Кіріспе

Француз тарихшысы (1795–1856) Жак Николя Августин Тьерри (10 мамыр 1795 – 22 мамыр 1856; сондай-ақ Августин Тьерри деп те аталады) – француз тарихшысы. Бастапқыда Анри де Сент-Симонның ізбасары болғанмен, кейіннен тарихқа өзіндік көзқарас қалыптастырды. Мәртебелі либерал болғандықтан, оның тарихқа деген көзқарасы көбінесе романтикалық түсіндірулерді қамтыды, бірақ ол бастапқы дереккөздерді зерттеумен де айналысты. Дегенмен, ол қауымдық басқарудың эволюциясының маңызды тарихшысы ретінде танылды.

Ерте өмір

Ол Блуа, Луа-и-Шерде дүниеге келді және Амеде Тьерридің үлкен ағасы болды. Ол тегі немесе қалтасының қалыңдығымен ешқандай артықшылыққа ие болған жоқ, бірақ Блуа гимназиясында көзге түсті және 1811 жылы École Normale Supérieure-ге қабылданды. 1813 жылы ол Компиеньге профессор болып жіберілді, бірақ онда ұзақ қалған жоқ.

Мансап

Тьерри француз революциясының идеалдарын және Сент-Симонның болашақ қоғам туралы көзқарасын ынтамен қабылдады. Ол қысқа мерзімге Сент-Симонның хатшысы және "асырап алынған ұлы" болды. Алғашқыда ол "Mémoire sur le science de l'homme" еңбегінің элиталық екенін сезінген жоқ. Дегенмен, 1814 жылы оқытушылық қызмет таба алмағандықтан, Сент-Симонның хатшысы қызметін қабылдады. Ол Сент-Симонмен бірлесіп, Еуропаны бірыңғай конституция негізінде біріктіруді көздейтін "De la réorganisation de la société européenne" трактатын жазды. Бірақ 1817 жылы Тьерри бұл қызметтен бас тартып, Огюст Контке табыс етті. Алайда, Сент-Симонның көптеген ізбасарлары оның теорияларын қазіргі саяси экономика мәселелеріне қолданғанда, Тьерри тәуелсіз жол таңдап, тарихқа бет бұрды. Тьерриге шатобрианның "Шейіттер" және Вальтер Скотттың романдары сияқты романтикалық әдебиет те әсер етті. Тьерри романттық шығармалар жазбаса да, тарихқа деген түсінігі драмалық элементті мойындады (мысалы, "Шейіттер" Рим империясының ерте христиандықпен қақтығысын көрнекті түрде бейнелейді). Тьерридің германдық шапқыншылықтар, нормандық жаулап алу, коммуналардың құрылуы, ұлттардың еркін үкіметке және парламенттік институттарға қадам-қадаммен жоталауы туралы негізгі ойлары "Censeur européen" (1817–20) журналында жариялаған мақалаларында, ал кейін "Lettres sur l'histoire de France" (1820) еңбегінде баяндалған. Клод Шарль Фориельден ол бастапқы дереккөздерді пайдалануды үйренді; латын жылнамалары мен аңглосаксон заңдарының жинағының көмегімен ол "Histoire de la Conquête de l'Angleterre par les Normands" (Нормандардың Англияны жаулап алу тарихы) атты еңбегін жазды, ол зор қуанышпен қарсы алынды (1825). Ол дәл және көркем стильде жазылған, және солтүстік варварлардың шабуылдарына қарсы тұратын және ақырында парламенттік монархияда жаңадан өркендейтін аңглосаксондық бостандық теориясымен ерекшеленеді. Айта кетейік, осы еңбегінде Тьерри Робин Гудтың аңглосаксондық қарсылық күштерінің жетекшісі болған деген сенімін білдіреді. Оның жазу шеберлігі ғылыми еңбектерінің кемшіліктерін жасырады. Бұл жұмысты дайындауға кеткен бірнеше жылдық қажырлы еңбек Тьерридің көзіне зиян келтірді; 1826 жылы ол хатшылардың қызметін пайдалануға мәжбүр болды және ақырында толық соқыр болды. Оған қарамастан, ол жазуын жалғастырды. 1827 жылы ол "Lettres sur l'histoire de France" еңбегін қайта жариялады, онда он бес жаңа хат қосты, онда ол ортағасырлық коммуналардың пайда болуы тарихындағы ең қызықты эпизодтардың кейбірін сипаттады. 11 және 12 ғасырлардағы жылнамалар мен бірнеше коммуналық хаттар оған маңызды жұмыс үшін материалдар берді. Осы себепті оның коммуналар туралы жұмысы нормандық жаулап алу туралы жұмысы сияқты ескірген жоқ; бірақ ол Францияның шағын бөлігінде болған бірнеше ерекше оқиғалардан алынған фактілерді жалпылауға бейім болды, бұл Францияның әлеуметтік тарихына қатысты қате түсініктердің таралуына әкеп соқты. Тьерри шілде революциясын және либералдық идеялардың жеңісін ынтамен қолдады; осы уақытта оның ағасы Амеде префект болып тағайындалды, ол төрт жыл онымен бірге тұрды. Ол енді "Dix ans d'études historiques" деген атпен "Censeur européen" және "Le Courrier français" (1834) басылымдарындағы алғашқы мақалаларын қайта өңдеп, "Récits des temps mérovingiens" атты еңбегін жазды, онда ол Григорий Турскийдің әңгімелерін жанды түрде бейнеледі. Бұл әңгімелер алғаш рет "Revue des deux mondes" журналында жарық көрді; жинақталған кезде, олардың алдында ұзақ ойлар келтірілді. 1830 жылдың 7 мамырынан бастап Тьерри "Académie des Inscriptions et Belles Lettres" мүшесі болды; 1841 жылы Вильменнің ұсынысымен Франция академиясы оған бірінші "Prix Gobert" сыйлығын берді. Ол бұл сыйлықты келесі он бес жыл бойы алды. Сонымен қатар, оған үшінші мүлік тарихына қатысты құжаттарды қамтитын "Documents inédits" сериясының томын редакциялау тапсырылды. Ол әріптестерінің (оның ішінде Буркелот пен Луандр) көмегімен төрт томдық "Recueil des monuments inédits de l'histoire du Tiers Etat" (1850–70) еңбегін құрастырды, бірақ ол Францияның тек солтүстік бөлігіне ғана қатысты. Алғы сөз кейіннен "Histoire du Tiers Etat" деген атпен жеке жинақта жарық көрді.

