Кіріспе

Аняк – АҚШ-тың Аляска штатындағы Бетел санау ауданында орналасқан қала. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 501 адамды құрады, бұл 2000 жылғы 572 адамнан азайған.

География

(61.578821, 159.550255) координаталарында. Аняк қаласы Кускоквим өзенінің оңтүстік жағалауында, Аняк саласының бастауында орналасқан. Юкон-Кускоквим дельтасындағы Ресей миссиясынан оңтүстік-батысқа қарай 95 км (59 миль) қашықтықта жатыр. Бұл қала Бетелден солтүстік-шығысқа қарай 148 км, ал Анкориджден батысқа қарай 510 км жерде орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 23 км² құрайды, оның ішінде 17 км² құрлық және 6 км² (25,82%) су алабын құрайды.

Климат

Жазда теңіздік, ал қыста континенттік климат. Температура 22-ден 33 градусқа дейін жетеді. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері , қар жауын-шашыны .

Демография

Аняк алғаш рет 1940 жылғы АҚШ халық санағында ресми емес ауыл ретінде тіркелді. Ол 1972 жылы ресми түрде қала болып құрылды. 2000 жылғы халық санағы бойынша қалада 572 адам, 174 үй шаруашылығы және 133 отбасы тұрды. Халық тығыздығы анықталмаған, ал 203 тұрғын үй бірлігінің орташа тығыздығы белгілі емес. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 25,00% ақ нәсілді, 0,35% қара немесе афроамерикалық, 68,36% американдық үндістер, 0,52% азиялық және 5,77% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 1,05% испаниялық немесе латын американдықтар. 174 үй шаруашылығының 51,1% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 52,9% -ында бірге тұратын жұбайлар, 13,2% -ында күйеуі жоқ әйелдер басшылық етеді, ал 23,0% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 20,7% жеке тұратын адамдардан тұрады, ал 4,0% -ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 3,29 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,74 адамды құрайды. Қаладағы халықтың жас бойынша бөлінуі: 18 жасқа дейінгілер 40,9%, 18-ден 24 жасқа дейінгілер 6,8%, 25-тен 44 жасқа дейінгілер 27,3%, 45-тен 64 жасқа дейінгілер 20,3% және 65 жасқа жоғарылар 4,7% құрайды. Орташа жас 28 жас. Әр 100 әйелге 108,8 еркек келеді. 18 жасқа және одан жоғары әйелдердің әр 100-іне 107,4 еркек келеді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 41 875 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 43 750 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 37 708 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 34 500 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 16 550 доллар. Отбасылардың 11,8% және халықтың 14,0% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 13,4% және 65 жастан асқандардың 12,5% кедейлікте өмір сүреді.

