Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық саясаткер және саяхатшы (1804–1869)
Irish politician and traveller (1804–1869)
Сэр Джеймс Эмерсон Теннент, 1-ші баронет, FRS (туған Джеймс Эмерсон; 7 сәуір 1804 – 6 наурыз 1869) – Ұлыбритания парламентінің Белфаст және Лисберн округтерінен сайланған консервативті депутаты және Цейлон колониясының ресми хатшысы. Дублинде парламентті қайта құруға қарсы болған ол Ирландияның Ұлыбританиямен бірігуін қорғады, бұл британ империялық басқаруының либералды принциптері деп есептеді. Цейлонда плантациялық және жалақылы экономиканы қолдау саясаты 1848 жылғы Матале көтерілісінде шаруалардың қарсылығына ұшырады. Колонияны зерттеудегі мол еңбегі үшін 1862 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды.
Sir James Emerson Tennent, 1st Baronet, FRS (born James Emerson; 7 April 1804 – 6 March 1869) was a Conservative Member of the United Kingdom Parliament for the Irish seats of Belfast and of Lisburn, and a resident Colonial Secretary in Ceylon. Opposed to the restoration of a parliament in Dublin, his defence of Ireland's union with Great Britain emphasised what he conceived as the liberal virtues of British imperial administration. In Ceylon, his policies in support the growing plantation and wage economy met with peasant resistance in the Matale Rebellion of 1848. In recognition of his encyclopedic surveys of the colony, in 1862 he was elected a Fellow of the Royal Society.
Ерте өмір
Ол 1804 жылдың 7 сәуірінде Белфаст қаласының Солтүстік көшесінде дүниеге келді, Армағ графтығының Ардмор қаласынан шыққан Уильям Эмерсонның (1821 жылы қайтыс болған), бай темекі саудагерінің үшінші және жалғыз тірі қалған ұлы, және Армағ графтығының Ардмор қаласынан шыққан Уильям Арбутноттың кіші қызы Сара. Ол Белфаст академиясында және Тринити колледжінде білім алды.
He was born in North Street, Belfast, on 7 April 1804, third and only surviving son of William Emerson (d. 1821), of Ardmore, County Armagh, a wealthy tobacco merchant, and Sarah, youngest daughter of William Arbuthnot of Ardmore, County Armagh. He was educated at the Belfast Academy and at Trinity College.
Грекияның тәуелсіздік соғысына ерікті
Колледждегі досы Роберт Джеймс Теннентпен бірге ол грек тәуелсіздігіне қолдау көрсетті. 1824 жылдың басында ол Грекияға сапар шегіп, Мессолонгиге келгеннен кейін лорд Байрон құрған артиллерия корпусына қосылды. Ол ақынның сәуір айындағы өліміне дейін оның жанында болды. Бірнеше ай Англияда демалыстан кейін, 1825 жылдың наурыз айында Грекияға қайта оралды. Артиллерия капитаны болып тағайындалған, кейбір дереккөздер оны Афинадағы Акропольді қоршаудан босату үшін болған шайқаста қатысқандығын көрсетеді. 1826 жылы ол Лондонда "Грекияның суреті" атты алғашқы кітабын жариялады, ол Ұлыбританияда гректерге деген ықылас сезімінің қалыптасуына үлкен үлес қосты. Одан кейін "Эгей теңізінен хаттар" (1829) және "Қазіргі Грекия тарихы" (1830) кітаптары шықты. Сондай-ақ, ол грек күресін қолдау мақсатында британдық баспасөзде атын жазбаған бірнеше мақала жариялады. Сол жылы ол достарының туысы Летицияға үйленді, ол Белфаст саудагері және қоғам қайраткері (бұрынғы Біріккен Ирландия мүшесі) Уильям Тенненттің мұрагері еді. 1832 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, корольдік рұқсатымен Эмерсон өз тегіне Теннентті қосты.
