Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық католик діни қызметкері және алкогольден бас тартушы реформатор
Irish Catholic priest and teetotalist reformer
Теобальд Мэтью (10 қазан 1790 – 8 желтоқсан 1856) – ирландиялық католик діни қызметкері және алкогольден бас тартушы реформатор, көпшілікке «Матью әке» деген атпен танымал. Ол 1790 жылы 10 қазанда Типперри округіне жақын Голден қаласының жанындағы Томастаунда Джеймс Мэтью мен оның әйелі Эннге, Джордж Уайттың қызы Каппагхвайтеге дүниеге келді. Ландафф графтарының туысы (оның әкесі Джеймс, бірінші графтың әкесі Томас Мэтьюдің бірінші туысы болды), ол дін қызметкері Арнольд Мэтьюдің туысы еді. Ол Килкенни округінде білім алды, содан кейін қысқа мерзімге Майнутқа көшті. 1808 жылдан 1814 жылға дейін ол Дублинде оқыды, ал соңғы жылы діни қызметке бекітілді. Капуциндер орденіне кіргеннен кейін, Кілкенниде қысқа уақыт қызмет еткен соң, Корктегі миссионерлік жұмысына қосылды. Мэтьюдің мүсіндері Корктегі Санкт-Патрик көшесінде Дж. Х. Фоулидің (1864) және Дублиндегі О'Коннелл көшесінде Мэри Редмондтың (1893) еңбектерінде орналасқан. Лимерик қаласында 1844 және 1846 жылдар аралығында қайта жаңартылған кезде, оның құрметіне Мэтью көпірі деп аталды. Корктегі Капуцин шіркеуі, Қасиетті Үштік, Матью Кейде орналасқан және оның тапсырысымен салынған.
Theobald Mathew (10 October 1790 – 8 December 1856) was an Irish Catholic priest and teetotalist reformer, popularly known as Father Mathew. He was born at Thomastown, near Golden, County Tipperary, on 10 October 1790, to James Mathew and his wife Anne, daughter of George Whyte, of Cappaghwhyte. Of the family of the Earls Landaff (his father, James, was a first cousin of Thomas Mathew, father of the first earl), he was a kinsman of the clergyman Arnold Mathew. He received his schooling in County Kilkenny, then moved for a short time to Maynooth. From 1808 to 1814 he studied in Dublin, where in the latter year he was ordained to the priesthood. Having entered the Capuchin order, after a brief period of service at Kilkenny, he joined the mission in Cork. Statues of Mathew stand on St. Patrick's Street, Cork, by J. H. Foley (1864), and on O'Connell Street, Dublin, by Mary Redmond (1893). There is a Fr. Mathew Bridge in Limerick City, named after the temperance reformer when it was rebuilt between 1844 and 1846. The Capuchin church in Cork, Holy Trinity, stands on Father Mathew Quay and was commissioned by him.
Толық ауыздықтау қоғамы
Оның есімімен байланысты қозғалыс 1838 жылғы 10 сәуірде «Әйелі Матвейдің рыцарлары» құрылғаннан кейін басталды, ол тоғыз айдан аз уақыт ішінде 150 000-нан астам адамды тіркеді. Уақыт өте келе бұл Католиктік толық бас тарту қоғамы болды. Бұл қозғалыс Лимерикке және басқа жерлерге жылдам тарады, оның танымал екенін мына фактілерден көруге болады: Ненагта бір күнде 20 000 адам, Галвейде екі күнде 100 000 адам, ал Дублинде бес күнде 70 000 адам уәде берді. 1845-1849 жылдардағы Ұлы ашаршылыққа дейін оның қозғалысы 3 миллионға жуық адамды, яғни Ирландияның ересек халқының жартысынан астамын қамтыды. 