Вольфганг Моммзен: Неміс тарихшысының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Неміс тарихшысы (1930–2004)

Вольфганг Джастин Моммсен (5 қараша 1930 – 11 тамыз 2004) – неміс тарихшысы. Ол тарихшы Ханс Моммсеннің егіз бауыры және Теодор Моммсеннің түкпіл шөбересі болды.

Өмірбаян

Вольфганг Моммсен Марбургте тарихшы Вильгельм Моммсеннің ұлы және римдік тарихшы Теодор Моммсеннің шөбересі болып дүниеге келді. 1951-1959 жылдары Марбург, Кёльн және Лидс университеттерінде білім алған. Ол Кёльн университетінде (1959-1967) доцент, Дюссельдорф университетінде профессор (1967-1996) болды; 1978-1985 жылдары Лондондағы Немец тарихи институтын басқарды. 1965 жылы ол Сабина фон Шальбургке үйленді, олардың төрт баласы болды. Моммсен 1958 жылы Макс Вебердің өмірбаянын жазды. Оның 1984 жылы ағылшын тілінде жарияланған Макс Вебер және неміс саясаты туралы диссертациясы "20 ғасырдың ең ықпалды әлеуметтанушысын түсінуде революция жасады, оны өз заманының контекстіне бекітіп, либералды ұлтшыл және империалист ретінде көрсетті, бұл оның көптеген жақтастарының қорқынышын тудырды. Ол Вебердің саяси ой-пікірлері мен іс-әрекеттерін білу оның билік теориясын дұрыс түсіну үшін қажет екенін көрсетті. Бұл ерекше жетістік болды, ал Вольфганг одан кейін Вебердің жаңа, толық жинағын редакциялауда жетекші рөл атқарды. Моммсендер Вебермен туыс болғандықтан, Вольфгангтың кітабында ерекше иконокластизм болды, ол алғаш жарылғанда үлкен дау тудырды." Оның негізгі маманы – 19 және 20 ғасырлардағы британдық және неміс тарихы. Оның қызығушылықтары кең болды және ол дипломатиялық, әлеуметтік, рухани және экономикалық тарих туралы жазды. Моммсен неміс тарихының "ерекше жол" (Sonderweg) тұжырымын қолдады. Ханс Ульрих Велер мен Фриц Фишердің пікірлерін қайталап, ол 19 ғасыр Германиясы толыққанды модернизацияланбағанын, себебі экономикалық модернизация саяси модернизациямен бірге жүрмегенін мәлімдеді. Моммсеннің британдық және неміс тарихын салыстырмалы зерттеулерінің көп бөлігі, оның пікірінше, британдықтардың саяси және экономикалық модернизацияны бірге жүзеге асырғанына, ал немістердің тек соңғысын ғана жасауына қатысты. Англофил ретінде Моммсен Ұлыбританияда оқытудан және өмір сүруден қатты ләззат алды. Моммсеннің пікірінше, Германия империясының сыртқы саясатын ішкі мәселелер жетектеді, себебі неміс элитасы демократия талаптарын тоқтату үшін шетелде алаңдаушылық іздеді. Моммсен үшін Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына Германияның мойнындағы жауапкершілік ең ауыр болды. Сонымен қатар, 1918 жылғы қараша революциясы жеткілікті болмады және 1918 жылға дейінгі элитаға неміс өмірінде үстемдік етуді жалғастыруға мүмкіндік берді, осылайша ол нацистік Германияға әкелді. Моммсен келісімді айыптаған кітаптар жазды. "Тарихшылардың дауы" (Historikerstreit) пікірсайысында Моммсен Холокост ерекше зұлым оқиға болды және оны кеңестік Одақтағы сталиндік террормен салыстыруға болмайды деген позицияны қабылдады. Вольфганг Моммсен Макс Вебердің барлық жазбаларын қайта жариялаған Макс Вебер Gesamtausgabe жобасының редакторы болды. Жоба 2020 жылы аяқталды және қырық бес томнан тұрады. Ол 2004 жылдың 11 тамызында Балтық теңізінде жүзу кезінде қаза тапты.

