Жозеф Праудман: Британдық математик және мұхит зерттеушісі

Кіріспе

Британдық математик және океанограф Джозеф Прудман (30 желтоқсан 1888 – 26 маусым 1975), CBE, FRS – халықаралық деңгейде танымал британдық математик және океанограф. Оның мұхит ағындарына қатысты теориялық зерттеулері классикалық гидродинамика мен аналитикалық математика шеңберінде шешілетін барлық қалған жауын-шашын мәселелерін шешті ғана емес, сонымен қатар Артур Дудсонмен бірлесіп, зор халықаралық маңызы бар жауын-шашын болжау қызметін құруға негіз салды.

Білім

Праудман 1888 жылдың 30 желтоқсанында Ланкаширдегі Бьюри қаласына жақын Унсуорт ауылында дүниеге келген. Ол Унсуорт және Болд бастауыш мектептерінде оқыды, ал 1902-1907 жылдары Фарнворт бастауыш мектебінде оқушы-мұғалім болып жұмыс істеді. Ол орта білімін таңертең сабақтар басталғанға дейін қосымша сабақтар алып, сондай-ақ Виднес техникалық мектебінде кешкі сабақтарға қатысып, өнер, математика және физиографияны оқыды. Ол Тейт техникалық ғылымдарына түсу стипендиясын жеңіп алып, 1907 жылы Ливерпуль университетіне қабылданды. 1910 жылы үздік дипломмен бітіріп, геометрия бойынша Хадсон сыйлығы мен Дерби стипендиясын иеленді. Бұл және басқа бір стипендияның арқасында ол Кембридж университетінің Тринити колледжінде таза және қолданбалы математиканы оқып, екінші сәтті бакалаврлық білімін алды, онда ол 1912 жылы ерекше бітіруші, Ренглер атанды.

Мансап

Бұл оның ұстазы, преподобный Э. В. Барнс, Праудманға Манчестердегі Хорас Лэмбке зерттеу үшін қолайлы тақырып туралы хат жазуды ұсынды. Осылайша ол су тасқыны динамикасын зерттеуге кірісті, бұл оның өмірлік ғылыми қызығушылығына айналды. 1913 жылы Ливерпульге лекция оқуға оралды, ал 1919 жылы қолданбалы математиканың алғашқы профессоры болып тағайындалды. 1916 жылы Хорас Лэмб Праудманнан Британдық қауымдастық үшін мұхит ағындары зерттеулерінің жай-күйі туралы есеп дайындауға көмектесуін сұрады. Бұл Праудманды су тасқынының барлық аспектілерін зерттеу институтын құру туралы ойға жетеледі. Бұл идея 1919 жылы Ливерпульдік кеме иелері Бут ағайындыларының қаржылық көмегімен іске асырылды. Ливерпуль обсерваториясы мен Tidal институты Праудманды құрметті директор, ал Артур Дудсонды хатшы етіп тағайындап жұмысын бастады. Бірнеше жыл ішінде институт су тасқынын болжау қызметтерімен және негізгі зерттеулерімен ұлттық және халықаралық деңгейде танымал болды. 1933 жылы ол биологиялық емес, физикалық океанографияға баса назар аударуды көздеген океанография кафедрасына ауысты. 1954 жылы зейнетке шыққанға дейін осы қызметте болды. 1924 жылдан 1950 жылдарға дейін институт әлемнің үштен екі бөлігі үшін су тасқынын болжауға жауапты болды делінеді. Атауы мен мәртебесі бірнеше рет өзгерген институт (1929 жылы Ливерпуль обсерваториясымен біріктірілді) қазір Праудман океанографиялық зертханасы (қараңыз, төмендегі сыртқы сілтемелер). Праудман Додсонмен серіктестігінің өте табысты болғанын айтатын, себебі ол алгебрамен айналысуды ұнатса, Додсон арифметиканы артық көретін. Бұл олардың жұмысын басаңдетіп айту болғанымен, олардың өзара толықтыратын қызығушылықтарын көрсетті. Қолданбалы математика және океанография кафедраларын дамытумен қатар, Праудман Университет басқаруына белсенді қатысып, 1940-1946 жылдардағы соғыс жылдарында про-вице-канцлер болып қызмет етті. "Бір істі бітіру – көп істі жылдам орындаудың ең тиімді жолы" деген қағиданы қолданып, ол ғылыми немесе әкімшілік мәселенің мәніне тез арада жете білді, бұл оның зиялы қабілетімен үйлесетін сезімталдыққа ие екенін көрсетті.