1844 жылы ол Ливерпуль, Манчестер және Лондон қалаларына сапар шекті, онда да сәттілікке қол жеткізді. Әйелі Матвей Ирландияда ұстамдылық қозғалысын құрғанмен, бұл кедей жұмысшылардың өмірлік мүмкіндіктерін жақсартуға бағытталған үлкен күш-жігердің бір бөлігі болды. Теетотализмді алғаш рет 1833 жылы құрылған Престон ұстамдылық қоғамы ұйымдастырды, ал одан кейін құрылған ұйымдар 1800 жылдары бүкіл әлемде үлкен әсер етті. Оның өлімінен кейін жазылған өмірбаянында Әйелі Матвейдің еңбегі сол дәуірдегі ирланд қылмыстарының азаюына себеп болғаны айтылады: 1838 жылы 247 адам өлтірілген, ал 1841 жылы 105 адам ғана қаза тапты. 1837 жылы «адамға оқ жаудыру» туралы 91 жағдай тіркелген, ал 1841 жылы 66 жағдай тіркелді. «Полицияға шабуыл» 1837 жылы 91 болса, 1841 жылы 58 болды. 1838 жылы 459 өрт болды, ал 1841 жылы 390 болды. Осылайша, тіркелген тонаулар 1837 жылы 725-тен 1841 жылы 257-ге дейін азайды. «Қару ұрлау» жағдайларының төмендеуі ерекше маңызды болды: 1837 жылы 246 болса, 1841 жылы 111 болды. «Қарумен көріну» қылмысы да оңтайлы төмендеді, 1837 жылы 110-дан 1841 жылы 66-ға дейін азайды. Ұстамдылықтың «топтық төбелес» әсері де айқын болды. 1839 жылы мұндай жағдайлардың саны 20 болса, 1841 жылы 8 болды. 1837 жылы 34 адам қатысқан «тұтқындарды босату» қауіпті қылмысы 1841 жылы тіркелмеді! Түрмеге қамалғандардың саны 1839 жылы 12 049-дан 1845 жылы 9875-ке дейін азайды. Өлім жазасы 1839 жылы 66-дан 1846 жылы 14-ке дейін азайды, ал сол кезеңде жер аудару 916-дан 504-ке дейін азайды.
The movement with which his name is associated began on 10 April 1838 with the establishment of the "Knights of Father Mathew", which in less than nine months enrolled no fewer than 150,000 names. Over time this became the Catholic Total Abstinence Society. It rapidly spread to Limerick and elsewhere, and some idea of its popularity may be formed from the fact that at Nenagh 20,000 persons are said to have taken the pledge in one day, 100,000 at Galway in two days, and 70,000 in Dublin in five days. At its height, just before the Great Famine of 1845–49, his movement enrolled some 3 million people, or more than half of the adult population of Ireland. In 1844, he visited Liverpool, Manchester and London with almost equal success. While Father Mathew founded the temperance movement in Ireland, it was part of a wider effort to improve the life chances of poor labourers. Teetotalism was first organised by the Preston Temperance Society, founded in 1833, and the organisations that followed had a huge worldwide impact in the 1800s. A biography, written shortly after his death, credits Mathew's work with a reduction in Irish crime figures of the era:The number of homicides, which was 247 in 1838, was only 105 in 1841. There were 91 cases of 'firing at the person' reported in 1837, and but 66 in 1841. The 'assaults on police' were 91 in 1837, and but 58 in 1841. Incendiary fires, which were as many as 459 in 1838, were 390 in 1841. Robberies, thus specially reported, diminished from 725 in 1837, to 257 in 1841. The decrease in cases of 'robbery of arms' was most significant; from being 246 in 1837, they were but 111 in 1841. The offence of 'appearing in arms' showed a favourable diminution, falling from 110 in 1837, to 66 in 1841. The effect of sobriety on 'faction fights' was equally remarkable. There were 20 of such cases in 1839, and 8 in 1841. The dangerous offence of 'rescuing prisoners', which was represented by 34 in 1837, had no return in 1841! The number committed to jail fell from 12,049 in 1839 to 9,875 by 1845. Sentences of death fell from 66 in 1839 to 14 in 1846, and transportations fell from 916 to 504 over the same period.
