Кіріспе

Темір жолдарды қорғау жүйелерінің класы. Автоматты пойызды басқару (АПБ) – сыртқы сигналдарға жауап ретінде жылдамдықты басқару механизмін қамтитын темір жолдарды қорғау жүйелерінің жалпы класы. Мысалы, егер машинист қауіпті сигналға уақтылы реакция жасамаса, жүйе шұғыл тоқтату жүзеге асыруы мүмкін. АПБ жүйелері әртүрлі кабиналық сигнализация технологияларын біріктіреді және ескі автоматты пойыз тоқтату (АПТ) технологиясындағы қатаң тоқтатулардың орнына, жылдамдықты біртіндеп төмендетудің нақтырақ схемаларын қолданады. АПБ автоматты пойызды жүргізумен де (АПЖ) қолданылуы мүмкін және әдетте темір жол жүйесінің қауіпсіздік үшін маңызды бөлігі саналады. Тарихта "автоматты пойызды басқару" деп аталған көптеген қауіпсіздік жүйелері болған. Алғашқы тәжірибелік құрал 1906 жылдың қаңтарында Ұлы Батыс темір жолымен Генли тармағына орнатылды, бірақ ол қазір автоматты ескерту жүйесі (АЕС) деп аталады, өйткені машинист тоқтатуды толық бақылай алады. Бұл термин әсіресе Жапонияда кең таралған, онда АПБ барлық Шинкансен (жолсерік поезд) желілерінде, сондай-ақ кейбір дәстүрлі темір жол және метро желілерінде АПТ-ны алмастыру ретінде қолданылады.

Мысыр

2006 жылғы Қалиуб оқиғасы туралы апат туралы есепте әуе қозғалысын басқару жүйесі (ATC) еске алынған.

Оңтүстік Африка

2017 жылы Huawei компаниясы GSM-R жүйесін орнатуға шарт жасасты, ішінара автоматты пойыз қауіпсіздігі жүйелеріне байланыс қызметтерін қамтамасыз ету мақсатында.

Жапония

Жапонияда автоматты пойызды басқару жүйесі (АБЖ) Синкансен сияқты жоғары жылдамдықты пойыздар үшін жасалған, олар соншалықты жылдам жүреді ki, жүргізушінің жол бойындағы сигналдарға ден қоюға шамасы жетпейді. АБЖ жүйесі трассаның нақты бөлігі үшін жылдамдық шегі туралы ақпаратты таситын АТК сигналдарын жол тізбегі арқылы жібереді. Бұл сигналдар бортта қабылданғанда, пойыздың ағымдағы жылдамдығы жылдамдық шегімен салыстырылады және пойыз тым жылдам болса, тежегіштер автоматты түрде қолданылады. Пойыз жылдамдық шегінен төмендегенде тежегіштер босатылады. Бұл жүйе қауіпсіздіктің жоғары деңгейін қамтамасыз етеді, жүргізушінің қателігінен туындауы мүмкін соқтығыстардың алдын алады, сондықтан ол Токионың Яманоте желісі және кейбір метро желілері сияқты қарсылығы жоғары желілерге де орнатылды. АБЖ пойыздың жылдамдығы жылдамдық шегінен асып кеткенде автоматты түрде тежегішті қолданғанымен, станцияға кіргенде қозғалтқыштың қуатын немесе пойыздың тоқтау орнын басқара алмайды. Дегенмен, автоматты пойыз операциясы (АПО) жүйесі станциялардан атқаруды, станциялар арасындағы жылдамдықты және станциялардағы тоқтау орнын автоматты түрде басқара алады. Ол кейбір метроларда және 2020 жылы Коуми желісінде орнатылды. Бұл Жапонияның ETCS 3-деңгейіне баламасы деп есептеледі.

Оңтүстік Корея

Оңтүстік Кореядағы бірнеше метро желілері ATC қолданады, ал кейбір жағдайларда ATO қосымша қолданылады.

Пусан

Барлық сызықтар АТК қолданады. Барлық сызықтар АТО арқылы күшейтілген.

Сеул

1 және 2-жолдардан (тек MELCO вагондары) басқа, барлық желілерде АТК қолданылады. 2-жол (VVVF вагондары), 5-жол, 6-жол, 7-жол және 8-жол вагондарының АТК жүйелері АТО арқылы күшейтілген.

