Александр Фрай: Швейцариялық футболшының мансабы мен жетістіктері

Кіріспе

Швейцария футболшысы (1979 жылы туған)

Александр Фрей немесе Алекс Фрей (15 шілде 1979 жылы туған) – швейцариялық кәсіби футбол жаттықтырушысы және бұрынғы футболшы, шабуылшы ретінде ойнаған. Соңғы рет Швейцарияның екінші лигасы – «Швейцария Челлендж лигасы» клубы «Араудың» бас бапкері болды. Фрей мансабын «Базель» клубында бастап, Швейцария, Франция және Германияның бірнеше клубтарында ойнағаннан кейін туған клубына оралды. Онда ол төрт маусымның барлығында Швейцария Суперлигасының чемпионы атанды, сондай-ақ 2010 және 2012 жылдары Швейцария кубогымен бірге қос жүлде жеңіп алды. Фрей – Швейцария құрамасының барлық уақыттағы ең көп гол соққан авторы (84 ойында 42 гол), сонымен қатар құрама сапындағы ең көп ойын өткізген алтыншы футболшы. Ол екі УЕФА Еуропа чемпионатында және екі әлем чемпионаттарында ел намысын қорғады.

Клубтық мансап

Фрей кәсіби карьерасын туған қаласы Базель клубында бастады, кейін Швейцариядағы туған жеріндегі ФК Тун, ФК Луцерн және Серветта ФК клубтарына ауысты. Француз клубы Реннге өткеннен кейін ол 2004–05 маусымында Лига 1-де 20 гол соғып, ең көп гол салған ойыншы атанды. Сол маусымда ол «Швейцарияның жыл футболшысы» атанды. Ол сондай-ақ 2004 және 2007 жылдары «Швейцарияның жыл футболшысы» атанды. Фрай 2006 жылдың 29 маусымында «Боруссия Дортмундпен» төрт жылдық келісімшартқа қол қойды. «Дортмунд» оны үшін шамамен 5 миллион еуро трансфер ақысын төледі. 2006–07 маусымында Фрай 32 матчта 16 гол соғып, «Боруссия Дортмундтың» ең көп гол соққан ойыншысы болды. 2007–08 маусымында ұзақ мерзімді жарақаттан кейін «Боруссия Дортмунд» сапындағы соңғы сегіз ойынында алты гол соқты. Болашағына қатысты әртүрлі болжамдар болғаннан кейін, ол Бундеслиганың төртінші турында «Шальке 04» клубына қарсы ойынға қайта оралды. Ол керемет ойында екі гол соқты, нәтиже тең болды. 2009 жылдың 17 шілдесінде 74 лигалық матчтан кейін «Боруссия Дортмундты» тастап, алты жылдан кейін Швейцарияға оралып, «Базель» клубына қол қойды. 2009 жылдың 26 шілдесінде «Сионға» қарсы өткен ойында дебют жасады, нәтижесі 2:1 болды. Ол голға нәтижелі пас берді және «Турбильон» стадионындағы матчтың соңғы минутында жеңіс голын соқты. 2009–10 маусымында 19 лигалық ойында 15 гол соқты, ал «Базель» клубы «дубль» жеңімпазы атанды. 2010–11 маусымында 35 лигалық ойында 27 гол соқты және Швейцария лигасында ең көп гол соққан ойыншы атанды. 2011–12 маусымының соңында Фрай «Базельмен» екінші «дубль» жеңіп алды – Лига чемпионы атағы мен Швейцария кубогы. 2012–13 жылғы УЕФА Еуропа лигасының жартылай финалында «Базель» УЕФА Чемпиондар лигасының титул иесі «Челсимен» кездесті, бірақ жалпы есеп бойынша 2:5 есебімен жеңілді. Фрейдің бұл турнирдегі соңғы ойыны «Базельдің» «Тоттенхэм Хотспурға» қарсы үй матчында 1/4 финалға өтуі болды, олардың арасындағы матч 4:4 есебімен тең аяқталып, пенальтилер сериясінде 4:1 есебімен «Базель» жеңіске жетті. Фрей кәсіби карьерасындағы соңғы матчын 2013 жылдың 14 сәуірінде Санкт-Якоб паркінде өткізді, онда «Базель» «Цюрихті» 3:1 есебімен жеңді. Ол осы ойында команда капитаны болды. Ол 55-ші минутта 25 метрден алыс қашықтан әдемі бос соққыдан гол соқты. Он минуттан кейін ол тұрған жерінен ыстық қолдау алды. Швейцария Суперлигасының 2012–13 маусымының соңында Фрей төртінші чемпиондық медалін және Швейцария кубогының күміс медалін алды. 1997–1998 жылдар аралығында және 2009–2013 жылдар аралығында Фрей «Базель» сапында барлығы 217 матч өткізіп, 148 гол соқты. Оның 114 матчы Швейцария Суперлигасында, 15-і Швейцария кубогында, 38-і Еуропа турнирлерінде (Чемпиондар лигасы мен Еуропа лигасы), ал 50-і жолдастық матчтарда болды. Ол отандық лигада 74 гол, кубокта 13 гол, Еуропа турнирлерінде 22 гол соқты, ал қалған 39 голын жолдастық матчтарда соқты. Ол клуб сапында төрт лига чемпионы және екі кубок жеңісіне ие болды.

