Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Планетаның бейнелеуі
Depictions of the planet
the planet
Венера планетасы 19-ғасырдан бұрын-ақ көркем әдебиетте суреттелген. Оның тығыз бұлт қаптамасы ғылыми фантастика жазушыларына оның бетіндегі жағдайларды болжауға толық еркіндік берді – ғылыми фантастика авторы Стивен Л. Гиллетттің сөзімен айтқанда, ол "ғарыштық Роршах тесті" болды. Планета көбінесе Жерден жылырақ, бірақ адамдарға да қолайлы жағдайға ие деп бейнеленді. Жасыл, құлпыра жайылған жұмақ, мұхит планетасы немесе динозаврлар мен басқа да құбыжықтар мекендейтін батпақты жер ретіндегі Венера бейнелеуі, әсіресе 1930-1950 жылдар аралығындағы ертедегі ғылыми фантастикада кең таралды. Кейбір туындыларда ол шөл дала ретінде суреттелсе, ал кейбіреулері экзотикалық орталарды ойлап тапты. Ортақ көзқарас болмағандықтан, Венерада Марсқа қарағанда тұрақты мифология қалыптаспады. Егер Венералықтар суреттелсе, олар көбінесе мейірімді, нәзік және әдемі жаратылыстар ретінде бейнеленді. Планетаның римдік құдай Венерамен және жалпы әйелдікпен байланысы көптеген туындыларда Венералықтардың бейнесінде көрінеді. Венералық қоғамдардың суреттері даму деңгейі мен басқару түрі жағынан әртүрлі болды. Адамдар Венераға сапар шегуден басқа, кейбір әңгімелерде Венералықтар Жерге келіп, көбінесе адамзатты ағарту мақсатымен, ал кейде соғыс үшін келді. 20-ғасырдың ортасынан бастап Венераның қатал беткі жағдайлары белгілі болғаннан кейін, Венера тропиктеріндегі ертегілердің орнына көбінесе шындыққа жақын туындылар келді. Планета жаушыл, уытты тозақ ретінде бейнеленді, ал сюжеттер планетаны отарлау және терраформация тақырыбына ауысты, бірақ тропикалық Венераның бейнесі кейде қасақана ретро стильдегі туындыларда қайта қарастырылады.
The planet Venus has been used as a setting in fiction since before the 19th century. Its opaque cloud cover gave science fiction writers free rein to speculate on conditions at its surface—a "cosmic Rorschach test", in the words of science fiction author Stephen L. Gillett. The planet was often depicted as warmer than Earth but still habitable by humans. Depictions of Venus as a lush, verdant paradise, an oceanic planet, or fetid swampland, often inhabited by dinosaur like beasts or other monsters, became common in early pulp science fiction, particularly between the 1930s and 1950s. Some other stories portrayed it as a desert, or invented more exotic settings. The absence of a common vision resulted in Venus not developing a coherent fictional mythology, in contrast to the image of Mars in fiction. When included, the native sentient inhabitants, Venusians, were often portrayed as gentle, ethereal and beautiful. The planet's associations with the Roman goddess Venus and femininity in general is reflected in many works' portrayals of Venusians. Depictions of Venusian societies have varied both in level of development and type of governance. In addition to humans visiting Venus, several stories feature Venusians coming to Earth—most often to enlighten humanity, but occasionally for warlike purposes. From the mid 20th century on, as the reality of Venus's harsh surface conditions became known, the early tropes of adventures in Venusian tropics mostly gave way to more realistic stories. The planet became portrayed instead as a hostile, toxic inferno, with stories changing focus to topics of the planet's colonization and terraforming, although the vision of tropical Venus is occasionally revisited in intentionally retro stories.
