Кіріспе

Циклдік зонд технологиясы (CPT) – нақты ДНК тізбектерін анықтауға арналған молекулалық биологиялық техника. CPT изотермиялық жағдайларда жұмыс істейді. Кейбір жағдайларда CPT ПТР-ға балама болып табылады. Дегенмен, ПТР-ден өзгеше, CPT мақсатты ДНК-ның бірнеше көшірмесін жасамайды, сигналдың күшеюі сызықтық, ал ПТР-де мақсатты ДНК-ның экспоненциалды күшеюіне қарамастан. CPT реттілікке тән химерлік зондты пайдаланады, ол толықтыратын мақсатты ДНК тізбегімен гибридтеледі және RNase H үшін субстратқа айналады. РНК-ның ішкі нуклеотидтік байланыстарында кесу жүреді, нәтижесінде зонд мақсаттан ажыратылады, соның арқасында келесі зонд молекуласы үшін қолжетімді болады. CPT-де пайдалану үшін интеграцияланған электрокинетикалық жүйелер жасалған.

Зонд

Циклдік зонд технологиясы белгілі бір ДНК тізбегінің болуын анықтау үшін химерлік нуклеин қышқылы зондын пайдаланады. Химерлік зонд екі ДНК сегментінің арасына орналасқан РНК сегментінен тұрады. РНҚ сегменті 4 қатарынан келетін пурин нуклеотидтерін қамтиды. Зондтардың ұзындығы 30 нуклеотидтен кем болуы керек және зонд ішіндегі және зондтар арасындағы өзара әрекеттесуді азайту үшін жасалуы тиіс.

Процесс

Циклдік зонд технологиясы циклдік, изотермиялық процесті пайдаланады, ол химерлік зондтың мақсатты ДНК-мен гибридтелуінен басталады. Гибридтелгеннен кейін зонд RNase H үшін қолайлы субстратқа айналады. RNase H, эндонуклеаза, зондтың РНК бөлігін кесіп, екі химерлік фрагмент түзеді. Жаңа кесілген фрагменттердің балқу температурасы (Tm) бастапқы зондтың балқу температурасынан төмен. CPT реакциясы бастапқы зондтың балқу температурасынан сәл жоғары изотермиялық түрде сақталады, сондықтан кесілген фрагменттер мақсатты ДНК-дан ажыратылады. Ажыратылғаннан кейін, мақсатты ДНК жаңа зондпен гибридтелуге мүмкіндік алады, осылайша цикл қайта басталады. Фрагменттер кесіліп, ажыратылғаннан кейін оларды анықтауға болады. Фрагменттерді анықтаудың ең көп қолданылатын әдісі – флуоресценция. Бұл әдісте флуоресцентті маркер зондтың 5’ ұшына, ал өшіргіш (quencher) 3’ ұшына бекітіледі. RNase H зондты кескенде, өшіргіш пен флуоресцентті маркер бөлініп, флуоресцентті маркердің қарқындылығы артады. Кесілген фрагменттерді амплификация (мысалы, ПЦР) немесе басқа химиялық анықтау әдістерін қолдану үшін одан әрі модификациялау арқылы да анықтауға болады. Мақсатты ДНК-ның төмен концентрацияларымен жұмыс істегенде, CPT протоколының ерекшелігі мен тиімділігін арттыру үшін өзгертуге болады. Зондты кесу тиімділігін жақсарту үшін берілген уақытты ұзартудың тиімді екені көрсетілген.