Тарих

Аняк – қазіргі Аняк аймағының Орталық Аляскалық Юпик халқы берген атауы. Бұл сөз "шығатын жер" дегенді білдіреді, яғни Аняк өзенінің Кускоквим өзеніне құятын жері. 19 ғасырдың басында, орыс зерттеушілері алғаш рет бұл аймаққа келген кезде, жергілікті Юпик халқы Аняк ауылынан көшіп кеткен еді. 20 ғасырдың алтын іздеушілері 1832 жылы орыс саудагерлерінің Кускоквим саласы саналатын "Сары өзенде" алтын тапқанына сенді. Көптеген адамдар бұл саудагерлердің айтқан Сары өзені – Аняк өзені деп есептейді. 1838 жылы орыс саудагерлері Аняктан шығысқа қарай 35 шақырым жерде орналасқан Колмаков бекінісі маңында сынап кенінің қорына тапты. 1844 жылы орыс саудагерлері Аняктан шығысқа қарай 48 шақырымдағы Нью-Йорк өзенінде алтын тапты. Бірақ, орыстар ешқандай ірі кен өндіру жұмыстарын жүргізбеді. Алясканы 1867 жылы сатып алғаннан кейін ғана американдық алтын іздеушілер Кускоквим өзені бойындағы кен байлықтарын зерттеуге кірісті. Бірқатар іздеушілер бұл аймаққа бағыт алды, бірақ олар сауда бекеттері сирек және алыс болғандықтан, ұзақ сапарға шығуға мәжбүр болды. Сондықтан, қызмет аясы шектеулі болды. Әсіресе, Аляскадағы 19 ғасырдың соңындағы басқа табыстардың дамуына байланысты, инфрақұрылымы жақсы дамыған аймақтарға басымдық берілді. 1897-98 жылдардағы Клондайк алтын асыруынан туған эйфория жағдайды өзгертіп, аумақтағы мыңдаған алтын іздеушілер жаңа кен орындарының хабары естілгенде дереу шабуыл жасауға дайын тұрды. Мұндай шабуылдың бірі – 1900 жылғы Сары өзенге жасалған шабуыл. Көптеген алтын іздеушілер Номнан Кускоквим алабына аттанды, бірақ ол кен орынының орны белгісіз болғанына қарамастан, біреу Сары өзенде алтын тапты деген қауесет тарады. Аз ғана алтын тауып, көп қиындықтарға тап болған олардың көпшілігі 1901 жылғы суық қыстан кейін Номға қайта оралды. Бірақ, кейбіреулері іздеуді жалғастыру үшін қалды. 1906 жылы Инноко өзенінің бастауында алтын табылды, бұл Юкон өзенінің саласы. 1907 жылы тағы бір алтын асыру орын алды. Көптеген іздеушілер Кускоквим өзені арқылы осы жерге жетіп, Тактона өзенінде сауда бекеттерін құрды. Кускоквим өзенінде өзен кемелерімен жүруге мүмкіндік туды. Кускоквим өзенінде өзен кемелерімен қызмет көрсетуге мүмкіндік болғаннан кейін, кен іздеу жұмыстары қарқынды жүргізіліп, Кускоквим алабында бірнеше кен орындары табылды. Крук Крик, Джордж Ривер, Нью-Йорк Крик және Аняк өзені сияқты жерлерде алтын табылды. Көптеген кен орындарының өмірі қысқа болды. Бірақ, Кускоквим өзенінде көлік қозғалысы артып, оған қызмет көрсету қажет болды. 1910 жылы "Ескі Адам" Килер есімді жалғыз алтын іздеуші Аняк өзенінің алабында алтын тапқаны хабарланды. 1911 жылы Джордж өзені аймағында жұмыс істеп жүрген Гарри Буро, Э. В. "Кид" Фишер және Фред Лабелл атты үш алтын іздеуші Аняк өзені алабын сынап көруге шешім қабылдады. Олар Марвел, Фишер және Доум сағаларында алтын тапты. Бұл сағалар Аняк өзеніне құяды. Олар Аняктан оңтүстікке қарай 80 шақырым жерде орналасқан. Бастапқыда алтын іздеушілер бұл жерге қайықпен өзенді жоғары қарай итеріп жетті, бірақ өзеннің табиғаты қиын болғандықтан бұл сапар қиынға соқты. Кускоквим өзенінен бұл сапарға 15-20 күн кетті. 1913 жылы Марвел Крикке гидравликалық қондырғы орнатылды. 1914 жылы Аняктан оңтүстікке қарай 2 шақырым жерде орналасқан Аняк сағасының аузынан басталып, Марвел Крикке дейін 113 шақырымдық мысық жолының құрылысы басталды. Бұл мысық жолы 2006 жылдың көктемінде әлі де кен орындарында жұмыс істейтін шахтерлер пайдаланды. Сол жылы Том Л. Джонсон Аняк аймағындағы ұзақ уақыт бойы тасталып кеткен Юпик ауылының жерін қоныстандырып, жақын маңдағы алтын іздеушілер мен кеншілерге қызмет көрсету үшін дүкен мен пошта кеңсесін ашты. Вилли Пит пен Сэм Симеон өздерінің Юпик отбасыларын Огамиуттан Анякқа көшірді. 1936 жылы аймақтық мектеп ашылды. 1939 жылы Ресейге соғыс материалдарын жеткізуге көмектесетін "Ленд-Лизинг" бағдарламасын күтіп, әуежай құрылысы басталды. Әуежай салынғаннан кейін Аняк аймақтағы Чуатбалук, Анвик, Кальскаг, Крук Крик, Холи Крос және басқа ауылдар үшін көлік хабына айналды. 1956 жылы суық соғыс кезінде Ақ Алис релелік станциясының құрылысы басталды. Бұл аймаққа ақша, жұмыс орындары және байланыс мүмкіндіктерін әкелді. Релелік станцияның қоғамға тигізген әсері бірден байқалды. 1957 жылы Аняк ложасында ұзақ қашықтыққа телефон соғуға болатын алғашқы телефон орнатылды. Аняк халқы 1950 жылы 142 адамды құраса, 1960 жылы 308 адамға жетті. 2000 жылғы халық санағы бойынша Аняк халқы 572 адамды құрайды.

Атақты тұрғындар

Сэм Филлипс (Юпик), сонымен қатар Кроу Виллидж Сэм (шамамен 1893–шамамен 1974), Юпик қауымының көшбасшысы осы жерде дүниеге келді.