АҚШ-тағы Йеллоустоун жанартау ошағы: геологиялық белсенділік, калдералар (Island Park, Henry's Fork, Bruneau Jarbidge) және соңғы атқышу туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ-тағы жанартаулық белсенді аймақ
Volcanic hotspot in the United States
Йеллоустоун жанартаулық белсенді аймағы – Солтүстік Америка тектоникалық тақтасы осы үстінен жылжыған кезде Айдахо, Монтана, Невада, Орегон және Вайоминг штаттарындағы кең ауқымды жанартаулық белсенділікке жауапты АҚШ-тағы жанартаулық белсенді аймақ. Ол шығыс Жылан өзені жазығын бір-бірінен кейін кальдера құратын жарылыстар арқылы қалыптастырды. Нәтижесінде пайда болған кальдераларға Аралдық саябақ кальдерасы, Генридің саласы кальдерасы және Брунеу-Жарбидж кальдерасы кіреді. Қазіргі уақытта белсенді аймақ Йеллоустоун кальдерасының астында орналасқан. Лава Крик жарылысы деп белгілі болған, соңғы кальдера құратын үлкен жарылыс 640 000 жыл бұрын болды және Лава Крик туфы мен ең соңғы Йеллоустоун кальдерасын жасады. Йеллоустоун жанартаулық белсенді аймағы – Солтүстік Америка тектоникалық тақтасының астындағы бірнеше жанартаулық белсенді аймақтардың бірі; тағы бір мысал – Анахим белсенді аймағы.
The Yellowstone hotspot is a volcanic hotspot in the United States responsible for large scale volcanism in Idaho, Montana, Nevada, Oregon, and Wyoming, formed as the North American tectonic plate moved over it. It formed the eastern Snake River Plain through a succession of caldera forming eruptions. The resulting calderas include the Island Park Caldera, Henry's Fork Caldera, and the Bruneau Jarbidge caldera. The hotspot currently lies under the Yellowstone Caldera. The hotspot's most recent caldera forming supereruption, known as the Lava Creek Eruption, took place 640,000 years ago and created the Lava Creek Tuff, and the most recent Yellowstone Caldera. The Yellowstone hotspot is one of a few volcanic hotspots underlying the North American tectonic plate; another example is the Anahim hotspot.
Жылан өзенінің жазығы
Шығыс Жылан өзені жазығы – Солтүстік Америка тақтасының қозғалысына шамамен параллель, Бассейн және Рейндж тау құрылымдарын кесіп өтетін топографиялық төмендік. Жақындағы базальттардың астында литосфера ыстық нүктеден өткен кезде шыққан риолит лавалары мен игнимбриттер жатыр. Ыстық нүктеден өткен соң пайда болған жас жанартаулар кейбір жерлерде, оның ішінде Айдың кратерлері ұлттық ескерткіші мен қорығында, жазықты жас базальт лава ағындарымен жапқан. Орталық Жылан өзені жазығы шығыс жазыққа ұқсас, бірақ көлдік және өзендік шөгінділердің қалың қабаттарымен ерекшеленеді, оның ішінде Хейгерман қазба орындары бар.
The eastern Snake River Plain is a topographic depression that cuts across Basin and Range Mountain structures, more or less parallel to North American plate motion. Beneath more recent basalts are rhyolite lavas and ignimbrites that erupted as the lithosphere passed over the hotspot. Younger volcanoes that erupted after passing over the hotspot covered the plain with young basalt lava flows in places, including Craters of the Moon National Monument and Preserve. The central Snake River plain is similar to the eastern plain, but differs by having thick sections of interbedded lacustrine (lake) and fluvial (stream) sediments, including the Hagerman Fossil Beds.
Невада мен Орегон кальдералары
Невада мен Орегон шекарасындағы Макдермит вулкандық алаңы Йеллоустоунның алғашқы әсер ету орны ретінде жиі көрсетілсе де, жаңа геохронологиялық зерттеулер мен карталар осы миоценнің ортасындағы вулканизмнің әсер еткен аймағы бұрынғыдан әлдеқайда үлкен екенін көрсетеді. Неваданың солтүстік-батысында, Макдермит вулкандық алабының батысында және Виргин алқабының батысында үш кремнийлі кальдера жаңадан анықталды. Бұл кальдералар, Виргин аңғары кальдерасы мен Макдермит кальдерасымен бірге, 16,5–15,5 миллион жыл бұрын, Стинс тасқыны базальтты вулканизмінің аяқталу кезеңінде, қысқа мерзім ішінде пайда болған деп есептеледі. Неваданың солтүстік-батысындағы кальдералардың диаметрі 15–26 км аралығында, ал олардың үстіне шамамен 5000 км² аумақты қамтитын жоғары температуралы риолит туфтары орналасқан. Қызып тұрған нүкте қазіргі Невада мен Орегон астынан жылжыған кезде, ол бұрын байланысқан орталарды бөліп, Солтүстік Американың батысындағы жер бедерінің әртүрлілігін арттыру арқылы жергілікті экологиялық түрлердің әртүрлілігін күшейтті. Брунеу-Джарбидж вулкандық алабы он-он екі миллион жыл бұрын атқылап, Брунеу-Джарбидж құбылысы кезінде күлдің қалың қабатын таратып, кең кальдераны қалыптастырды. Жануарлар құбылысқа жүз мильдей жақын жердегі пирокластикалық ағындарда тұншығып, күйіп өлді, ал одан әлдеқайдақ жерде, әсіресе Солтүстік-шығыс Небраскадағы Ashfall Fossil Beds-та (жел бағыты бойынша 1000 миль қашықтықта) баяу тұншығудан және аштықтан көз жұмды, онда бір фут күл жиналған. Онда екі жүздей мүйізбұғы мен көптеген басқа да жануарлар екі метрлік жанартау күлінде сақталған. Оның ерекше химиялық іздерімен, кристаллдары мен шыны сынықтарының ерекше мөлшері мен пішінімен бұл вулкан, Солтүстік Американың орталық бөлігіндегі креда, палеоген және неоген кезеңдерінде қалыптасқан ондаған күлді горизонттардың арасында ерекше көзге түседі. Бұл күлдің түсуіне Брунеу-Джарбидж жанартауы себепкер болды деп анықталды. Батыстан соққан желдің әсерінен Ұлы жазықтың кең аумағына күл шашылды.