With his college friend, Robert James Tennent, he took up the cause of Greek independence. At the beginning of 1824 he travelled to Greece, and when he arrived in Messolonghi, joined the artillery corps formed by Lord Byron. He was to remain at the side of the poet until his death in April. After a respite of some months in England, he returned to Greece in March 1825. Appointed a captain of artillery, some sources place him in the battle to break the Siege of the Acropolis in Athens. In 1826 he published in London his first book entitled Picture of Greece, which contributed to the development of the philhellenic sentiment in Great Britain. It was followed by Letters from the Aegean (1829), and a History of Modern Greece (1830). He also authored a series of unsigned articles in the British press, supporting the Greek struggle. That same year, he married his friend's cousin, Letitia, co heiress to the mercantile fortune of her father, the Belfast merchant patrician (and former United Irishman) William Tennent. After his father in law's death in 1832, by royal licence Emerson added Tennent to his family name.
Белфаст үшін Парламентке кіреді
1832 жылғы реформа туралы заңнан кейін ол да, Роберт Теннент те, қала иесі лорд Донегалдың "қол астында" болған екі орындық Белфаст сайлау округінің алғашқы ашық сайлауына қатысуға бекінді. Эмерсон Донегалдың мүддесін қолдаған тәуелсіз виг ретінде сайлауға түсуді жөн көрді, ал (әкесі мен ағасының демократиялық көзқарастарына сай) одан бетер реформалар платформасымен виг ретінде бақ сынады. Эмерсон Теннент пен консерватор кандидат жеңіске жетті, осыған қуанған протестант лоялистері орталық католиктік ауданға (Геркулес көшесі) шабуыл жасап, Роберт Тенненттің үйін тонауға әрекеттенді. Парламентке өткен соң Эмерсон Теннент торилердің талаптарын қабылдады. Ол Сэр Роберт Пилдің бірінші үкіметінде (1834–35 жж.) қолдады, бірақ екінші үкіметінде (1841–46 жж.) астық заңдарын жою мәселесінде "либералды консерваторлармен" келіспей бөлінді. Ол Дерби графы Эдвард Смит Стэнлидің оңшыл жақтастарына қосылды. 1834 жылы Одақтың күшін жою туралы палатадағы пікірсайыста Дэниел О'Коннеллге жауап берген Эмерсон Теннент, унионистердің ой-пікірінің негізгі бөлігі саналатын протестанттық жікшілдік пен католиктерге деген қорқыныштан қашып, одан аулақ болуға тырысты. Оның орнына ол О'Коннеллдің жүрегіне жақын, құлдыққа қарсы күрескен аболиционист ретіндегі маңызды мәселелерді көтерді. Британ империясындағы құлдықты тоқтату туралы жақындағы дауыс беру туралы ойланып, ол былай деді: 1837 жылдың тамызындағы жалпы сайлауда жеңілгеннен кейін, ол тек петиция арқылы ғана депутаттық мандатқа ие болды. 1841 жылдың шілдесіндегі жалпы сайлауда оның жеңісі күмәнді деп танылды және жаңа жарлық шығарылды; ол келесі қосымша сайлауда (1842 жылдың тамызында) орынды қайта жеңіп алды және 1850 жылға дейін сонда қалды. Кофе мен даршын өсірушілер мен саудагерлерге ауыр тиген экономикалық дағдарысқа жауап ретінде ол Лондондағы колониялар хатшысы Эрл Грейді колонияның салық кірісін экспорттық баждардан қару-жараққа, иттік салығына, арбалар мен дүкендерге салынатын салыққа және плантациялардағы міндетті еңбек орнына төленетін салыққа ауыстыруға көндірді. Бұл саясат прогрессивті түрде жерсіз қалған шаруалардың жағдайын нашарлатты және оларды жалақылы жұмысқа мәжбүрлеуге күш түсті, олардың қарсылығы нәтижесінде ақшалай дақылдар өсіретін шаруалар Оңтүстік Үндістаннан көптеген тамил "кули" жұмысшыларын әкелуге мәжбүр болды. Соның салдарынан 1848 жылы Матале көтерілісі болды.
