Кіріспе
Германия мен Австрияда жастарға арналған әлеуметтік еріктік қызмет – Германияда және Австрияда, аздаған дәрежеде, үкімет қаржыландыратын, жас ересектерге арналған ерікті еңбек бағдарламасы. Ол алтыдан он сегіз айға дейін созуы мүмкін. Бұл бағдарламаны шетелде де өткізуге болады.
The Voluntary Social Year in Germany and, in a much lesser dimension, in Austria, is a government funded voluntary work program particularly for young adults. It can last between six and eighteen months. It can also be spent abroad.
Тарих
Ерікті әлеуметтік жыл (неміс тілінде: Freiwilliges Soziales Jahr / FSJ) 1954 жылы Германиядағы Диаконьерверктің 100 жылдығына орай, протестант және католик шіркеулері ұйымдастырған "диакондық жылдан" дамыды. Еріктілерге шақыру ауруларға және күтімге мұқтаж жандарға қызмет етуге дайын жас әйелдерге жолданды. 1962 жылы Гертруд Реккерт "Филадельфиялық қызметті" (неміс тілінде: Philadelphischen Dienst) бастады. Ол жоғары мектепті бітірген қыздарға оқуға түспес бұрын жеке және кәсіби бағдар алу үшін ерікті әлеуметтік жыл ұсынғысы келді. Ол кезде бұл толығымен жаңа идея болды және кейін Германияда заңмен бекітілген ерікті әлеуметтік жылдың алға басушысы еді. 1963 жылдың 14 ақпанында үкімет Бундестаг парламентіне ерікті әлеуметтік жыл ұсыну туралы заң жобасын енгізді. Заң 1964 жылдың 1 сәуірінде күшіне енді. Әскери қызметке шақыру және баламалы қызмет тоқтатылған 2011 жылға дейін, ерікті әлеуметтік жыл Германияда әскери қызметке балама ретінде мойындалды.
Ұзақтығы
FSJ-де ерікті қызмет ету мерзімі 6 мен 18 ай аралығында. Көбінесе, ерекше жағдайларда, егер бұл арнайы білім беру жобасымен негізделсе, қызмет 24 айға дейін созылуы мүмкін. Егер ерікті әлеуметтік жыл бастапқыда 18 айдан кем уақытқа жоспарланса, Германиядағы орналасу жағдайында ФСЖ ұйымдастырушысының келісімімен оны 15 айға дейін ұзартуға болады. Ерікті әлеуметтік жылды шетелде де өткізуге болады. Қызметті бастау уақыты әдетте жыл сайын тамыз және қазан айлары аралығында болады. Кейбір ұйымдар қызметке аралық кезеңде қабылдау мүмкіндігін ұсынады.
Оқыту
Әлеуметтік жыл ұйымдастырушылары 12 айлық қызмет мерзімінде волонтерлерге кемінде 25 күндік оқу бағдарламасын ұсынуға міндетті. Ерікті қызметке жұмсалған уақытқа байланысты, оқу күндерінің саны артуы немесе азаюы мүмкін. Еріктік қызмет туралы заңға сәйкес, волонтерлер оқу бағдарламасына қатысуға міндетті.
Әлеуметтік қамсыздандыру және зейнетақымен қамсыздандыру
FSJ еріктілері толық әлеуметтік сақтандыруды алады. IV әлеуметтік кодекске сәйкес, агенттік (немесе тағайындалған жер) әлеуметтік сақтандыру шығындарының барлық төлемдерін жүзеге асырады (жұмыс беруші және жұмысшы үлесі). Ерікті әлеуметтік жылдың мерзімі зейнетақы қорына (міндетті зейнетақымен қамсыздандыру) есептеледі. Еріктілердің құқықтық жағдайы оқушы-жастарға ұқсас.
Жаңа заңнама
2008 жылдың 1 маусымынан бастап заңдық регламенттер Жастардың ерікті қызметтері жөніндегі жаңа заң жобасында Ерікті экологиялық жыл регламенттерімен біріктірілді.
Австрия
Австриядағы ерікті әлеуметтік жыл (неміс тілінде: Freiwilliges Sozialjahr және Freiwilliges Soziales Jahr қолданылады) Германиядағы FSJ-ге өте ұқсас. 1968 жылдан бері FSJ ерікті әлеуметтік қызметтерді дамыту қауымдастығы (немісше: Verein zur Förderung freiwilliger sozialer Dienste) тарапынан ұйымдастырылады және «Еріктілер туралы» заңмен реттеледі. Қауымдастықтың кеңсесі Венада, ал хатшылығы Линц қаласында орналасқан. Аймақтық кеңселер Грац, Вена, Инсбрук және Зальцбург қалаларында жұмыс істейді.
Әлеуметтік-әлеуметтік жыл
Жастар Австриядағы әлеуметтік мекемеде ФСЖ аясында он-он екі ай бойы ерікті болып қызмет ете алады. Олардың міндеттеріне мүгедектерге, қарттарға, балаларға немесе жастарға көмек көрсету, сондай-ақ үйсіз адамдармен жұмыс істеу кіреді. Еріктілердің жұмыс уақыты аптасына 34 сағатты құрайды. 2012 жылы шамамен 300-400 ерікті ФСЖ бағдарламасына қатысса, 2020 жылы 1100-ге жуық ерікті тіркелді. Австрия Қарулы Күштеріндегі әскери қызметке шақырудың қазіргі заңнамалық негізіне байланысты, 2016 жылдан бері ерікті әлеуметтік жыл Zivildienst деп аталатын міндетті балама қызметтің орнына қолданылады.
Арнайы ерікті әлеуметтік жыл
"Арнайы балама азаматтық қызмет" (немісше: Außerordentlicher Zivildienst) сияқты, дағдарыс немесе төтенше жағдай кезінде ерлер мен әйелдер, егер олар қалыпты ерікті әлеуметтік жылды аяқтаған болса, "арнайы ерікті әлеуметтік жылға" (немісше: Außerordentliches Freiwilliges Soziales Jahr) қайтадан ерікті болып тіркеле алады. Бұл арнайы ЭӘЖ бір айдан тоғыз айға дейінге дейін созуы мүмкін. Жұмыс сағаттары, қызмет орындары, жәрдемақысы және әлеуметтік қамсыздандыру шарттары қалыпты ЭӘЖ шарттарымен сәйкес келеді. 2020 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан "арнайы ЭӘЖ" іске қосылды және 2020 жылдың 31 желтоқсанына дейін жалғасады.