қала орталығында орналасқан бас автобус аялдамасында 25 автобус тұрағы бар. Тамил Наду мемлекеттік көлік корпорациясы Вируднагарды түрлі қалалармен байланыстыратын күнделікті рейстерді жүзеге асырады. Корпорация бас автобус аялдамасында компьютерлік брондау орталығын басқарады. Мемлекеттік экспресс-көлік корпорациясы Ченнаи, Тирупур және Тутикуди сияқты маңызды қалаларға қаладан қашықтықтан автобус рейстерін жүзеге асырады. Қаладан басқа қалаларға бағытталған негізгі автобус маршруттары Мадурай, Ченнаи, Раджапалайам, Тенкаси, Ковилпатти, Тутикорин, Тиручендур, Нагеркоил, Тирунелвели, Аруппукоттай және Рамешварам сияқты көршілес қалаларға бағытталған. Қалалық автобус маршруттары Тайилпатти, Вилампатти, Алангулам, Вилампатти, М. Пудупатти, Аламаратхупатти және Муталипатти ауылдарына барады. Вируднагар теміржол станциясы Мадурайдан Каньякумариға дейінгі маңызды теміржол магистралінде орналасқан. Оңтүстік теміржолы Ченнаи, Тутикорин, Каньякумари, Тирунелвели, Тенкаси, Гурувайюр, Тирупати, Мумбаи, Тривандрум, Майсур, Хаура, Палаккад, Кожикод, Каннур, Мангалор, Мадгаон және Низамуддин сияқты қалаларға күнделікті экспресс пойыздарды жүргізеді. Қаладан Мадурай, Тенкаси, Коллам, Тирунелвели, Кумбаконам, Майладутхурай, Эроде, Нагеркоил және Коимбаторға жолаушылар пойыздары да бар.

Білім беру және коммуналдық қызметтер

Вируднагар қаласында 14 орта мектеп бар. Қалада екі өнер және ғылым колледжі бар, атап айтқанда В. Х. Н. С. Н. колледжі және В. В. В. әйелдер колледжі. В. С. В. Н. Политехникалық колледжі – қаладағы жалғыз политехникалық колледж. Қалада Тамил Наду ашық университеті, Аннамалай университеті және Алағаппа университеті басқаратын үш университет оқу орталығы орналасқан. Сондай-ақ, ауданда Кришнанковилде орналасқан Каласалингам университеті де бар. Сивакасиде, автобус аялдамасының жанында, HRD және МСӘ (барлық елшіліктерде аттестация) саласындағы білім беру консультанты және мансаптық бағдар беруші, «Mahindra Varman Educational Group» орналасқан. Вируднагар қаласына электр энергиясын «Тамил Наду электр тақтасы» (TNEB) реттеп, таратумен айналысады. Қала және оның айналасы Вируднагар электр тарату округін құрайды. Аймақтық бас кеңседе бас электр тарату инженері қызмет етеді. Қалаға сумен жабдықтауды Вируднагар муниципалитеті үш көзден жүзеге асырады: Анайкуттам, Карусери карьері және Суккраварпатти жазғы су сақтағышы. 2000-2001 жылдар аралығында қала тұрғындарына күніне 3,86 миллион литр су жеткізілді. Күніне шамамен 35 тонна қатты қоқыс үйден-үйге жиналады. Содан кейін Вируднагар муниципалитетінің санитарлық бөлімі қоқысты сұрыптап, тастауды жүзеге асырады. 2001 жылғы мәліметтер бойынша, қатты қоқыспен басқарудың қамту деңгейі 100% тиімділікке ие болды. Қалада жер асты дренаж жүйесі жоқ, ал сазды материалдарды жою кәріз жүйесі арқылы септик резервуарлар, ашық арықтар және қоғамдық әжетханалар арқылы жүзеге асырылады. Муниципалитет барлық қалалық жолдарда нөсер суды ағызуды қамтамасыз етеді. Қалада 35 аурухана, бір сиддха диспансері және екі қалалық перзентхана бар, олар азаматтардың денсаулық сақтау қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. Қалада барлығы 2875 көше шамдары бар: 276 натрий шамдары, бес сынап бу шамдары, 2592 люминесценттік шам және екі биік бағаналы шам. Муниципалитет үш базарды басқарады: қалалық базар, «Uzhavar Santhai» және Вируднагар базар базары, олар қаланың және айналасындағы ауылдық аймақтардың қажеттіліктерін қанағаттандырады.

Қызықты орындар

Арулмигу Шри Минакши Чокканатхасвами ғибадатханасы – 1000 жылдық Шива ғибадатханасы, қасиетті Вишвамитра ғалымымен қасиеттендірілген деп саналады. Шри-Вейлугандхамман Тирукковил қаладағы Аман ғибадатханасы. Вирудунагардың ежелгі атауы – Вейлугандалпаттанам, осы қасиетті әйелдің есімінен шыққан деп есептеледі. Бұл ғибадатханада жыл сайын тамыз айында (Вайкаси) мерекелік шаралар өткізіледі. Парашакти Мариамман ғибадатханасы – қала орталығында орналасқан индуистік ғибадатхана. Сәуір айында жыл сайын тойланатын ғибадатхана фестивалі қаланың маңызды фестивальдерінің бірі болып табылады. Камарадждың үйі ескерткіш сарайына айналдырылған және Вирудунагардағы ең танымал туристік орындардың бірі. Көптеген көшпенді құстарды тартатын Куллурсандай су қоймасы.

Түсініктемелер

Тамил Наду штатындағы муниципалитеттер табыс және халық санына қарай арнайы, іріктеу, I және II дәрежелерге жіктеледі.