Кіріспе

Шактулик () – Аляска штатының Ном аймағындағы қала. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 251 адамды құрады, 2000 жылы 230 адам болған. Шактулик – эрозия және оған байланысты жаһандық жылыну салдарынан қауіп төндіретін Алясканың көптеген қауымдастықтарының бірі. Бұл қауым екі рет көшірілген.

Тарих

Аляска қоғамдық және экономикалық даму департаментінің мәліметінше, Шактулик Нортон шығанағындағы алғашқы және ең оңтүстік Малемиут елді мекені болып табылады, ол 1839 жылға дейін пайда болған. Солтүстік-батысқа қарай он екі шақырым жерде, Денбиг мүйісінде 6000-8000 жылға дейінгі Іятайет орны орналасқан және ол Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген. Шактулик алғаш рет 1842–1844 жылдары Ресей империясының әскери-теңіз күштерінің лейтенанты Лаврентий Загоскинмен картаға түсірілді, ол оны «Тшактогмют» деп атады. «Шактулик» атауы Уналиқ тілінен алынған «суктулик» сөзінен шыққан, ол «шашыраңқы заттар» деген мағынаны білдіреді. 1905 жылдары Шактулик ауданында бұғы шаруашылығы дамыған. Алғашқыда ауыл Шактулик өзенінің бойында, алты шақырым қашықтықта орналасқан, бірақ 1933 жылы өзен сағасына көшірілді. Алайда, бұл жер қатыгез дауылдар мен желге ұшырағандықтан, 1967 жылы ауыл қазіргі, көбірек қорғалған жерге көшірілді. Ескі елді мекенде қазіргі таңда тек екі тұрғын үй сақталған. Қала 1969 жылы құрылды.

География

Шахтулик қаласы орналасқан. АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 1,1 шаршы миль (3 км²) құрайды, барлығы құрлық. Аляска штатының Қоғамдық және экономикалық даму департаментінің мәліметінше, Шахтулик Нортон шығанағының шығыс жағалауында орналасқан. Ол Номнан шығысқа қарай 125 миль, ал Уналаклиттен солтүстікке қарай 33 миль жерде жатыр. Оның координаталары шамамен 64.333890° солтүстік ендік және 161.153890° батыс бойлық. (Sec. 23, T013S, R013W, Kateel өзенінің меридианы.) Шахтуликте субарктикалық климат басым, Нортон шығанағы мұзсыз болған кезде, әдетте мамырдан қазанға дейін теңіздік әсерге ие. Жазғы температураның орташасы 47-ден 62-ге дейін, қысқы температураның орташасы 4-тен 11-ге дейін жетеді. Ең жоғары және ең төмен температуралар тиісінше 50-ден 87-ге дейін тіркелген. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 14 дюйм, оның ішінде 43 дюйм қар жауады.

Демография

Шактолик алғаш рет 1880 жылғы АҚШ халық санағында "Шактолик" деп аталатын иннуиттердің бейресми ауылы ретінде тіркелді. Оның 60 тұрғынының барлығы иннуиттер еді. 1890 жылы "Шактолит" атауымен қайта тіркелді. Оның 38 тұрғынының барлығы жергілікті халық өкілдері болды. 1920 жылғы халық санағында "Шаколик" деп жазылған. 1930 және 1940 жылдары "Шактолик" атауымен қайта тіркелді. 1950 жылы тағы да "Шактолик" деп тіркелді, сонымен қатар "Шактулик" деген жазу нұсқасы да пайда болды – осы атаудың қазіргі түрі алғаш рет қолданылды. 1960 жылы "Шактолик" атауына қайта оралды және 1969 жылы осы атаумен қала мәртебесін алды. 1980 жылы қазіргі түрімен, яғни "Шактулик" атауымен қайта тіркелді және барлық келесі халық санақтарында осы атау қолданылып келеді. 2000 жылғы халық санағы бойынша қалада 230 адам, 60 шаруашылық және 48 отбасы тұрады. Халық тығыздығы 66 тұрғын үй бірлігін құрады, орташа тығыздық көрсеткіші жоқ. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 5,22% ақ нәсілді, 94,35% американдық индейлер және 0,43% екі немесе одан көп нәсілді. 60 шаруашылықтың 53,3%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 58,3%-ы бірге тұратын жұбайлар, 8,3%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 20,0%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 16,7%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 65 жастан асқан жалғыз тұратын адамдар жоқ. Шаруашылықтың орташа мөлшері 3,83 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 4,42 адамды құрайды. Қаладағы халықтың жас бойынша бөлінуі: 39,1% - 18 жасқа дейінгілер, 12,2% - 18-24 жас аралығындағылар, 25,7% - 25-44 жас аралығындағылар, 16,5% - 45-64 жас аралығындағылар және 6,5% - 65 жастан асқандар. Орташа жас 24 жасқа тең. Әр 100 әйелге 123,3 еркек шамасында. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 122,2 еркек шамасында. Шактулик экономикасы негізінен күнкөріс шаруашылығына және толық емес жұмыспен қамтуға негізделген. Ақшалай табыс көздеріне балық аулау және қала мен мектептегі жұмыстар жатады. Бұғы шаруашылығы да табыс пен етпен қамтамасыз етеді. Балық, краб, лось, белуга, карибу, теңіз түлкісі, қоян, қаз, аққу, үйрек, сайрақ (және олардың жұмыртқалары), жидектер, жасыл шөптер және тамырлар да негізгі күнкөріс көзі болып табылады. Қаладағы шаруашылықтың орташа жылдық табысы 31 875 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 35 000 долларды құрайды. Ер адамдардың орташа табысы 30 313 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 37 917 долларға тең. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 10 491 долларды құрайды. Отбасылардың ешқайсысы да, халықтың 6,1% кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүрмейді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілер де, 64 жастан асқандардың 18,8% да осы көрсеткішті құрайды.

Білім

Шахтолик мектебі, Беринг бұғазы мектеп округіндегі балабақшадан бастап 12-сыныпқа дейінгі білім беретін мектеппен қамтамасыз етілген. Оқу жылында Шахтолик оқушылары спорт түрлеріне қатысуға мүмкіндік алады. Күздің аясында кросс-кантри жүгіру, күрес және волейбол жарыстары өткізіледі. Ең танымал спорт түрі – баскетбол, ол ерте қыс айларында ойналады. Оқу жылының соңына қарай Жергілікті Халықтар Олимпиадасы (ЖХО) өтеді. Спортпен айналысатын барлық оқушылар команда құрып, Беринг бұғазы мектеп округі (ББМО) бойынша саяхаттайды.