Following the Reform Act of 1832, both he and Robert Tennent decided to contest the first open election for the two seat Belfast constituency, previously in the "pocket" of the town's proprietor, Lord Donegall. Emerson choose to stand as an Independent Whig in the Donegall interest, while (consistent with both is father's and his uncle's democratic politics) stood as a Whig on a platform of further reform. Emerson Tennent and a Tory candidate prevailed in a victory that Protestant loyalists celebrated with an attack on the central Catholic district (Hercules Street) and with an attempt to ransack Robert Tennent's house. Once in Parliament, Emerson Tennent took the Tory whip. He supported Sir Robert Peel in his first ministry (1834–35), but broke with his "liberal Conservatives" over the repeal of the Corn Laws in his second (1841–46). He joined the moderate Conservative followers of Edward Smith Stanley, the Earl of Derby. Replying to Daniel O'Connell in the 1834 Commons debate on Repeal of the Union, Emerson Tennent sought to eschew the Protestant sectionalism and fear of Catholicism, generally assumed to be the central elements of unionist thought. Instead, he raised issues close to O'Connell heart as a campaigning abolitionist. Reflecting on the recent vote to suppress slavery in the British Empire, he remarked: Following apparent defeat in the August 1837 general election, he was only seated on petition. In the July 1841 general election his victory was disputed, and a new writ issued; he regained the seat in the ensuing by election (August 1842). where he remained until 1850. In a response to an economic depression that severely affected growers and merchants for coffee and cinnamon, he persuaded Earl Grey, Secretary of State for Colonies in London to shift the burden of the colony's tax revenue from export duties to imposts on guns, dogs, carts, and shops, and to a tax to be paid in lieu of compulsory labour on plantation roads. The policy sharpened the plight of the progressively dispossessed peasantry and increased the pressure upon them to submit to wage labour, their resistance to which had forced cash crop planters to import large numbers of Tamil "coolies" from southern India. The resulting tensions contributed to the Matale Rebellion of 1848.
Соңғы жылдар
Ұлыбританияға оралғаннан кейін ол Лисберннің депутаты болды, ал 1852 жылы Лорд Дерби басшылығымен Кедейлер заңдары жөніндегі кеңестің хатшысы қызметін атқарды. 1852 жылдан 1867 жылға дейін ол Сауда кеңесінің тұрақты хатшысы болды, ал зейнетке шыққаннан кейін Ферманаг графтығындағы Темпо капелласындағы Темпо имениесінің баронеті атанды. 1862 жылы ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Эмерсон Теннент 1869 жылдың 6 наурызында Лондонда қайтыс болды. Оның отбасы екі қызы мен бір ұлынан тұрды, сэр Уильям Эмерсон Теннент Сауда кеңесінде қызметкер болған, ал оның қайтысымен барондық титулы тоқтатылды. Жоғарыда аталған кітаптардан басқа, Эмерсон Теннент 1840 жылы «Бельгия» (1841), «Шарап: оның баж салығы және салық салу» (1855), «Цейлонның табиғи тарихының очерктері» (1861), «Жабайы піл және Цейлонда оны ұстау әдісі» (1867) еңбектерін жазды, сондай-ақ журналдарға үнемі мақалалар жазып, «Notes and Queries» журналымен байланыста болды. Ол Чарльз Диккенстің досы болды және Диккенс өзінің аяқталған соңғы романы «Біздің ортақ достарымызды» (1865) Эмерсон Теннентке арнады. Джеймс Эмерсон Тенненттің есімі Шри-Ланканың Ceratophora tennentii түріне жататын кесіртке түрінің ғылыми атында сақталған.
On his return to the United Kingdom, he became member for Lisburn, and under Lord Derby was secretary to the Poor Law Board in 1852. From 1852 until 1867 he was permanent secretary to the Board of Trade, and on his retirement he was created a baronet of Tempo Manor in the Chapelry of Tempo in the County of Fermanagh. In 1862, he was elected a Fellow of the Royal Society. Emerson Tennent died in London on 6 March 1869. His family consisted of two daughters and a son, Sir William Emerson Tennent, who was an official in the Board of Trade, and at whose death the baronetcy became extinct. Besides the books above mentioned, Emerson Tennent wrote Belgium in 1840 (1841), and Wine: its Duties and Taxation (1855), Sketches of the Natural History of Ceylon (1861), The Wild Elephant and The Method Of Capturing It in Ceylon (1867), and was a contributor to magazines and a frequent correspondent of Notes and Queries. He was a friend of both Charles Dickens and it was to Emerson Tennent that Dickens dedicated his last completed novel Our Mutual Friend (1865). James Emerson Tennent is commemorated in the scientific name of a species of Sri Lankan lizard, Ceratophora tennentii.