Wolfgang Mommsen was born in Marburg, the son of the historian Wilhelm Mommsen and great grandson of the Roman historian Theodor Mommsen. He was educated at the University of Marburg, the University of Cologne, and the University of Leeds between 1951 and 1959. He was assistant professor at the University of Cologne (1959–1967) and full professor University of Düsseldorf (1967–1996); he directed the German Historical Institute in London between 1978 and 1985. In 1965, he married Sabine von Schalburg, with whom he had four children. Mommsen wrote a biography of Max Weber in 1958. His dissertation, on Max Weber and German politics, published in English in 1984, revolutionized the "understanding of the 20th century's most influential sociologist by setting him firmly in the context of his times, and showing him to be a liberal nationalist and imperialist, much to the horror of many of his admirers. He went on to demonstrate that a knowledge of Weber's political thought and action was essential if one were to grasp accurately his theory of power. This was an outstanding achievement, and Wolfgang followed it up by playing a leading role in editing a new, comprehensive edition of Weber's works The Mommsens were related to Weber by marriage, so there was something particularly iconoclastic in Wolfgang's book, which caused a huge storm when it first appeared." His main area of expertise was 19th and 20th century British and German history. His interests were wide ranging and he wrote about diplomatic, social, intellectual, and economic history. Mommsen championed a Sonderweg ("special path") interpretation of German history. Echoing the views of Hans Ulrich Wehler and Fritz Fischer, he argued that 19th century Germany was only partially modernized, as economic modernization was not accompanied by political modernization. Much of Mommsen's comparative studies of British and German history concerns why, in his view, the British had both a political and economic modernization, but the Germans had only the latter. An Anglophile, Mommsen greatly enjoyed teaching and living in the United Kingdom. In Mommsen's view, the foreign policy of the German Empire was driven by domestic concerns, as the German elite sought distractions abroad to hold off demands for democracy at home. For Mommsen, the major responsibility for the outbreak of the First World War rested on Germany's shoulders. Furthermore, the November Revolution of 1918 did not go far enough and allowed the pre 1918 elite to continue to dominate German life, thus leading inevitably to Nazi Germany. Mommsen has written books condemning appeasement. In the Historikerstreit ("historians' dispute"), Mommsen took the position that the Holocaust was a uniquely evil event and should not be compared to the Stalinist Terror in the Soviet Union. Wolfgang Mommsen served as an editor for the Max Weber Gesamtausgabe project, which was a republication of all of Max Weber's writings. The project concluded in 2020 and contains forty five volumes. He drowned in a swimming accident in the Baltic Sea on 11 August 2004.