Although the McDermitt volcanic field on the Nevada–Oregon border is frequently shown as the site of the initial impingement of the Yellowstone Hotspot, new geochronology and mapping demonstrates that the area affected by this mid Miocene volcanism is significantly larger than previously appreciated. Three silicic calderas have been newly identified in northwest Nevada, west of the McDermitt volcanic field as well as the Virgin Valley Caldera. These calderas, along with the Virgin Valley Caldera and McDermitt Caldera, are interpreted to have formed during a short interval 16.5–15.5 million years ago, in the waning stage of the Steens flood basalt volcanism. The northwest Nevada calderas have diameters ranging from 15 to 26 km and deposited high temperature rhyolite ignimbrites over approximately 5000 km2. As the hotspot drifted beneath what is now Nevada and Oregon, it increased ecological beta diversity locally by fragmenting previously connected habitats and increasing topographic diversity in western North America. The Bruneau Jarbidge volcanic field erupted between ten and twelve million years ago, spreading a thick blanket of ash in the Bruneau Jarbidge event and forming a wide caldera. Animals were suffocated and burned in pyroclastic flows within a hundred miles of the event, and died of slow suffocation and starvation much farther away, notably at Ashfall Fossil Beds, located 1000 miles downwind in northeastern Nebraska, where a foot of ash was deposited. There, two hundred fossilized rhinoceros and many other animals were preserved in two meters of volcanic ash. By its characteristic chemical fingerprint and the distinctive size and shape of its crystals and glass shards, the volcano stands out among dozens of prominent ashfall horizons laid down in the Cretaceous, Paleogene, and Neogene periods of central North America. The event responsible for this fall of volcanic ash was identified as Bruneau Jarbidge. Prevailing westerlies deposited distal ashfall over a vast area of the Great Plains.
Твин-Фолс және Пикабо жанартаулық алаңы
Твин-Фолс және Пикабо вулкандық далалары шамамен 10 миллион жыл бұрын активті болған. Пикабо кальдерасы 10,2 миллион жыл бұрын Арбон аңғары туфының пайда болуымен ерекшеленді.
The Twin Falls and Picabo volcanic fields were active about 10 million years ago. The Picabo Caldera was notable for producing the Arbon Valley Tuff 10.2 million years ago.
Хайзе вулкандық алаңы
Шығыс Айдахоның Хайзе вулкандық алаңы 6,6 миллион жыл бұрын басталып, 2 миллион жылдан астам уақытқа созылған, жарылғыш кальдера құратын жарылыстарды тудырды, олар тізбектей төрт үлкен көлемді риолиттік жарылысқа әкелді. Алғашқы үш кальдера құратын риолиттер – Blacktail Tuff, Walcott Tuff және Conant Creek Tuff – барлығы кем дегенде 2250 км³ көлемдегі магманы шығарды. Соңғы, өте үлкен көлемді кальдера құратын жарылыс – Kilgore Tuff – 1800 км³ күлді шығарды және 4,5 миллион жыл бұрын болды.
The Heise volcanic field of eastern Idaho produced explosive caldera forming eruptions which began 6.6 million years ago and lasted for more than 2 million years, sequentially producing four large volume rhyolitic eruptions. The first three caldera forming rhyolites – Blacktail Tuff, Walcott Tuff and Conant Creek Tuff – totaled at least 2250 km3 of erupted magma. The final, extremely voluminous, caldera forming eruption – the Kilgore Tuff – which erupted 1800 km3 of ash, occurred 4.5 million years ago.
Йеллоустон алқабы
Йеллоустоун алқабының жанартау өрісі төрт жалғасқан кальдерадан тұрады. Батыс Бамба көлі 174 000 жыл бұрын жарылған кішірек кальдераның нәтижесінде пайда болған. (Йеллоустоун кальдерасының картасын қараңыз.) Айдахо штатындағы Генри Форк кальдерасы 1,3 миллион жылдан астам бұрын болған жарылыс кезінде қалыптасқан және Меса шарлауығының туфіне бастау берген. 2020 жылғы зерттеуге сәйкес, ыстық нүкте әлсіреуі мүмкін.
The Yellowstone Plateau volcanic field is composed of four adjacent calderas. West Thumb Lake is itself formed by a smaller caldera which erupted 174,000 years ago. (See Yellowstone Caldera map.) The Henry's Fork Caldera in Idaho was formed in an eruption of more than 1.3 million years ago, and is the source of the Mesa Falls Tuff. A 2020 study suggests that the hotspot may be waning.