Frei started his professional career with his hometown club of FC Basel, where he later was transferred to FC Thun, FC Luzern, and Servette FC, all in his native Switzerland. After a transfer to French club Rennes, he finished as the highest goal scorer in Ligue 1 for the 2004–05 season with 20 goals. He was named Swiss Footballer of the Year the same season. He was also named Swiss Footballer of the Year in 2004 and 2007. Frei then signed a four year contract with Borussia Dortmund on 29 June 2006. Dortmund paid a transfer fee of approximately €5 million for him. In the 2006–07 season, Frei was the highest goal scorer for Borussia Dortmund with 16 goals in 32 matches. He recovered from a long term injury in the 2007–08 season to score six times in his last eight appearances for Borussia Dortmund. After speculation regarding his future, he came back to action against Schalke 04 in the fourth fixture of the Bundesliga. He scored two goals, equalising in an incredible game. On 17 July 2009, he left Borussia Dortmund after 74 league matches and, after six years, returned to Switzerland to sign with FC Basel. He made his debut in a 2–1 win over FC Sion on 26 July 2009. He made an assist and also scored the last minute winner in the match at the Stade Tourbillon. During the 2009–10 season he scored 15 goals in 19 league games and FC Basel won the Double. During the 2010–11 season he scored 27 goals in 35 league games, becoming the Swiss League Top goalscorer. At the end of the 2011–12 season, Frei won his second Double with Basel, the League Championship title and the Swiss Cup. In the 2012–13 UEFA Europa League, Basel advanced as far as the semi finals, there being matched against the reigning UEFA Champions League holders Chelsea, but were knocked out being beaten 2–5 on aggregate. Frei's last game in this competition was as Basel qualified for the quarter finals in the home game against Tottenham Hotspur, whom they beat 4–1 on penalties after a 4–4 aggregate draw to progress. Frei played his last professional match on 14 April 2013 in the home game at St. Jakob Park as Basel beat Zürich 3–1. He led the team as captain for this game. He also scored his last goal, a free kick from about 25 meters in the 55th minute. He was substituted some ten minutes later to a standing ovation. At the end of the Swiss Super League season 2012–13, Frei was awarded his fourth championship medal and was awarded a Swiss Cup silver medal. Between the years from 1997 to 1998 and again from 2009 to 2013 Frei played a total of 217 games for Basel scoring a total of 148 goals. 114 of these games were in the Swiss Super League, 15 in the Swiss Cup, 38 in the European competitions (Champions League and Europa League) and 50 were friendly games. He scored 74 goals in the domestic league, 13 in the cup, 22 in the European matches and the other 39 were scored during the test games. With the club he won four league championships and two cup titles.