Ертедегі суреттер
Венера планетасын көркем шығарманың негізгі ортасы ретінде алғаш рет пайдаланған – «Венераға саяхат» (1865) шығармасы. Ғылым фантастикасы зерттеушісі Гари Вестфаль Лукиан Самосатаның екінші ғасырдағы «Нағыз тарих» еңбегінде айтылған «Таң жұлдызы» туралы мәліметті Венераның – немесе басқа кез келген планетаның – жанрдағы алғашқы пайда болуы деп санайды. Венераның тығыз бұлт қабаттары телескоппен бетін бақылауға мүмкіндік бермейді, сондықтан жазушыларға 1960 жылдары Венераны зерттеу зондтары нақты жағдайды анықтағанға дейін төменде кез келген әлемді қиялдауға толық еркіндік берілді. Стивен Л. Гиллетт бұл жағдайды «космостық Роршах тесті» деп сипаттайды. Осылайша Венера ерте ғылыми фантастикада танымал орынға айналды, бірақ дәл осы әмбебаптығының арқасында ол ғасыр басында Персиваль Лоуэллдің шығармаларында танымал болған Марстың бейнесіне – марстық каналдар мен оларды салған өркениетке – теңесе алмады және соның деңгейіне де жетпеді. Осы тақырыпта Вестфаль Марстың Х.Г. Уэллстің «Әлемдер соғысы» (1897) және Рэй Брэдберидің «Марс жылнамалары» (1950) сияқты маңызды туындылардан тұратын ерекше каноны бар екенін, ал Венерада мұндай канон жоқ деп жазады. Көптеген болжамдар бойынша Венера бұлттары Жердегі бұлттар сияқты судан тұрады, сондықтан планета көбінесе ылғалды климатқа ие деп бейнеленді. Бұл кейде кең мұхиттарды білдірсе, көбінесе батпақтар мен/немесе жаңбырлы ормандар суреттелді.
The earliest use of the planet Venus as the primary setting in a work of fiction was Voyage à Venus (Voyage to Venus, 1865) by , Science fiction scholar Gary Westfahl considers the mention of the "Morning Star" in the second century work True History by Lucian of Samosata to be the first appearance of Venus—or any other planet—in the genre. Venus has a thick layer of clouds that prevents telescopic observation of the surface, giving writers free rein to imagine any kind of world below until Venus exploration probes revealed the true conditions in the 1960s—Stephen L. Gillett describes the situation as a "cosmic Rorschach test". Venus thus became a popular setting in early science fiction, but that same versatility meant that it did not develop a counterpart to the image of Mars in fiction made popular by Percival Lowell around the turn of the century—with supposed Martian canals and a civilization that built them—and it never reached the same level of popularity. On the subject, Westfahl writes that while Mars has a distinctive body of major works such as H. G. Wells's The War of the Worlds (1897) and Ray Bradbury's fix up novel The Martian Chronicles (1950), Venus largely lacks a corresponding canon. A common assumption was that the Venusian clouds were made of water, as clouds on Earth are, and consequently the planet was most often portrayed as having a wet climate. This sometimes meant vast oceans, but more commonly swamps and/or jungles.
Жәндіктер мен батпақтар
Венераның батпақтар мен ормандарға толы ертедегі суреттері Густав В. Поптың "Венераға саяхат" (1895), Фред Т. Джейннің "Венераға бес секундта" (1897) және Морис Барингтің "Венера" (1909) шығармаларында кездеседі. Осы дәуірде гүлденген планеталық романс жанрында Ральф Милн Фарли мен Отис Адельберт Клайн осы жағдайда "Радио адам" (1924) және "Қауіпті планета" (1929) серияларын жазды. Бұл әңгімелер Эдгар Райс Берроуздың "Марс принцессасы" (1912) романынан бастау алған Марс Барсумы сериясынан шабыттанды; Брэдбери "Барлық жаз бір күнде" (1954) туындысында Венераның жаңбырлы көрінісін қайта қарады, онда Күн жеті жылда бір рет ғана бұлттар арқылы көрінеді. Неміс ғылыми фантастикасында Перри Роданның романдары (1961 жылы жарық көрген) Венераны джунгли әлемі ретінде бейнеледі, ал