Кіріспе

Колорадодағы күміс кенін өндіру кезеңі, АҚШ

Колорадодағы күміс кенінің қарқынды даму кезеңі, АҚШ-тың Колорадо штатында 19 ғасырдың соңында күміс кенін өндірудегі үлкен өрбу болатын. Бұл өрбу 1879 жылы Лидвиллде күміс табылғаннан кейін басталды. Осы кезеңде 82 миллион доллардан астам күміс өндірілді, бұл штаттың екінші ірі минералдық өрбуі болды және 1859 жылғы Колорадо алтын өрбуінен кейін 20 жыл өткен соң орын алды. Өрбудің басты себебі – 1878 жылы Конгресс бекіткен АҚШ үкіметінің күмісті ірі көлемде сатып алуы болды. 1880-ші жылдар бойы өрбу жалғасып, Колорадо халқы мен байлығы, әсіресе таулы аймақтарда күрт өсті. 1893 жылы Шерман күміс сатып алу туралы заңның күшін жою нәтижесінде күміс бағасы құлдырап, өрбу аяқталды. Күміс 1860-шы жылдарда Колорадода табылған, ал алғашқы кенді өндіру 1864 жылы Джорджтаундағы Клир Крик каньонында басталды. Бастапқыда күміс алтыннан артықшылыққа ие болған жоқ, ал кеннің төмен бағасы көптеген кен орындарының пайдалы болмауына себеп болды. 1878 жылы батыстық мүдделердің қысымына жауап ретінде АҚШ Конгресі Блэнд-Эллисон заңын қабылдады, ол күміс ақшаның еркін айналымын рұқсат етті. Үкіметтік сұраныс металдың бағасын осылай көтеріп, көптеген қосымша кен орындарының табысты болуына мүмкіндік берді. Келесі жылы Лидвилл ауданының ашылуы алтын іздеу кезінде пайда болған таулы аймақтарға көптеген иммигранттардың ағылуына себеп болды. Нәтижесінде пайда болған байлық Лидвиллде ең көп байқалды. Шерман заңының 1893 жылы күшін жою күміс бағасының құлдырауына және өрбудің аяқталуына әкелді. 1889 жылдан бастап Крида, Колорадода күміс кенінің тағы бір ірі өрбуі орын алды. Алғашқы кен 1869 жылы Альфа кенішінде табылған, бірақ күмісті күрделі кендерден пайдалы ету мүмкін болмады. Ұлы "Өрбу күндері" Уиллоу Крик каньонында бай минералдар табылғаннан кейін басталды. Қала 1889 жылы 600 тұрғынынан 1891 жылдың желтоқсан айында 10 000-нан астам адамға дейін өсті. Кен орындары 1995 жылға дейін үздіксіз жұмыс істеді. Крида 19 ғасырда Колорадодағы соңғы күміс өрбуі болды. Өрбу 1880-ші және 1890-шы жылдардың басында штаттың қалалары мен кенттеріндегі көптеген тарихи құрылымдарды сыйлаған күйінде жалғасты. Өрбу тауларда теміржол желісінің көптеген кеңейтулерін де ынталандырды, соның ішінде Денвер, Саут Парк және Пасифик сияқты желілер, Ледвиллге дейін тар теміржол желісін салды. Сол сияқты, 1880-ші жылдардың соңында Роринг Форк аңғарындағы теміржол желісін бұрын сәтсіз болған Аспен шахтасына дейін кеңейту сол жерде күміс кенін өндіруді экономикалық тұрғыдан мүмкін етті және қаланы құрып кетуден сақтап қалды. 1890 жылғы Шерман күміс сатып алу туралы заң күміс сатып алу көлемін едәуір арттырды, бұл 1890-шы жылдардың басында өрбуді одан әрі ұзартты. Заңның 1893 жылы күшін жою күміс бағасының құлдырауына және өрбудің аяқталуына әкелді. 1893 жылдан кейін көптеген кеншілер лагерлері сөнген қалаларға айналды. Штаттық экономикалық белсенділіктің күрт төмендеуі біршама дәрежеде ауыл шаруашылығының дамуымен жеңілді, бұрын мүмкін емес деп есептелген ол штат экономикасының маңызды бөлігіне айналды. Кендердегі жұмыс жағдайлары көбінесе өте қауіпті болды. Сол кезде емделмейтін силикоз кеншілердің өкпесін тез бұзды. Басқа да көптеген қауіп-қатерлер болды. Шамдар мен майлы шамдардан басқа, кендерде толығымен қараңғылық болды. Кеншілер туннельдің құлау қаупіне, су тасқынына және кендердің терең бөліктерінде оттегінің жетіспеушілігіне де ұшырады. Көбінесе кеншілер қақпақпен жабылған канарейкаларды өздерімен бірге алып жүрді; егер құс есін жойса, бұл аймақтағы оттегі деңгейінің қауіпті түрде төмен екенін білдірді. Кендер әдетте өте кішкентай және тығыз орналастырылған, туннельдерді кеңейтуге кететін шығындарды, күш-жігерді және уақытты үнемдеу үшін, сондықтан кіші денелі адамдар мен тіпті балалар пайдаланылды.