Дания

Данияның АТК жүйесі (ресми атауы ZUB 123) көрші елдердің жүйелерінен ерекшеленеді. 1978 жылдан 1987 жылға дейін Данияда шведтік АТК жүйесі сынақтан өтті, ал 1986-1988 жылдары Siemens компаниясы жобалаған жаңа АТК жүйесі енгізілді. 1988 жылдың сәуірінде болған Соро теміржол оқиғасының нәтижесінде, жаңа жүйе 1990-жылдардың басынан бастап Данияның барлық негізгі теміржол желілеріне кезең-кезеңімен орнатылды. Кейбір пойыздарда (мысалы, Øresundståg қызметіндегі және кейбір X 2000 пойыздарында) Дания және Швеция жүйелерінің екеуі де бар.

Норвегия

Bane NOR – Норвегия үкіметінің теміржол инфрақұрылымы агенттігі – шведтік АТК жүйесін пайдаланады. Сондықтан, пойыздар көбінесе арнайы модификацияланбастан шекараны кезе алады. Дегенмен, Швециядан өзгеше, Норвегияда қолданылатын АТК жүйесі ішінара АТК (delvis ATC, DATC) пен толық АТК (FATC) арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Ішінара АТК қызыл сигналдан өткен кезде пойыз тоқтатылады, ал толық АТК қызыл сигналдан асып кетуге жол бермейтінмен қатар, пойыздың рұқсат етілген ең жоғары жылдамдық шегінен асып кетуін де қамтамасыз етеді. Норвегиядағы теміржол учаскесінде DATC немесе FATC орнатылуы мүмкін, бірақ екеуі бір уақытта орнатылмайды. АТК алғаш рет 1979 жылы Норвегияда сынақтан өтті, бұған дейін төрт жыл бұрын қауіпті сигналды (SPAD) елемеу салдарынан Треттендегі пойыз апаты болған еді. DATC алғаш рет 1983-1994 жылдар аралығында Осло S – Домбас – Тронхейм – Гронг учаскесінде, ал FATC алғаш рет 1993 жылы Офотен желісінде енгізілді. Гардермоен жоғары жылдамдықты желісі 1998 жылы ашылғаннан бері FATC жүйесімен жабдықталған. 2000 жылы Астадағы апаттан кейін, Рёрос желісінде DATC-ті енгізу үдеді және ол 2001 жылы пайдалануға берілді.

Швеция

Швецияда АТК-ны дамыту 1960 жылдары басталды (АТК 1) және 1980 жылдардың басында жоғары жылдамдықты пойыздармен бірге ресми түрде енгізілді (АТК 2 / Ансалдо L10000). 2008 жылы Швеция көлік басқармасы – теміржол инфрақұрылымына жауапты шведтік агенттік – күтіп ұстауындағы 11 904 км жолдың 9 831 км-інде АТК 2 орнатылған. Дегенмен, АТК 2 ERTMS/ETCS жүйесімен толық үйлесімсіз болғандықтан (мысалы, Ботния желісінде, ол Швецияда ERTMS/ETCS-ті ғана қолданатын алғашқы теміржол желісі), және Trafikverket алдағы онжылдықтарда АТК 2-ні ERTMS/ETCS-ке алмастыруды көздегендіктен, АТК 2 мен ERTMS/ETCS арасында автоматты түрде ауысу үшін арнайы беріліс модулі (STM) әзірленді.