К. Х. Шеердің он алтыншы романы "Raumpatrouille Nebelwelt" (1963) басты кейіпкері Венерада джунглилер жоқ екеніне таңғалады, бұл Венерадағы экологиялық жағдайлар туралы соңғы жаңалықтарды көрсетеді. Океандық Венераның алғашқы бейнелері Харл Винсенттің "Venus Liberated" (1929), Лесли Ф. Стоунның "Қанаты бар әйелдер" (1930) және "Бос кеңістік арқылы" (1931) туындыларында кездеседі. К. С. Льюистің "Переландра" (1943) кітабында Адам мен Хауаның Едем бағындағы оқиғасы, ғаламат Венера мұхитындағы жүзетін аралдарда қайта баяндалады. Дэн МакЛафлиннің "Жерден келген ашулылық" (1963) романында құрғақ, жаушыл Венера Жерге қарсы көтеріледі. Бұл бейбітшілікке жатпайтын суреттер ғылыми деректерді толығырақ көрсеткенмен, планетаның қатал жағдайын толық бағаламады. Ғарыш дәуірінде 1962 жылы "Маринер 2" ғарыш аппараты Венераның бетіндегі температураның жоғары екенін және атмосфералық қысымның Жердегіден бірнеше есе артық екенін анықтады. Кейбір туындылар Венераны толығымен зерттелген Күн жүйесінде елемей қалған бөлік ретінде бейнелейді; мысалдарға Кларктың "Рамамен кездесуі" (1973) және Джеймс С. А. Коридің "The Expanse" (2011–2021) романдары сериясы (Дэниел Абрахам мен Тай Фрэнктің бірлескен псевдонимі) кіреді. Венераның ностальгиялық бейнесі бірнеше онжылдықтан кейін де қайтадан пайда болды: С. М. Стирлингтің "Аспан халқы" (2006) Венераның пульпалық нұсқасы шынайы болатын баламалы ғаламда орын алады, ал Джордж Р. Р. Мартин мен Гарднер Дозоис редакциялаған "Ескі Венера" (2015) антологиясы Венераның ескірген көрінісі туралы ескі әңгімелер стилінде жаңадан жазылған туындыларды жинайды. Венераны отарлау Джек Уильямсонның "Seetee" сериясында (1949–1951), Рольф Гарнердің "Resurgent Dust" (1953) трилогиясында және совет ғылыми-фантастикалық жазушылары Аркадий мен Борис Стругацкийдің "Қызыл бұлттар елі" (1959) романындағы басты тақырып болып табылады. Симактың "Аштық өлімі" (1938) туындысында Венерадағы отаршылар марсиандар әдейі енгізген обамен күреседі, ал С. Мекеписс Лоттың "Венераға қашу" (1956) романы дистопияға айналған колонияны бейнелейді. Бұл тұжырымдаманың алғашқы қарастырылуы Стейплдонның "Соңғы және алғашқы адамдар" романында кездеседі, онда бұл процесс планетада бұрыннан бар болған тіршілік формаларын жояды. Андерсонның "Үлкен жаңбыр" (1954) сусыған Венераға жаңбырды әкелу әрекеті туралы, ал оның "Дүние құру" (1964) еңбегінде тераформацияланған Венера бетінің ең қажетті бөліктері үшін сансыз соғыстардың орны болады. Робинсонның кейінгі романы "2312" (2012) Венераның терраформациялану процесінде көрінеді. Гиллетт Венераны терраформациялау тақырыбы планета туралы ертедегі қарапайым, дәстүрлі фантазияны қайтадан игеру құштарлығын көрсетеді деп болжайды. Кейде Венераның бейнелерінде ертедегі тіршілік иелері ертедегі адам тәрізділермен бірге өмір сүреді. Совет фильмі "Planeta Bur" (1962) американдық-советтік бірлескен ғылыми экспедиция Венераға барып, планетаның әр түрлі тіршілік формаларымен толы екенін, олардың көбі жер бетіндегі түрлерге ұқсайтынын, соның ішінде саналы, бірақ примитивті Венералықтарды табады. Ғылыми фантастика авторы Джерри Пурнелл ертедегі ғылыми фантастиканың экзотикалық Венералық өмірдің бейнелерімен толы екенін атап өтті: "адамдарды тірідей жеген қалың саңырауқұлақ; қара лагунадағы аңға ұқсайтын таңғажайып жануарлар, айдаһарлар мен динозаврлар мен батпақ жануарлары мекендейтін әлем". Ал 1950 жылы шыққан "Дэн Дейр" комиксіндегі ағаштар - генетикалық жағынан Венерада өмір сүру үшін өзгертілген адам баласы. Комикстердің суперқаһарманы Томми Түмөроның "Планета Академиясында кадр" (1962) көк терілі, бірақ Лон Вурян деп аталатын гуманоидты Венералық серігі бар. Симактың "Қоралдар" (1942) еңбегінде Венераның тумасы "қосы...