Халықаралық мансап

Фрей Швейцарияның 18 жасқа дейінгі, 19 жасқа дейінгі және 21 жасқа дейінгі құрамаларында өнер көрсетті. Ол Швейцарияның 18 жасқа дейінгі құрамасы сапында 1995 жылғы 25 қазанда Францияның 18 жасқа дейінгі құрамасына қарсы өткен ойында 5:1 есебімен жеңіліс тапқанда тұңғыш рет алаңға шықты. 21 жасқа дейінгі құрамадағы дебюті 1999 жылғы 3 қыркүйекте Данияға қарсы 3:1 есебімен жеңіске жеткен кезде болды. Фрей толыққанды халықаралық құрама сапында 2001 жылғы 24 наурызда тұңғыш рет алаңға шықты. Төрт күннен кейін Фрей ұлттық құрама сапындағы алғашқы үш голын Люксембургқа қарсы өткен 5:0 есебімен жеңіліс тапқан ойында соқты. Фрей 2004 жылғы Еуропа чемпионатында Швейцария құрамасының құрамында ойнады. Англияға қарсы өткен топтық матчта ол камераға түскенде Стивен Джеррардқа түкіргендей көрінді. Ол кезде ешқандай шара қолданылмады, бірақ кейін Фрейге айып тағылып, УЕФА тарапынан 15 күндік уақытша дисквалификация жазасы берілді. 2006 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде ол алты гол соқты, оның ішінде Түркияға қарсы өткен плей-офф ойынының екінші кездесуінде екінші минутта пенальтиден гол соқты. Германиядағы турнирде Фрей Дортмундта өткен топтық кезеңдегі Тогоға қарсы 2:0 есебімен жеңіске жеткен ойында матчтың үздік ойыншысы атанды. Ол келесі ойында Оңтүстік Кореяға қарсы гол соғып, Швейцарияның топ жеңімпазы ретінде келесі сатыға өтуіне көмектесті. Бұл гол дау тудырды, себебі төреші Хорасио Элизондо өзінің көмекшісінің офсайд шешімін қабылдамады. 2008 жылғы 30 мамырда Швейцария 2008 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатының маңызды матчына дайындық жүргізіп жатқанда, Фрей Лихтенштейнге қарсы өткен жолдас матчта 3:0 есебімен жеңіске жетіп, екі гол соқты. Осы голдардың арқасында ол Швейцария құрамасының тарихында 35 гол соққан Кубилай Тюркильмаздың рекордын жаңартты. Алайда, турнирдің ашылу матчының бірінші жартысында Фрей Швейцария құрамасының капитаны ретінде алаңда жарақат алып, сол тізесінің буыны жыртылды. Осы жарақат салдарынан ол турнирдің қалған бөлігіне қатыса алмады. Бірақ ол командаға қолдау көрсету үшін қалуға шешім қабылдады және кейін операция жасады. 2012 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңінде Уэльске қарсы өткен үйдегі матчта, Швейцария 4:1 есебімен жеңіске жеткеніне қарамастан, ол өз жанкүйерлері тарапынан сындарға ұшырады. Ол алаңнан ауыстырылған кезде үй стадионындағы жанкүйерлер оны ұзақ уақыт бойы ысқырып сөккен. 2011 жылғы 5 сәуірде ол 26 наурызда Болгариямен 0:0 есебімен тең ойнағаннан кейін тағы да сынға ұшырағаннан кейін ұлттық құрамадан кетуге шешім қабылдады.

