Рөпер, Логан және Тирнидің күтім моделі: Ұлыбританиядағы қолданылуы мен кемшіліктері
Roper–Logan–Tierney model of nursing
Рөпер, Логан және Тирни медбикелік моделі: Тұрмыс белсенділіктеріне негізделген, Ұлыбританияда кең таралған, 1980ж. жасалған. Негізгі қағидалары мен тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Ропер, Логан және Тирни" мейірбикелік моделі (алғаш рет 1980 жылы жарияланып, кейіннен 1985, 1990, 1998 және соңғы нұсқасы 2000 жылы қайта қарастырылды) – бұл өмірлік қызметтерге (ӨҚ) негізделген мейірбикелік күтім моделі. Ол Ұлыбританияда, әсіресе мемлекеттік секторда кеңінен таралған. Модель авторлары – Нэнси Ропер, Виннифред В. Логан және Элисон Дж. Тирни есімдерімен аталған.
The Roper, Logan and Tierney model of nursing (originally published in 1980, and subsequently revised in 1985, 1990, 1998 and the latest edition in 2000) is a model of nursing care based on activities of living (ALs). It is extremely prevalent in the United Kingdom, particularly in the public sector. The model is named after the authors – Nancy Roper, Winifred W. Logan and Alison J. Tierney
Кіріспе
Бұл модель алғаш рет 1980 жылы әзірленген, және 1976 жылы Нэнси Ропердің жұмысына негізделген. Бұл Ұлыбританияда ең көп қолданылатын мейірбикелік модель болып табылады. Модель 1966 жылы Вирджиния Хендерсонның жұмысынан туындаған күнделікті өмірлік іс-әрекеттерге шамалы дәрежеде негізделген. Осы әйелдердің 2001 жылы жариялаған соңғы кітабы – олардың жиынтық және толыққанды жұмысы, онда олар өз модельдерін қоғамдық қажеттіліктерге деген көзқарастарына сәйкес жаңартады. Модельдің бастапқы мақсаты науқастың күтімі бойында қолданылатын бағалау құралы болу еді, бірақ Ұлыбританиядағы медбикелік тәжірибесінде оны жатаққа түскен кездегі тексеру тізімі ретінде пайдалану қалыпты жағдайға айналды. Көбінесе ол науқастың өмірі ауру немесе ауруханаға жату салдарынан қалай өзгергенін бағалау үшін қолданылады, ал тәуелсіздігін арттыру және өмір сапасын жақсарту жоспарлау құралы ретінде емес.
First developed in 1980, this model is based upon work by Nancy Roper in 1976. It is the most widely used nursing model in the United Kingdom. The model is based loosely upon the activities of daily living that evolved from the work of Virginia Henderson in 1966. The latest book edited by these women 2001 is their culminating and completing work, in which they upgrade their model based on their view of societal needs. The original purpose of the model was to be an assessment used throughout the patient's care, but it has become the norm in UK nursing to use it only as a checklist on admission. It is often used to assess how a patient's life has changed due to illness or admission to hospital rather than as a way of planning for increased independence and quality of life.