It was his tutor Rev. E. W. Barnes who suggested that Proudman write to Horace Lamb at Manchester for a suitable topic of research. This started him on his studies of the dynamics of tides which was to become his main scientific interest. He returned to Liverpool as a lecturer in 1913, was appointed the first professor of applied mathematics in 1919. In 1916 Horace Lamb asked Proudman to assist him in preparing a report for the British Association on the state of research on ocean tides. This led Proudman to the idea of founding an institute for research into all aspects of tides. The idea was brought to fruition in 1919 with the financial aid of the Booth brothers, two Liverpool ship owners. The Liverpool Observatory and Tidal Institute started its work with Proudman as Honorary Director and Arthur Doodson as Secretary and in a few years acquired a national and international reputation for its tidal prediction services as well as for fundamental research. In 1933 he transferred to the chair of oceanography to which he brought a change of emphasis from biological to physical oceanography. He held this post until his retirement in 1954. It is stated that from 1924 up to the 1950s the institute was responsible for predicting tides for two thirds of the world. After several changes of name and status the institute (having amalgamated with the Liverpool Observatory in 1929) is now the Proudman Oceanographic Laboratory (see external links below). Proudman used to say that his partnership with Doodson was so successful, because he liked to do the algebra while Doodson preferred the arithmetic, an understatement of their work which nevertheless indicated their complementary interests. In addition to his work in developing the departments of applied mathematics and oceanography, Proudman took a full part in University administration and acted as Pro Vice Chancellor during the war years 1940–46. Quoting the maxim that "the quickest way to get a lot of things done is to do one thing at a time" he was able to go straight to the heart of a problem, whether scientific or administrative, with an intuition which matched his intellectual ability.

Жеке өмір

1916 жылы Праудман Рубина Ормродқа үйленді және олардың некесінен екі ұл мен бір қызы дүниеге келді (Джеймс, Нэнси және Иан). 1958 жылы бірінші әйелі қайтыс болған соң, 1961 жылы Праудман Берил Гулдқа үйленді, ол одан кейін тірі қалды. Праудман 1975 жылғы 26 маусымда қайтыс болды.

Марапаттар

Праудман халықаралық ғылыми орталарда белгілі тұлға болды және 1951–1954 жылдары оның президенті болғанға дейін бірнеше жыл бойы Халықаралық физикалық океанография қауымдастығының (қазіргі Халықаралық мұхиттар физикалық ғылымдары қауымдастығы) хатшысы қызметін атқарды. Оның шетелдік наградаларына Норвегия ғылым және әдебиет академиясының мүшелігі және АҚШ Ұлттық ғылым академиясының Александр Агассиз медалі кірді. 1923 жылы Кембридж университетінің Адамс сыйлығы Прудманға толқындар туралы эссесі үшін берілді, ол идеялардың құнарлы көзіне айналды, одан теориялық және практикалық маңызы бар, оның көптеген мақалалары Дудсонмен бірлесіп жазылды. 1952 жылы туған күніне орай CBE орденімен марапатталды. Зейнетке шыққаннан кейін Ливерпуль университеті оған құрметті заң ғылымы докторы дәрежесін берді. Ол 1925 жылы сайланған Корольдік қоғамның мүшесі болды, ол 1957 жылы Хьюз медалімен марапатталды және көптеген ғылыми және үкіметтік комитеттерде жұмыс істеді. (Times газетінің 1975 жылғы 3 шілдедегі некрологы мен Корольдік қоғамның өмірбаяндық естеліктерінен алынған. Қазір бұл Proudman резонансы деп аталады).