Кіріспе
Генетикалық өміршеңдік – клетканың, организмнің немесе популяцияның тірі қалуына және көбеюіне мүмкіндік беретін гендердің қабілеті. Бұл термин көбінесе популяцияның іштен туыстық көбеюдің салдарынан туындайтын проблемаларды болдырмау мүмкіндігін немесе қабілетін білдіреді. Іштен туыстық депрессияны қараңыз. Өсімдіктер мен жануарлар популяциясы генетикалық өміршеңдігін жоғалтса, олардың жойылу қаупі артады.
Қажетті шарттар
Өсімдіктер мен жануарлардың популяциясы генетикалық тұрақты болуы үшін белгілі бір деңгейде генетикалық әртүрлілік пен популяцияның жеткілікті мөлшері қажет. Ұзақ мерзімді генетикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін популяция мөлшері генетикалық әртүрлілікті сақтауға жететін көбейтуге қабілетті жұптардан тұруы тиіс. Нақты тиімді популяция мөлшерін ең төменгі тірі қалуға қабілетті популяция талдауы арқылы анықтауға болады. Жоғары генетикалық әртүрлілік және үлкен популяция генетикалық дрейф пен туыс көбейтудің (инбридингтің) популяцияға тигізетін теріс әсерін азайтады.
Төмендеу себептері
[[Файл:Халық санының тұрақсыздығы.svg|thumb|250x250px|Халық санының азаюы генетикалық тұрақтылықты төмендетіп, жойылуға әкелуі мүмкін. Бұл шығарылым, мысалы, қала құрылысы немесе орманды жою салдарынан туындаған ортаның фрагментациясынан болуы мүмкін. Егер олар тамақтануда ерекшелік танытса, бұл ортаның оқшаулануына және көбеюдің шектелуіне әкелуі мүмкін, нәтижесінде халық санының одан да азаюына және генетикалық тұрақтылықтың төмендеуіне ұласады. Дәстүрлі жасанды өсіру кейбір түрлердің генетикалық тұрақтылығын төмендетуі мүмкін.
Қасқырдың белгілі бір популяцияларының генетикалық өмір сүру мүмкіндігі
АҚШ-тың Мичиган штатындағы Рояль аралы ұлттық паркінде мекендейтін сұр қасқырлардың (Canis lupus) шағын, күшті іштен туысқан популяциясы азайып, құрып кетуге жақын тұр. Бұл сұр қасқырлар негізінен зиянды рецессивті мутациялардың гомозиготтануынан туындаған, генетикалық тұрақтылығын төмендеткен ауыр іштен туысқандық депрессияны бастан кешіруде. Күшті іштен туысқандық салдарынан генетикалық тұрақтылықтың төмендеуі көбею және тіршілік етудің азаюымен, сондай-ақ омыртқаның бұрмалануы, ықтимал катаракта, синдактилия, ерекше "жіп тәрізді құйрық" және аномальдық жүн фенотиптері сияқты нақты ақаулармен көрінеді. Скандинавиядағы сұр қасқырлардың (Canis lupus) жекелеген іштен туысқан популяциясы да генетикалық тұрақтылығын жоғалтып, зиянды рецессивті мутациялардың гомозиготтануына байланысты ықтимал іштен туысқандық депрессияны бастан кешіруде.
Халықты сақтау
Хабитатты қорғау, қорғалмаған жерлерге қарағанда, жоғары аллельдік байлықпен және гетерозигоздықпен байланысты. Генетикалық тұрақтылықты сақтау үшін қажетті ең төменгі тірі қалуға қабілетті популяция – бұл генетикалық дрейф салдарынан шағын популяция мөлшерінен туындаған генетикалық вариацияның жоғалуы, мутация арқылы алынған генетикалық вариацияға тең болатын жағдай. Егер бір жыныстың саны жеткіліксіз болса, тірі қалуды сақтау үшін будандастыру қажет болуы мүмкін.
Талдау
Егер бір популяцияда генетикалық тұрақтылық төмендеп бара жатқандай болса, сол түрдің жойылу қаупін бағалау үшін популяцияның тірі қалу мүмкіндігін талдау (PVA) жүргізілуі мүмкін. PVA нәтижесі түрді сақтау жөнінде қосымша шаралар қажеттігін анықтай алады.