Тұрмыс-тіршіліктің белсенділігіне әсер ететін факторлар
АЛ-ге әсер ететін келесі факторлар анықталды. Нэнси Ропер 2002 жылы Харрогетте өткен Корольдік медбикелер колледжінің (RCN) Медбикелік студенттер қауымдастығының мүшелерімен сұхбаттасқанда, Ұлыбританияда модельді қолданудағы ең үлкен көңілі толмауы – төменде тізілген бес фактордың қолданылмауы екенін айтты. Ол бұл факторлардың модельді толықтыратынын, оларды ескермеу нәтижесіндегі бағалаудың толық емес және бұрмаланған болатынын жеткізді. Студенттерді осы факторларды модельдің құрамдас бөлігі ретінде түсінуді насихаттау арқылы модельді қолдауға шақырды. Бұл факторлар жеке тұрған жоқ, олар әрбір күнделікті өмірлік қызметке қатысты адамның салыстырмалы тәуелсіздігін (және тәуелсіздікті қалпына келтіру қажеттілігін) анықтау үшін қолданылады. Биологиялық – жалпы денсаулықтың жағдайы, қазіргі ауру немесе жарақат, сондай-ақ адамның анатомиясы мен физиологиясының ауқымы осы аспектіде қарастырылады. Мысалы, қант диабетімен ауыратын адамның тамақтану әрекеттері қант диабеті жоқ адамнан өзгеше болады. Психологиялық – эмоциялар ғана емес, сонымен қатар таным, рухани сенімдер және түсіну қабілетіне әсер етеді. Ропер бұл «білу, ойлау, үміттену, сезіну және сену» туралы екенін түсіндірді. Бұл факторды қолданудың бір мысалы – параноидалық ойлардың байланысқа тәуелсіздікке қалай әсер етуі мүмкін; тағы бір мысал – сауатсыздық денсаулықты нығайтудағы тәуелсіздікке қалай әсер етуі мүмкін. Әлеуметтік-мәдени – қоғам мен мәдениеттің жеке тұлғаға тигізетін әсері. Әлеуметтік класс немесе мәртебеге (қабылданатын немесе нақты) негізделген күтулер мен құндылықтар, сондай-ақ адамның денсаулығына немесе күнделікті өмірлік қызметтерді орындау қабілетіне қатысты. Бұл фактордағы мәдениет – адамның өзі үшін де, басқалар үшін де тәуелсіздігі мен күнделікті өмірлік қызметтерді орындау қабілетіне қатысты сенімдерімен, күтулерімен және құндылықтарымен байланысты. Мысалы, қарт адамға күтім жасағанда, қоғамның мүкісіздік және танымдық төмендеу туралы күтулері мен болжамдары, тіпті егер бұл адамда болмаса да, күтім көрсетуге және тәуелсіздік деңгейін шектеуге құқығы бар адамдардың әрекеттеріне әсер етуі мүмкін. Қоршаған орта – Ропер жоғарыдағы сұхбатта бұл қарастыру оның моделін тұңғыш рет «жасыл» модель деп атауға негіз болғанын айтты, себебі ол қоршаған ортаның күнделікті өмірлік қызметтерге ғана емес, сонымен қатар адамның АЛ-іне тигізетін әсерін де қарастыруды ұсынады. Қоршаған ортаның АЛ-ге әсерін көрсететін мысал – үйдің ылғалдылығының тыныс алу тәуелсіздігіне қалай әсер етуі мүмкін екенін қарастыру (ылғал тыныс алумен байланысты болуы мүмкін); «жасыл» қолданудың тағы бір мысалы – потенциалды қауіпті сұйықтықтармен ластанған бинттерді алып тастағаннан кейін дұрыс жою қажеттігі. Саяси-экономикалық – үкіметтің, саясаттың және экономиканың АЛ-ге тигізетін әсері. Қаржыландыру, мемлекеттік саясат пен бағдарламалар, соғыс немесе зорлық-зомбылық қақтығысы, жәрдемақылардың болуы және оларға қол жеткізу, саяси реформалар мен мемлекеттік мақсаттар, пайыздық мөлшерлемелер және қаржыландырудың қолжетімділігі (мемлекеттік және жеке) сияқты мәселелер осы фактор аясында қарастырылады. Мысалы, тұрғын үй жәрдемақысына үміткер болу адамның тәуелсіздігіне қалай әсер етуі мүмкін, әсіресе егер қазіргі тұрғын үй нашар немесе жеткіліксіз болса; тағы бір мысал – зорлық-зомбылық пен қақтығыс кең таралған жерде өмір сүру адамның өзін-өзі күту қабілетіне қалай әсер етуі мүмкін.