Frei represented Switzerland at Under 18s, Under 19s and Under 21s levels. He played his Swiss U 18s debut on 25 October 1995 in the 5 1 away defeat against the French Under 18s. His Under 21 debut was on 3 September 1999 in the 3 1 away win against Denmark. Frei played his debut as full international on 24 March 2001, being substituted in, during the 1–1 away draw against the Republic of Yugoslavia during the World Cup qualification Group 1 match. In the following match, four days later, Frei scored his first three goals for the national team in the 5–0 home win against Luxembourg. Frei played for Switzerland at Euro 2004. In a group match against England, he was caught on camera appearing to spit at Steven Gerrard. Although no action was taken at the time, Frei was later charged and given a provisional 15 day suspension by UEFA. He scored six times in 2006 FIFA World Cup qualification, including a second minute penalty in the second leg of the play off against Turkey which his team won on away goals. At the finals in Germany, Frei was Man of the match in the 2–0 group stage win over Togo in Dortmund, opening the scoring from Tranquillo Barnetta's 17th minute cross. He concluded a win by the same score against South Korea in the next game to send Switzerland through as group winners. This goal was controversial as referee Horacio Elizondo overruled a judgement of offside by his assistant. On 30 May 2008, in Switzerland's final preparation match before co hosting UEFA Euro 2008, Frei scored twice in a 3–0 friendly win over Liechtenstein. This moved him to 35 goals for the Switzerland national team, surpassing the record of Kubilay Türkyilmaz. However, within the first half of the opening match of the tournament, Frei was injured while captaining the Swiss team and missed the rest of the tournament due to a torn knee ligament in his left knee after a challenge from Czech defender Zdeněk Grygera. He decided to remain with the team to show his support. He later underwent surgery. In a Euro 2012 qualifier at home against Wales, he was booed by his own fans throughout the match, even though Switzerland won the match 4–1. When he was finally substituted the fans in the home sector booed him repeatedly. On 5 April 2011, he decided to quit from the national squad after being criticised again following a 0–0 draw with Bulgaria on 26 March for the Euro 2012 qualifying match.

Спорттық директор

Фрей карьерасын аяқтағаннан кейін, ол FC Luzern клубының жаңа спорт директоры болды. Бұл туралы 2013 жылғы 19 наурызда FC Basel және FC Luzern клубтары бірлесіп хабарлады.

Жаттықтырушылық мансап

2018 жылы ол "Базель" клубының уақытша бас жаттықтырушысы болды. 2020 жылдың қыркүйегінде "Вил 1900" клубының бас бапкері болды. 2021 жылдың қарашасында ол осы лауазымынан қанағаттандырып, 2021 жылдың желтоқсанында "Винтертур" клубының бас бапкері болып тағайындалды. "Винтертурды" Суперлигаға сәтті көтергеннен кейін, ол бұрынғы клубы "Базельмен" жаңа бас бапкер ретінде келісім жасады. Фрей мен "Базель" 2023 жылдың 7 ақпанында жолдарын айырды, команда турнир кестесінде жетінші орында тұрды. "Базель" клубының спорт директоры Хайко Фогельдің сөзіне сүйенсек, 2023 жылдың 4 ақпанында, үш күн бұрын, бес турдан кейін жеңіліссіз өткен "Грассхоппер Цюрих" клубына 0:1 есебімен ұтылуы "бір жеңіліс артық болды". 2023 жылдың 1 ақпанында "Базель" Цюрихте 2022–23 жылғы Швейцария кубогының 1/16 финалында "Грассхопперс" клубын 5:3 есебімен жеңді. 2023 жылдың 12 маусымында ол "Арау" клубының жаңа бас бапкері болып тағайындалды, осылайша Швейцарияның бірінші лигасына оралды. 2024 жылдың 25 наурызында ол клубпен өзара келісім бойынша жаттықтырушылық қызметтен бас тартып, лауазымынан кетті. Ол кеткен кезде "Арау" турнир кестесінде үшінші орында тұрды, бірақ көтерілуге мүмкіндік беретін орынға қатысты айтарлықтай кемшілік болды. Соңғы матчта оның командасы кантондық қарсыласы "Баден" клубын 2:0 есебімен жеңді.

Жеке өмір

Александр клубтық және ұлттық құрамадағы әріптесі Фабиан Фраймен туыс емес. Дегенмен, ол Сиэтл Саундерс ФК қақпашысы және бұрынғы швейцариялық жасөспірімдер құрамасының ойыншысы Стефан Фрайдың туысы. Оның кіші қарындасы Андреа Базель әйелдер командасында футбол ойнайды. Ол Нинаға үйленген және 2012 жылы дүниеге келген қызы бар.