Кіріспе

Жоғалтудың алдын алу әдісі

Ұрлыққа қарсы жүйелер көліктер және әмиян, телефон, зергерлік бұйымдар сияқты жеке мүліктер сияқты құнды заттарды қорғайды. Олар бөлшек сауда орындарында да тауарды қауіпсіздік таңбалары мен жапсырмалар түрінде қорғау үшін қолданылады. Ұрлыққа қарсы жүйелерге құлыптар мен кілттер, RFID таңбалары және GPS локаторлары сияқты құрылғылар кіреді.

Ұрлыққа қарсы

Қалыпты жағдайда ұрлық мүлік құқығын қолдану және оның қоғамдық мойындалуы арқылы тоқтатылады. Ұрлыққа қарсы ең тиімді құрал – мүліктің иесін белгілеу, мысалы, тіркеу нөмірлері, есімдіктер, RFID таңбалары. Егер иесін анық анықтау мүмкін болмаса және қоғамдық тәртіп сақталмаса, адамдар бастапқы иесіне зиян келтіре отырып, заттарды өз пайдаларына алуға тырысуы мүмкін. Ұрлыққа себеп болатын факторлар – ниет және мүмкіндік. Ұрлық ниеттерінің сан алуан және күрделі екенін, және жалпы алғанда, олар құрбан болған адамның бақылауында емес екенін ескере отырып, ұрлықтың алдын алудың көптеген әдістері ұрлыққа мүмкіндіктерді азайтуға бағытталған.

Ұрлық алдын алуды қолдану

Ұрлықтың алдын алу үшін әзірленген әдістер де сан алуан. Қоғамда жаңа ұрлық тәсілдері пайда болған сайын, оларға қарсы тұру үшін ұрлыққа қарсы жүйелер дамып келді. Нақты ұрлыққа қарсы жүйенің таңдалуы келесі факторларға байланысты:

Қаржылық шығындар

Ұрылғанға қарсы жүйені орнату құнын есептегенде, заттың бастапқы бағасынан өзге, оны ауыстыру немесе ұрлықтан қайтару құны да ескеріледі. Мұндай шығын бағалау, ұрылғанға қарсы жүйенің ең жоғары сомасын және оны қорғау қажеттілігін анықтайды. Қымбат заттар көбінесе қымбат ұрылғанға қарсы жүйемен қорғалады, ал арзан заттар – төмен бағалы жүйемен. Сақтандыру компаниялары сақтандыру шартының бір бөлігі ретінде ұрылғанға қарсы жүйенің белгілі бір деңгейін міндетті етуі мүмкін.

Ұрлық шегі

Ұрлыққа қарсы жүйелер ұрлықты мүмкін емес деңгейге (бірақ міндетті түрде тоқтатуға емес) жеткізуге арналған. Қолданылатын жүйенің түрі көбінесе ұрлыққа қатысты қабылданатын шектің деңгейіне байланысты болады. Мысалы, ақшаны ішкі көйлек қалтасында сақтау, рюкзак қалтасында болғандағыға қарағанда ұрлық қиындығын арттырады, себебі рұқсатсыз қол жеткізу жеткілікті түрде қиындатылады. Ұрлық әдістері ұрлық қиындығын азайтуға бейімделсе, жаңа ұрлыққа қарсы жүйелер оны қайта арттырады. Екі жақтың дамуы мен ұрлықтың әлеуметтік жағына байланысты, ұрлық шегі өте өзгермелі және ортаға күшті тәуелді. Тыныш маңырайлар мен қалалық аудандардағы есіктер көбінесе құлыптаусыз қалдырылады, өйткені ұрлық деңгейі жоғары деп есептеледі.

Пайдаланудың оңайлығы

Қауіпсіздік көбінесе ұрлыққа қарсы шараларды жеңіл пайдалану және жалпы адамның мінез-құлқы арқасында бұзылады. Кез келген ұрлыққа қарсы құрылғы, қауіпсіздік деңгейін төмендетпестен, қорғалған затты пайдалану кезінде қосымша күш-жігерді қажет етпейді. Іс жүзінде, қауіпсіздік жүйелерін пайдаланушылар оның қолдануын жеңілдету үшін ұрлыққа қарсы жүйенің тиімділігін қасақана төмендетуі мүмкін (мысалы, құпия сөздерді қараңыз). Мысалы, үй қауіпсіздік жүйесі көбінесе жақсырақ қорғаныс комбинацияларының орнына "1111" немесе "123" сияқты есте сақтауға оңай кодты қолдану және тоқтату үшін пайдаланылады.