The following factors that affect ALs are identified. Nancy Roper, when interviewed by members of the Royal College of Nursing's (RCN) Association of Nursing Students at RCN Congress in 2002 in Harrogate stated that the greatest disappointment she held for the use of the model in the UK was the lack of application of the five factors listed below, citing that these are the factors which make the model holistic, and that failure to consider these factors means that the resulting assessment is both incomplete and flawed. She implored students to support the use of the model through promoting an understanding of these factors as an element of the model. These factors do not stand alone; they are used to determine the individual's relative independence (and requirements to restore independence) for each other activities of daily living. Biological the impact of overall health, of current illness or injury, and the scope of the individual's anatomy and physiology all are considered under this aspect. An example is how having diabetes mellitus causes the person's nutritional activities to differ from those of a person without diabetes. Psychological the impact of not only emotion, but cognition, spiritual beliefs and the ability to understand. Roper explained this was about "knowing, thinking, hoping, feeling and believing". One example of the application of this factor would be how having paranoid thoughts might influence independence in communication; another example would be how lack of literacy could impact independence in health promotion. Sociocultural the impact of society and culture experienced by the individual. Expectations and values based on (perceived or actual) social class or status, or related to the individual's perceived or actual health or ability to carry our activities of daily living. Culture within this factor relates to the beliefs, expectations and values held by the individual both for themselves and by others pertaining to their independence in and ability to carry out activities of daily living. One example is when caring for an individual of advanced age and how societies expectations and assumptions about infirmity and cognitive decline, even if not present in the individual, could influence the delivery of care and level of independence permitted by those with sufficient authority to curtail it. Environmental Roper stated in the interview above that this consideration made hers the first truly "green" model, as it recommends consideration of not only the impact of the environment on the activities of daily living, but also the impact of the individual's ALs on the environment. One example of the environment impacting ALs is to consider if damp is present in one's home how that might impact independence in breathing (as damp can be related to breathing impairments); another example, using the "green" application, would be how dressings that are soiled with potentially hazardous fluids should be disposed of after removal. Politicoeconomic – this is the impact of government, politics and the economy on ALs. Issues such as funding, government policies and programmes, state of war or violent conflict, availability and access to benefits, political reforms and government targets, interest rates and availability of fundings (both public and private) all are considered under this factor. One example is how becoming eligible for housing benefit might impact a person's independence, especially if the current housing is poor or inadequate; another example is how living in a place where violence and conflict are the norm would impact the ability to self care.
Өмір сүру ұзақтығының жалғасуы
Модель өмір бойына созылатын кезеңді де қамтиды, онда адам туған кезде толық тәуелді күйде болады, өмірдің ортасында толық тәуелсіздікке жетеді, ал қарттық шағында / қайтыс болғаннан кейін қайтадан толық тәуелділікке түседі. Кейбір зерттеушілер өмір бойына созылатын кезең тұқымдану кезінде басталады деп есептейді, ал басқалары – туған сәттен басталады дейді.
The model also incorporates a life span continuum, where the individual passes from fully dependent at birth, to fully independent in the midlife, and returns to fully dependent in their old age/after death. Some researchers argue that the lifespan continuum begins at conception, others that it begins at birth.
Өзгерістер
Қысқа мерзімді емдеу орындарында, мысалы хирургиялық операциялар кезінде немесе бағалаушыға күнделікті өмірдің (ADL) кейбір аспектілерін қолдану қиын немесе күмәнді болған жағдайларда, "сексуалдық қажеттіліктер" және "өлім" (сондай-ақ басқа да мәселелер) жиі назардан тыс қалады. Мұндай өзгерістер мекеменің немесе медбикенің шешімімен жасалады және көбінесе модельдің мақсатын немесе оның құрауыштарын түсінбеу салдарынан туындайды. Бұл жағымсыз жағдай, себебі модельдің қолданылу аясын шектейді, осылайша оның тиімділігін азайтады. Көбінесе клиникалық жағдайларда ADL тізімі бағалау құжаты ретінде қолданылады, бірақ модельдің басқа да маңызды элементтеріне еш сілтеме жасалмайды. Ропердің өзі ADL тізімін "тексеру тізімі" ретінде қолдануға қарсы болды, өйткені бағалау кезінде ADL атауын ғана оқып қоймай, 5 негізгі факторды ескере отырып, ADL аясын толыққанды білу қажет екенін айтқан.
Within short stay settings such as surgery or in areas where the assessor is uncomfortable with or unsure of the applicability of certain activities of daily living (ADL) it is common for the activities 'sexuality' and 'death' (as well as others) to be disregarded. These modifications depend upon the institution or the nurse and often results from a lack of understanding of the application of, or the factors within, the model. This is unfortunate, because this limits the application of the model and thereby reduces its efficacy. Often clinical settings use a list of the activities of daily living as an assessment document, without any reference to the other elements of the model; Roper herself rejected the use of the list of ADLs as a "checklist" as she stated that it was essential not simply to read the title of the ADL, but to base assessment on knowledge of the scope of the ADL as assessed using the 5 key factors.