АҚШ-та
Мэтью 1849 жылы АҚШ-қа сапар шекті, ал 1851 жылы отанына оралды. Ол сол жерде құлдыққа қарсы күрес аясындағы пікірталас ортасында табалды. Оның көптеген меймандары, соның ішінде Нью-Йорк қаласының рим-католик архиепископы Джон Хьюз, құлдыққа қарсы болғандарға қарсы шықты және Мэтьюдің алкоголь ішумен күресу міндетінен тыс кетпейтініне сендіргісі келді. Бірақ Мэтью 1841 жылы Чарльз Ленокс Ремондтың Ирландияға сапары барысында, Даниел О’Коннеллді қоса алғанда, 60 000 ирландтықпен бірге АҚШ-тағы ирландтарды құлдыққа қатысудан бас тартуға шақыратын петицияға қол қойған болатын. АҚШ-тағы құлдыққа қарсы күресшіл достарын ренжітпеу үшін ол жеке құлдықты айыптауға қатысудан бас тартты, осылайша олармен арадағы достығын құрбан етті. Ол өз ұстанымын қорғай отырып, Киелі кітапта құлдыққа тыйым салатын ешқандай нәрсе жоқ екенін айтты. Оны көптеген құлдыққа қарсы күресшілер айыптады, соның ішінде бұрынғы құл және құлдыққа қарсы күресшіл Фредерик Дуглас, ол 1845 жылы Коркте Мэтьюден уәде алған еді. Дуглас АҚШ-тағы науқаны кезінде Мэтьюдің құлдық мәселесін назарға алмау туралы шешімінен "көңілі қалды, қорланды және ұялған сезімге бөленді" және "католик діни қызметкері болу оны құлдықтың күнәсін айыптаудан қалай тоқтатуы мүмкін?" деп ойлады. Дуглас енді "Ота Матьюдың іс-әрекетін айыптау және әшкерелеу" міндеті бар екенін сезінді.
Mathew visited the United States in 1849, returning in 1851. While there, he found himself at the centre of the abolitionist debate. Many of his hosts, including John Hughes, the Roman Catholic Archbishop of New York, were anti abolitionists and wanted assurances that Mathew would not stray outside his remit of battling alcohol consumption. But Mathew had signed a petition (along with 60,000 Irish people, including Daniel O'Connell) encouraging the Irish in the US not to partake in slavery in 1841 during Charles Lenox Remond's tour of Ireland. In order to avoid upsetting these anti abolitionist friends in the US, he snubbed an invitation to publicly condemn chattel slavery, sacrificing his friendship with that movement. He defended his position by pointing out that there was nothing in the scripture that prohibited slavery. He was condemned by many on the abolitionist side, including the former slave and abolitionist Frederick Douglass who had received the pledge from Mathew in Cork in 1845. Douglass felt "grieved, humbled and mortified" by Mathew's decision to ignore slavery while campaigning in the US and "wondered how being a Catholic priest should inhibit him from denouncing the sin of slavery as much as the sin of intemperance". Douglass felt it was his duty to now "denounce and expose the conduct of Father Mathew".
Өлім
Мэтью 1856 жылдың 8 желтоқсанында Квинстаун қаласында, Корк округінде (қазіргі Коб қаласы) қайтыс болды және ол өзі құрған Сен-Жозеф зиратында жерленді.
Mathew died on 8 December 1856 in Queenstown, County Cork (present day Cobh), and was interred in St. Joseph's Cemetery, Cork, a cemetery which he had himself established.
Әке Матвей мұнарасы
1842 жылы жер иегері Уильям О'Коннор өз қаражаты есебінен, бұл кезде Патрик тауы деп аталған, ал қазір Корк қаласының сыртындағы Глоунтаун аулында Тауэр төбесі деп белгілі болған жерде, Матью әкеге арнап қамал стиліндегі неоготикалық тас мұнара салдырды. Кейін жеке тұрғын үйге айналған мұнара өзінің көптеген бастапқы ерекшеліктерін сақтап қалды, оның ішінде мұнара саябағында Матью әкесінің толық мөлшердегі мүсіні бар. 2014 жыл шамасында жаңартылып, модернизацияланған мұнара шамамен бір миллион еуроға сатылды. Асенат Николсонның "Ирландиядағы ашаршылық туралы жылнамалары" 1847, 1848 және 1849 жылдардағы жазғы маусымда мұнараның куәгерлік сипаттамасын қамтиды.
In 1842, at his own expense, landowner William O'Connor built a castellated neo Gothic stone tower to commemorate Father Mathew on what was then called Mount Patrick and is now known as Tower Hill in Glounthaune outside Cork city. The tower, which was subsequently converted into a private residence, retains a number of its original features, including a life sized statue of Father Mathew in the tower's garden. Around 2014, the refurbished and modernised tower was sold for approximately one million euro. An eyewitness description of the tower, from the summer of 1848, is included in Asenath Nicholson's Annals of the Famine in Ireland in 1847, 1848 and 1849.