Кіріспе
Теңіз биогеохимиясында континенттік шельфтік сорғы континенттік шельфтің жақын суларында көміртегіні (ерітілген немесе бөлшектік материал түрінде) беткі сулардан іргелес терең мұхиттың ішкі қабаттарына тасымалдау механизмі ретінде жұмыс істейді деп ұсынылады.
In oceanic biogeochemistry, the continental shelf pump is proposed to operate in the shallow waters of the continental shelves, acting as a mechanism to transport carbon (as either dissolved or particulate material) from surface waters to the interior of the adjacent deep ocean.
Маңыздылығы
Шығыс Қытай теңізіндегі (35 г С м-2 жыл-1) СО2 ағынының өлшеміне негізделген Цуногай және авторлар (1999) жұмысы, сондай-ақ антропогендік СО2 эмиссиясының модельдеуі, мұхиттың қазіргі уақытта шамамен 2 Гт С жыл-1 көлемін сіңіретінін, ал бұл бағалаулар шельф аймақтары үшін дәл емес екенін көрсетеді. Континенттік шельфтік сорғы мұхиттың көміртек айналымында маңызды рөл атқара алады. Бұл есептеудегі бір нюанс – бастапқы зерттеу Шығыс Қытай теңізінің гидрографиясына қатысты, онда судың салқындауы тығыз шельф суының қалыптасуында басты рөл атқарады, және бұл механизм басқа аймақтарда қолданылмауы мүмкін. Дегенмен, басқа процестер әртүрлі климат жағдайларында сорғыны қозғауы мүмкін екені айтылған. Мысалы, полярлық аймақтарда теңіз мұзының пайда болуы тұздың сығылып шығуына алып келеді, бұл теңіз суының тығыздығын арттырады. Сол сияқты, тропикалық аймақтарда булану жергілікті тұздылықты және теңіз суының тығыздығын арттыруы мүмкін. Цуногай және авторлар (1999) баяндағандай, орташа ендіктегі СО2-нің күшті сіңірілуі Орта Атлант шығанағы және Солтүстік теңізінде байқалады. Ал субтропикалық Оңтүстік Атлант мұхитына СО2 эмиссиясының көзі ретінде сипаттама берілген. Жақында жүргізілген зерттеулер жағалау аймақтарындағы СО2 ағыны туралы қолдағы деректерді жинақтап, өңдеді және әлемдік шекті теңіздердің маңызды СО2 сіңіргіштері болып табылатынын көрсетті (1.6 моль С м-2 жыл-1; 0.45 Гт С жыл-1), бұл бұрынғы бағалаулармен сәйкес келеді. Алайда, шекті теңіздердегі СО2-нің жаһандық сіңірілуі жағалауға жақын жағалау экожүйелерінен (+11.1 моль С м-2 жыл-1; +0.40 Гт С жыл-1) болатын СО2 эмиссиясымен толықтай өтеуге болады, оның көп бөлігі эстуарлардан (0.34 Гт С жыл-1) шығарылатын СО2-мен байланысты. Бұл зерттеудің қызықты бір қолданылуы – соңғы мұздық кезеңдегі теңіз деңгейінің өсуінің жаһандық көміртек айналымына тигізетін әсерін зерттеу. Соңғы мұздық максимум кезінде теңіз деңгейі бүгінгіден едәуір төмен болды. Теңіз деңгейінің көтерілуімен шельфтік теңіздердің беттік ауданы артты, нәтижесінде шельфтік теңіз сорғысының күші күшереді.