Кейінгі жылдары және мұрасы

Францияда коммуналық институттарды шын мәнінде сын тұрғысынан зерттеуді бастаған Тьерриге құрмет есімі тиесілі. Өмірінің соңғы жылдары отбасылық қайғы-қасірет пен ауру оны күйзеліске түсірді. 1844 жылы ол зерттеулерінде қабілетті және адал серігі болған әйелі Джули де Кверенгальден айырылды. 1848 жылғы революция либералды буржуазияның режимін құлатқандықтан оған соңғы соққы берді, ол бұл режимнің жеңісін француз тарихының бүкіл барысының қажетті салдары ретінде құттықтаған және ақтаған болатын. Тьерри бұрынғыда Католик шіркеуінен алшақтатып келген қатал рационализмнен бас тарта бастады. Католик авторлары оның еңбектеріндегі "тарихи қателіктерді" сынағанда, ол оларды түзетуге уәде берді, ал "Histoire de la Conquête" еңбегінің соңғы басылымында Ватикан саясатына қатысты қатаң бағалары алынып тасталды. Ол либералды достарынан бас тартпаса да, білімді дін қызметкерлерімен араласып, өлімі алдында шіркеуге қайта оралуға бейімділік танытқандай болды. Ол 1856 жылы Парижде қайтыс болды.

Шығармалары

1814 De la réorganisation de la société européenne (Клод Анри де Сент-Симон және оның шәкірті А. Тьерри) Париж: Адриан Эгрон