Жұмыс

Макс Вебер және неміс саясаты, 1890–1920, 1959. "Германияның соғыс мақсаттары жөніндегі тартыс" "Заманауи тарих журналы", 1 том, 1966 жыл, 47–74 беттер. "Герман империясының жасырын дағдарысы, 1909–1914" "Неміс тарихының нұсқаулығынан", 4-том, 1973 ж. Бюрократия дәуірі: Макс Вебердің саяси әлеуметтануына қатысты перспективалар, 1974. "Қоғам және соғыс: Бірінші дүниежүзілік соғыстың екі жаңа талдауы", "Заманауи тарих журналы", 47-том, № 3, 1975 жылғы қыркүйек. Империализм теориялары, 1977. Еуропалық империализм. Мақалалар мен зерттемелер, 1979. Ұлыбритания мен Германиядағы әл-ауқат мемлекетінің қалыптасуы, 1850–1950, Вольфганг Мокпен бірлесіп редакциялаған, 1981. Әлеуметтік наразылық, зорлық, террор: 19 және 20 ғасырлардағы саяси және қоғамдық маргиналды топтардың зорлық қолдануы, Герхард Хиршфельдпен бірлесіп редакциялаған, 1982. Фашистік шақыру және бағыну саясаты, Лотар Кеттенакермен бірлесіп редакциялаған, 1983. Ұлыбритания мен Германиядағы кәсіби одақтардың дамуы, 1880–1914, Ханс Герхард Хусунгпен бірлесіп редакциялаған, 1985. Империализм және одан кейін: Үзілістер мен жалғастырулар, Юрген Остерхаммельмен бірлесіп редакциялаған, 1986. Бисмарк, Еуропа және Африка: Берлиндегі Африка конференциясы, 1884–1885 және бөліністің басталуы, Стиг Фёрстер және Рональд Робинсонмен бірлесіп редакциялаған, 1988. Макс Вебердің саяси және әлеуметтік теориясы: Жиналған эсселер, 1989. "Өткенді мойындамау да, ұмыту да бізді босатпайды: Тарихты түсінуді үйлестіру бостандыққа қауіп төндіреді", Эрнст Пайпердің редакциялаған "Гитлердің көлеңкесінде мәңгілік" кітабынан, 202–215 беттер, Атлантик Хайлендс, Н.Ж.: Гуманитарлық баспа, 1993. Intellektuelle im Deutschen Kaiserreich, Гангольф Хубингермен бірлесіп редакциялаған, 1993. Ұлы держава мәртебесі және әлемдік саясат, 1870–1914. "Герман империясының сыртқы саясаты", "Пропилен зерттеулері", Берлин, 1993. Der Autoritäre Nationalstaat, 1990, Ричард Девесонның ағылшын тіліне "Империялық Германия 1867–1918: Авторитарлық мемлекеттегі саясат, мәдениет және қоғам", 1995 жылға аудармасы. "Макс Вебер және Ресейдің жаңаруы", "Заманауи тарих журналы", 69-том, № 1, 1997 жылғы наурыз.

Max Weber und die deutsche Politik, 1890–1920, 1959. "The Debate on German War Aims" pages 47–74 from Journal of Contemporary History, Volume 1, 1966. "Die latente Krise des Deutschen Reiches, 1909–1914" from Handbuch der deutschen Geschichte, Volume 4: Deutsche Geschichte der neuesten Zeit von Bismarcks Entlassung bis zur Gegenwart, 1973. The Age of Bureaucracy: Perspectives on the Political Sociology of Max Weber, 1974. "Society and War: Two New Analyses of the First World War," Journal of Modern History Vol. 47, No. 3, September 1975,
Imperialismustheorien, 1977. Der europäische Imperialismus. Aufsätze und Abhandlungen, 1979. The Emergence of the Welfare State in Britain and Germany, 1850–1950, co edited with Wolfgang Mock, 1981. Sozialprotest, Gewalt, Terror: Gewaltanwendung durch politische und gesellschaftliche Randgruppen im 19. und 20. Jahrhundert, co edited with Gerhard Hirschfeld, 1982. The Fascist Challenge and the Policy of Appeasement, co edited with Lothar Kettenacker, 1983. The Development of Trade Unionism in Great Britain and Germany, 1880–1914, co edited with Hans Gerhard Husung, 1985. Imperialism and After: Continuities and Discontinuities co edited with Jürgen Osterhammel, 1986. Bismarck, Europe, and Africa: The Berlin Africa Conference, 1884–1885, and the Onset of Partition, co edited with Stig Förster and Ronald Robinson, 1988. The Political and Social Theory of Max Weber: Collected Essays, 1989. “Neither Denial nor Forgetfulness Will Free Us From the Past: Harmonizing Our Understanding of History Endangers Freedom” pages 202–215 from Forever In The Shadow Of Hitler? edited by Ernst Piper, Atlantic Highlands, N. J.: Humanities Press, 1993. Intellektuelle im Deutschen Kaiserreich, co edited with Gangolf Hubinger, 1993. Großmachtstellung und Weltpolitik 1870–1914. Die Außenpolitik des Deutschen Reiches, Propyläen Studienausgabe, Berlin, 1993. Der Autoritäre Nationalstaat, 1990 translated by Richard Deveson into English as Imperial Germany 1867–1918: Politics, culture, and society in an authoritarian state, 1995. "Max Weber and the Regeneration of Russia," Journal of Modern History Vol. 69, No. 1, March 1997.