Ұлыбритания

1906 жылы Ұлыбританиядағы Ұлы Батыс темір жолы "автоматты пойыз бақылауы" деп аталатын жүйені әзірледі. Қазіргі терминологияда GWR ATC автоматты ескерту жүйесі (AWS) ретінде жіктеледі. Бұл үзіліссіз пойызды қорғау жүйесі, ол жүріп бара жатқан рельстердің арасында және олардан жоғары орналасқан электр қуатымен жабдықталған (немесе қуаты жоқ) рельске негізделген. Бұл рельс екі шетінен еңкейтілген және АТК пандусы деп аталды, ол өтетін локомотивтің астындағы тіреуге тиеді. Пандустар алыс сигналдарда орналастырылған. Тоқтату сигналдарында қолдануға арналған дизайнды жетілдіру ешқашан іске асырылмады. Егер пандусқа байланысты сигнал сақтандыру режімінде болса, пандус қуаттандырылмайды. Пандус өтетін локомотивтің тіреуін көтеріп, бір мезгілде локомотив кабинасындағы дабылдың дыбысын шығарып, таймерлік тізбекті іске қосады. Егер жүргізуші бұл ескертуге белгіленген уақыт ішінде жауап бермесе, пойыздың тежегіштері қосылады. Тестілеу кезінде GWR экспресс пойызды толық жылдамдықпен алыс сигналдан сақтандыру режімінде өткізіп, жүйенің тиімділігін көрсетті. Пойыз үй сигналына жеткенше қауіпсіз тоқтатылды. Егер пандусқа байланысты сигнал ашық болса, пандус қуаттандырылады. Қуаттандырылған пандус өтетін локомотивтің тіреуін көтеріп, локомотив кабинасындағы қоңырауды дыбыстатады. Егер жүйе істен шықса, тіреу қуаттандырылмайды, бұл сақтандыру режімі; сондықтан ол қауіпсіз, барлық қауіпсіздік жабдықтарының негізгі қағидасы. 1908 жылға қарай жүйе GWR-дің барлық негізгі желілерінде, соның ішінде Паддингтоннан Редингке дейін енгізілді. Алайда, жұмыс жаңа ATC-мен үйлесімді жаңа пойыздың келуіне және жаңа жүйемен үйлесімсіз ескі вагондарды зейнеткерлікке шығаруға дейін басталмайды. АТК кезең-кезеңмен енгізілді, 2017 жылдың 4 қарашасында Дупонт және Йоркдейл станциялары арасындағы қалыпты қызмет кезінде сынақтан басталды. Ол алғаш рет 2017 жылдың 17 желтоқсанында Торонто-Йорк Спадина метросының кеңейтілуімен бірге тұрақты түрде енгізілді. Жүйенің желінің қалған бөлігіне енгізілуі метро жабылатын демалыс күндері мен түнгі уақытта жүргізілді. Жобада кешігулер болды, 1-жолды толық түрлендіру мерзімі 2022 жылға дейін бірнеше рет ықпалды. ATC Финч станциясына дейін 2022 жылдың 24 қыркүйегінде аяқталды. TTC болашақта 2-жолды Блур-Данфорт және 4-жолды Шеппардты АТК-ға түрлендіруді жоспарлап отыр, бұл қаржыландырудың болуына және 2-жолдағы қазіргі АТК-мен үйлесімсіз автопаркті АТК-ға үйлесімді пойыздармен ауыстыруға мүмкіндік береді, шамамен 2030 жылға дейін аяқталады деп күтілуде.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тағы АТК жүйелері көбінесе қолданыстағы үздіксіз кабина сигнализациясы жүйелерімен біріктірілген. АТК локомотивтегі электроникадан келеді, ол кабина сигнализациясы жүйесінен түсетін деректер негізінде жылдамдықты бақылаудың белгілі бір түрін іске асырады. Егер пойыздың жылдамдығы сол учаскеде рұқсат етілген максималды жылдамдықтан асып кетсе, кабинада жылдамдық шегінен асып кеткенін ескертетін дабыл соғылады. Егер машинист жылдамдықты төмендетпесе және/немесе жылдамдықты төмендету үшін тежегішті қоспаса, автоматты түрде айып тұрғызылатын тежегіш іске қосылады. Union Pacific жүйесі пойыздың жылдамдығы (одан жоғары жылдамдықпен қозғалған кез келген пойыз үшін) белгілі бір деңгейге дейін төмендетілмейінше, дереу тежеуді талап етеді және босатылмайды. Содан кейін, пойыздың жылдамдығы кабинадан алғашқы сигнал түскеннен бастап 70 секунд ішінде одан да төмендетілуі керек. Осы жылдамдықтарды төмендету үшін тежегішті қолданбаған жағдайда айыппұл салынады. Барлық үш жүк АТК жүйесі машинистке тежегішті қауіпсіз және дұрыс қолдануға мүмкіндік береді, себебі дұрыс емес тежеу, пойыздың рельстен шығуына немесе қашуына әкелуі мүмкін. Ешбір жүйе қиын немесе таулы жерлерде қолданылмайды.