Кіріспе

Жалпы спині 1 және тақ теңдігі бар мезон

Жоғары энергиялық физикада векторлық мезон – жалпы спині 1 және тақ теңдігі бар мезон (әдетте, ). Векторлық мезондар 1960 жылдардан бері эксперименттерде байқалды және массаларының спектроскопиялық үлгісімен жақсы танымал. Векторлық мезондар псевдовекторлық мезондардан өзгеше, олардың жалпы спині 1, бірақ жұп теңдігіне ие. Векторлық және псевдовекторлық мезондардың спектроскопиясы да әртүрлі: векторлық мезондар құрамындағы кварктардың таза күйлерін көрсетуге бейім, ал псевдовекторлық және скалярлық мезондар аралас күйлердің қосындысы ретінде көрінеді.

Бірегей таза дәм күйлері

Мюррей Гелл-Манн кварк моделін жасағаннан бері (сондай-ақ Джордж Цвайг тәуелсіз түрде), векторлық мезондар таза күйлердің спектроскопиясын көрсетті. Ро мезоны (ρ) мен омега мезоны (ω) шамамен 770–780 аралығында дерлік тең массаға ие, ал фи мезоны (φ) шамамен 1020 массасына ие, бұл жеңіл кварктардан тұратын векторлық мезондардың таза күйде пайда болатынын көрсетеді, ал φ мезонының құрамында жасырын таңқуырдың шамамен 100% амплитудасы бар. Векторлық мезондарға тән бұл таза күйлер псевдоскалярлық және скалярлық мезон мультиплеттерінде мүлдем байқалмайды, ал тензорлық және псевдовекторлық мезон мультиплеттерінде ғана шамалы көрініс табуы мүмкін. Осы факті векторлық мезондарды басқа типтегі мезондардың кварк дәмділігін зерттеуге арналған тамаша құралға айналдырады, олардың векторлық емес мезондардың әртүрлі типтегі векторлық мезондарға ыдырау жылдамдығы арқылы өлшенетін құрамын анықтауға болады. Мұндай эксперименттер аралас күйдегі мезондардың дәмділігін анықтауға тырысатын теоретиктер үшін өте құнды.

Мезондық спектроскопияның негізгі бөлігі

Жоғары массаларда векторлық мезондар құрамына шарм және түпкүрлік кварктары кіреді. Осы саласында радиациялық процестер ерекше көзге түседі, мұнда ауыр тензорлық және скалярлық мезондар фотон шығару арқылы негізгі бөлігімен векторлық мезондарға ыдырайды. Псевдовекторлық мезондар да ұқсас процесс арқылы псевдоскалярлық мезондарға өтеді. Ауыр мезондар спектрінің көп бөлігі радиациялық процестер арқылы векторлық мезондармен байланысқандықтан, векторлық мезондарды мезондар спектроскопиясының негізгі тірегі деп санауға болады. Кейбір векторлық мезондарды басқа мезондармен салыстырғанда өте жоғары дәлдікпен өлшеуге болады. Бұл олардың фотон сияқты бірдей кванттық сандарына ие болуына байланысты, яғни J = бұрыштық импульс кванттық саны, P = паритет, C = C-паритет. Сондықтан олар электрон-позитрон соқтығысуларында пайда болады, бұл басқа өлшемдерге қарағанда эксперименттік жағынан айқын сигнал береді, себебі басқа өлшемдерде адрондық процестерді қолдану қажет. Векторлық мезондар күшті адрондық күшті зерттеуде маңызды рөл атқарады.