Кіріспе

Лондондағы кітапхана және зерттеулер жинағы, Англия.

Велком кітапханасы – Лондонның орталық бөлігінде орналасқан, тегін кітапхана және мұражай. Ол сэр Генри Велкомның (1853–1936) жинағынан құралған, оның жеке байлығы 20-шы ғасырдың ең масштабты жинақтарының бірін құруға мүмкіндік берді. Генри Велкомның қызығушылығы медицина тарихының кең ауқымына жатты, соның ішінде алхимия немесе колдовство сияқты тақырыптар, әрі антропология және этнография да кірді. Генри Велкомның 1936 жылы қайтыс болғаннан бері Велком қоры кітапхана жинағын сақтауға және оның толықтыруларын қаржыландыруға жауапты. Кітапхана тегін және барлығына ашық.

Тарих

Генри Велком 1890 жылдардың соңында кітаптарды жүйелі түрде жинауға кірісті, үшінші тарап агенттер мен сатушыларды пайдаланып, сондай-ақ дүние жүзіне саяхаттап, қолға түскеннің бәрін жинады. Велкомның нарыққа алғашқы ірі қадамы 1898 жылы Уильям Моррис кітапханасының аукционында болды, онда ол ең ірі сатып алушы болып, лоттардың шамамен үштен бірін алып кетті. Оның қызығушылықтары шынымен халықаралық сипатта болды және кітапхананың бағалы қасиеттерінің бірі – тілдер мен дәстүрлердің кең ауқымын қамтуы. Осы ерте кезеңде жиналған маңызды коллекциялардың қатарында 1911 жылы сатып алынған медицина тарихшысы және Корольдік дәрігерлер колледжінің кітапханашысы Джозеф Франк Пэйннің кітапханасы, сондай-ақ 1930 жылы сатып алынған мюнхендік тарихшы Эрнст Дармштадтер кітапханасының басым бөлігі бар. Генри Велком қайтыс болғаннан кейін, оның мүлкі мен жинағының көп бөлігі Велком қоры құрған сенімділер кеңесіне мұра ретінде қалдырылды. Олардың басты міндеті – қордан түскен табысты биомедициналық зерттеулерді қолдау үшін пайдалану болды, сонымен қатар коллекцияны күтіп ұстау және сақтау арқылы медицина тарихын зерттеуді дамыту да олардың міндеттеріне кірді. Осыған байланысты 1940 жылдар мен одан кейін де жалғасқан сұрыптау және реттеу жұмыстары басталды. Кітапхананың 20 ғасырдың соңғы онжылдықтарындағы тарихы – үздіксіз өсу мен дамумен сипатталады. 1980 жылдары Лондонның Медициналық қоғамы кітапханасынан қолжазбалар мен 10 000-ға жуық басылған кітаптарды сатып алу маңызды жетістік болды.

Номенклатура

Велком кітапханасы бірнеше рет қайта аталды. ХХ ғасырдың басынан бері ол ресми және бейресми түрде «Уэлком анықтамалық кітапханасы» (1930 ж. шамасында), «Уэлком ғылыми кітапханасы» (1941 жылға дейін), «Уэлком тарихи медициналық мұражай және кітапханасы» (1968 жылға дейін), «Уэлком тарихи медициналық ғылыми кітапханасы» (1960-шы жылдардың соңы мен 1970-шы жылдардың басы), «Уэлком институты (кейін «үшін») медицина тарихы [кітапханасы]», «Уэлком институты кітапханасы» (1980-шы жылдар), «Медицина тарихы мен түсінігі үшін Велком кітапханасы» (2000-шы жылдардың басы) деп белгілі болды. 1998 жылы Велком қорының медицина тарихы және ғылымды түсіну жөніндегі қоғамдық қызметі біріктіріліп, жаңа Медицина, қоғам және тарих бөлімі құрылды. Медицина тарихынан асып түсетін кең ауқымды міндеттерді мойындаған кітапхана бүгінде (2019) Велком коллекциясының құрамына кіреді және медицинаның тарихын және оны түсінуді насихаттауға бағытталған.

Дәрі-дәрмек жинағының тарихы

Медициналық ғылым мен практиканың барлық салаларының тарихына, сондай-ақ оған жақын ғылыми пәндерге, әлеуметтік ғылымдар мен гуманитарлық ғылымдарға қатысты кітаптар, журналдар және басқа да баспа материалдары мен электрондық ресурстардан тұратын жинақ қазіргі таңда 80 000-нан астам томды, көптеген тілдерде, 1850 жылдан бері шығарылған материалдарды қамтиды.