Early treatments of a Venus covered in swamps and jungles are found in Gustavus W. Pope's Journey to Venus (1895), Fred T. Jane's To Venus in Five Seconds (1897), and Maurice Baring's "Venus" (1909). In the planetary romance subgenre that flourished in this era, Ralph Milne Farley and Otis Adelbert Kline wrote series in this setting starting with The Radio Man (1924) and The Planet of Peril (1929), respectively. These stories were inspired by Edgar Rice Burroughs's Martian Barsoom series that began with A Princess of Mars (1912); Bradbury revisited the rainy vision of Venus in "All Summer in a Day" (1954), where the Sun is only visible through the cloud cover once every seven years. In German science fiction, the Perry Rhodan novels (launched in 1961) used the vision of Venus as a jungle world, while the protagonist in K. H. Scheer's sixteenth novel Raumpatrouille Nebelwelt (1963) is surprised to find that Venus does not have jungles—reflecting then recent discoveries about the environmental conditions on Venus. Early treatments of an oceanic Venus include Harl Vincent's "Venus Liberated" (1929) and Leslie F. Stone's "Women with Wings" (1930) and Across the Void (1931). C. S. Lewis's Perelandra (1943) retells the Biblical story of Adam and Eve in the Garden of Eden on floating islands in a vast Venusian ocean. Dean McLaughlin's The Fury from Earth (1963) likewise features a dry, hostile Venus, this time rebelling against Earth. While these inhospitable portrayals more accurately reflected the emerging scientific data, they nevertheless generally underestimated the harshness of the planet's conditions. In the Space Age, space probes starting with the 1962 Mariner 2 found that Venus's surface temperature was in the range of , and atmospheric pressure at ground level was many times that of Earth's. Some works go so far as to portray Venus as a mostly ignored part of an otherwise thoroughly explored Solar System; examples include Clarke's Rendezvous with Rama (1973) and the novel series The Expanse (2011–2021) by James S. A. Corey (joint pseudonym of Daniel Abraham and Ty Franck). The nostalgic image of Venus has also occasionally resurfaced several decades later: S. M. Stirling's The Sky People (2006) takes place in an alternate universe where the pulp version of Venus is real, and the anthology Old Venus (2015) edited by George R. R. Martin and Gardner Dozois collects newly written works in the style of older stories about the now outdated vision of Venus. Colonizing Venus is a major theme in Jack Williamson's Seetee series (1949–1951), Rolf Garner's trilogy beginning with Resurgent Dust (1953), and Soviet science fiction writers Arkady and Boris Strugatsky's The Land of Crimson Clouds (1959). In Simak's "Hunger Death" (1938) colonists on Venus contend with a plague deliberately introduced by Martians, and S. Makepeace Lott's Escape to Venus (1956) depicts a colony that has turned into a dystopia. An early treatment of the concept is found in Stapledon's Last and First Men, where the process destroys the lifeforms that already existed on the planet. Anderson's "The Big Rain" (1954) revolves around an attempt to bring about rain on a dry Venus, and in his "To Build A World" (1964), a terraformed Venus becomes the site of countless wars for the more desirable parts of the surface. Robinson's later novel 2312 (2012) features Venus in the process of being terraformed. Gillett suggests that the theme of terraforming Venus reflects a desire to recapture the simpler, traditional fantasy of early prose about the planet. Prehistoric creatures sometimes coexist with primitive humanoids in depictions of Venus. The Soviet film Planeta Bur (1962) features an American–Soviet joint scientific expedition to Venus, which finds the planet teeming with various lifeforms, many resembling terrestrial species, including sentient if primitive Venusians. Science fiction author Jerry Pournelle noted that early science fiction was rife with images of exotic Venusian life: "thick fungus that ate men alive; a world populated with strange animals, dragons and dinosaurs and swamp creatures resembling the beastie from the Black Lagoon". while the Treens in the Dan Dare comics that launched in 1950 are kidnapped humans that have been genetically engineered to survive on Venus. Comics superhero Tommy Tomorrow in "Frame Up at Planeteer Academy" (1962) has a blue skinned but otherwise humanoid Venusian sidekick called Lon Vurian. In Simak's "Tools" (1942), a native Venusian is portrayed as "a blob of disembodied radon gas captured in a lead jar". Homer Eon Flint's "The Queen of Life" (1919) depicts an anarchist society on Venus, Conversely, in Clarke's "History Lesson" (1949) Venusians come to Earth and find humanity already extinct from environmental causes. and Voyage to the Planet of Prehistoric Women (1968), the second of two English language adaptations of Planeta Bur (the first being Voyage to the Prehistoric Planet, 1965), portrays the Venusians as "half naked sex appealing blond sirens" with supernatural or psychic powers. A theme of a Venusian visitor to Earth is seen in some works, such as Lach Szyrma's A Voice from Another World and William Windsor's Loma, a Citizen of Venus (1897).