Құнды заттарды алып қою

Ұрлықтың алдын алудың өте кең таралған тәсілі – құнды заттарды қауіпті жерге қою болып табылады. Қауіпті жердің анықтамасы иесі анықтаған ұрлықтың ең төменгі шегіне байланысты. Мысалы, кеңсе тауарлары көзден жасырылған, құлыпталмаған шубаққа қойылса, жеткілікті түрде сақталған деп есептелуі мүмкін, ал қымбат зергерлік бұйымдар үй ішінде суреттің артына жасырылған сейфке қойылуы мүмкін.

Ұрлық туралы хабардарлық

Басқа бір кең таралған әдіс – ұрлық туралы басқа адамдарды ескерту. Мұны әдетте универмагтарда кездесуге болады, онда шығу есіктеріндегі қауіпсіздік жүйелері дүкен қызметкерлерін төленбеген тауарлар алып келінуі туралы хабардар етеді. Ескі көлік сигнализациялары да осы санатқа жатады; ал жаңа жүйелер көлікті іске қосудан тоқтатып, немесе бақылау құрылғысы көліктен немесе құнды мүліктен ажыратылған жағдайда SOS дабылын көтереді. Мобильді қосымшалар мен сымсыз байланыстың дамуы сіздің мүлігіңіз ұрланғанда телефоныңызға хабарлама алуға мүмкіндік береді. Мобильді қосымшаға негізделген ұрлықты анықтаудың алғашқы шешімі – 2010 жылдың желтоқсанында жарияланған BluCop болды.

Нысандарды алып тастауды болдырмау

Құнды заттарды көбінесе жиһазға немесе қабырғаларға бекітуге болады. Ірі көліктердің жұмыс істеуін тоқтату үшін құлыптау арқылы да сақтауға болады.

Ұрланған затты өшіру

Арнайы функционалдылығы бар заттар ұрланған жағдайда қолданудан тоқтату үшін жиі өшірілуі мүмкін. Ұрлыққа қарсы жүйе әр қолдану кезінде өшіруді немесе затты қорғау қажет болғанда қосуды талап етуі мүмкін. Ұрлыққа қарсы жүйені өшіру әдетте, қолдану кезінде иесінің сәйкестігін тексеру арқылы жүзеге асырылады. Сәйкестікті анықтау физикалық түрде немесе басқа әдістермен (физикалық кілттер, сандық кодтар, күрделі парольдер, биометриялық сәйкестендіру) жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл тіпті кейіннен де жұмыс істей алады: ұрланған кредит картасын банкке телефон соққан арқылы оңай жарамсыз етуге болады, сондықтан оны ұрлауға деген қызығушылық азаяды. Көлік ұрлығы жағдайында, ұрлыққа ең тиімді кедергі – бекітілген көлікке орнатылған ұрлыққа қарсы пассивті иммобилайзер. Көптеген көліктерде зауыттан орнатылған ұрлыққа қарсы құрылғылар бар, олар тұтану жүйесі арқылы қорғаныс қамтамасыз етеді. Капот астында қозғалтқыштың жұмысын басқаратын компьютер орналасқан. Ол кілтке бекітілген RFID таңбасының дұрыс екенін тексеру үшін ECM тұтануға рұқсат бермес бұрын бағдарламаланған. Бекітілген иммобилайзер үш тізбекті оқшаулау жүйесін пайдаланады, ол тіпті ең тәжірибелі ұрыны да жеңе алады.

Қауіпсіздік белгілері

Қауіпсіздік таңбалары – дүкен ұрлықтарының алдын алу үшін тауарларға бекітілетін құрылғылар, олар көбінесе электрондық тауарды қадағалау жүйесімен бірге қолданылады. SelectaDNA немесе Smartwater сияқты қауіпсіздік таңбалары – миллиондаған кішкентай бөлшектерден тұратын сот-криминалистикалық сұйықтық, олардың әрқайсысына "SIN" ("SelectaDNA идентификациялық нөмірі") деп аталатын бірегей нөмір жазылған және иесінің мәліметтерімен бірге ұлттық полиция дерекқорына тіркелген.

Трекерлік бағдарламалық қамтамасыз ету

Электрондық құрылғылар, мысалы ноутбуктер, ұялы телефондар және тіпті iPod сияқты гаджеттерде енді олардың қайда екені туралы және құқық қорғау органдарына құрылғыларды табуға көмектесетін басқа да ақпаратты жіберуге мүмкіндік беретін бағдарламалық жасақтама бар.

Сот-медициналық таңбалау

Активтерді құқық қорғау органдарының табельге тіркеуі үшін әртүрлі криминалистикалық таңбалау материалдарымен белгілеуге болады. Мысалдарға SelectaDNA және Smartwater жатады.