Медициналық жинақ

Медициналық жинақ 15 ғасырдан бастап қазіргі күнге дейін жарияланған медициналық және ғылыми әдебиеттердің басылған туындыларын, оның ішінде сирек кездесетін кітаптар мен уақытша басылымдарды қамтиды. Жинақ мыңдаған медициналық монографиялар, анатомиялық атластар, фармакопеялар және шамамен 20 000 медициналық уақытша басылымдардан, сондай-ақ халыққа арналған ғылым, денсаулық сақтау, биомедициналық ғылым саясаты, ғылыми зерттеулер этикасы, ғылымды оқыту және ғылыммен қоғамның байланысы сияқты алуан түрлі тақырыптарды қамтитын электрондық ресурстардың саны артып келеді.

Азиялық коллекциялар

Құрамында 12 000 қолжазба және 4 000 баспа кітап бар. Олар 43 түрлі тілде, қағаз, пальма жапырағы, жібек, піл сүйегі, металл, сүйек, бамбук және ағаш қабығы сияқты материалдарда жазылған. Уелкоум кітапханасындағы ең көне құжат – б.з.д. 1100 жыл шамасында папирусқа жазылған ежелгі Египеттік медициналық рецепт. Кітапханадағы ең ірі қолжазбалар жинағы – Индикалық жинақ, оған Үндістаннан тыс жердегі санскриттің ең ірі жинақтарының бірі кіреді, онда шамамен 6 500 дана бар.

Сирек кітаптар жинағы

Шамамен 60 000 1851 жылға дейінгі сирек кітаптар, оның ішінде шамамен 600 инкунабула (1501 жылға дейін басылған кітаптар) және шамамен 5000 16 ғасырға жататын кітаптар бар. Медициналық ғылым мен тәжірибенің барлық салалары қамтылған, сондай-ақ осымен байланысты пәндер бойынша да кең және әртүрлі жинақтар кездеседі.

Сурет, баспа және сызбалар жинағы

14 ғасырдан қазіргі күнге дейін, географиялық тұрғыдан Жапония мен Қытайдан бастап, шығысқа қарай Тибет, Үндістан, Түркия, Еуропа және Америкаға дейін, ал Африка мен Австралияға қатысты шағын коллекцияларды қамтитын 100 000-нан астам гравюра, сурет, картина, фотосурет және басқа да медиа өнімдері бар. Велкомның философиясына сай, бұл туындылар медицинаның тарихи және мәдени контексін, сондай-ақ медициналық техникалар мен тәжірибелердегі ішкі өзгерістерді көрсетеді.

Жылжымалы бейнелер мен дыбыстар жинақтары

4000-нан астам фильмдер мен бейнежазбалар, сондай-ақ 1500 аудиотаспа, эфирде көрсетілгендері де, көрсетілмегендері де бар, медицинаның алуан түрлі салаларын қамтиды: ғылымның әлеуметтік және клиникалық аспектілері, тарихи және қазіргі заманғы тақырыптар, денсаулық сақтаудың және хирургияның физиологиялық және психологиялық жақтары. Осы материалдардың бір бөлігі YouTube арнасы арқылы қолжетімді.

Wellcome суреттері

Велком кітапханасының коллекциясынан таңдалған суреттер – қолжазбалар мен сирек кітаптардағы иллюстрациялардан бастап, кескіндемелерге, гравюраларға және фотосуреттерге дейін – Велком суреттеріне қосылды. 2014 жылдың қаңтар айында бұл суреттер коммерциялық және коммерциялық емес қолдану үшін Creative Commons Attribution лицензиясымен жарияланды. Осы CC лицензиясымен қамтылған 97 455 сурет Wikimedia Commons-қа жаппай жүктелді. Wellcome Images сонымен қатар Ұлыбритания және одан тыс жерлердегі оқу ауруханалары, ғылыми-зерттеу зертханалары мен фотографтардан алынған заманауи клиникалық және биомедициналық суреттердің үлкен қорын иеленді. Бұл суреттер жеке, академиялық оқыту немесе зерттеу мақсатында Creative Commons лицензиясымен тегін жүктеуге қолжетімді болды. 2017 жылы Wellcome Images жабылып, суреттер wellcomecollection.org сайтының негізгі каталогы арқылы Creative Commons және Public Domain лицензиялары бойынша қолжетімді болды.

Тұрғылықты викимедиашы

2016 жылдың мамыр айынан 2017 жылдың қазан айына дейін Велком кітапханасы Уикимедия Ұлыбританияның бірлескен қолдауымен Уикимедия резидентіне қонақ болды. Резиденцияның мақсаты – Wikimedia Commons-қа жүктелген Велком суреттерінің танылуын және қолданылуын арттыру, қызметкерлер мен келушілерге редакциялауды үйрету, сондай-ақ Вики жобаларындағы медицина және медицина тарихы туралы мазмұнды жақсартуға көмектесу (әсіресе психикалық денсаулыққа қатысты беттер).