Кіріспе

Шишмареф (//'/ʃ//ɪ//ʃ//m//ə//r//ɛ//f/ SHISHməref; , немесе Кигиктақ; ) – Аляска штатының Ном аймағындағы қала. Ол Чукчи теңізіндегі Саричеф аралында, Беринг бұғазының солтүстігінде және материктен бес шақырым қашықтықта орналасқан. Шишмареф Беринг жер көпірі ұлттық қорығының ішінде жатыр. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 563 адамды құрады. Атауы 1821 жылы Ресей Императорлық теңіз флотының саяхатшысы Отто фон Коцебуе жақын жердегі шығанаққа, экспедициясының мүшесі, командир Глеб Семенович Шишмаревтің (Глеб Семёнович Шишмарёв) құрметіне берілген. Инупиак тілінде Кигиктақ (формалды түрде Ḳigiḳtaḳ) сөзі «арал» деген мағынаны білдіреді. Оның оңтүстігіндегі сулар Кигиктақтың сулары деп аталады, бұл Беринг жер көпірі ұлттық қорығындағы аймақтың картасында көрсетілген.

География

АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 7,3 шаршы миль (19 км²) құрайды, оның ішінде 2,8 шаршы миль (7 км²) құрлық және 4,5 шаршы миль (12 км²) (61,62%) су. Шишмарефке 1821 жылы Ресей империясының әскери-теңіз флотының зерттеушісі, капитан-лейтенант Ото фон Коцебуе, онымен бірге саяхат еткен капитан-лейтенант Глеб Шишмаревтің құрметіне ат қойған. Шишмареф орналасқан Саришеф аралы – соңғы 2000 жылғы адам және қоршаған орта тарихын сақтайтын, 100 км-ге созылған кедергілі аралдар тізбегінің бір бөлігі. Көміртек-14 деректеріне сәйкес (төмендегі Сілтемелерді қараңыз), осы жүйенің пайда болуының ең ерте белгілері қазіргі уақыттан шамамен 1700 жыл бұрын пайда болған. Шишмарефтегі эрозия, аралдардың су жинау алабына ұшырауы, жоғары жарық призмасы, 20-шы ғасырда инфрақұрылымның қарқынды дамуы және 1970 жылдардан бастап салынған жағалау қорғаныс құрылыстарының болуына байланысты ерекше болып табылады.

Әлемдік ауа райының жылынуы

Климаттың өзгеруінің Шишмарефке әсері кейде әлемдегі ең күшті әсер ететін жағдайлардың бірі ретінде қарастырылады. Температураның жоғарылауы теңіз мұзының азаюына алып келді, ол Шишмарефті дауыл толқындарынан қорғауға көмектесетін. Сонымен қатар, ауыл салынған мәңгі тоңған топырақ та еруде, бұл жағалаудың эрозияға ұшырауын одан да күшейтеді. Соңғы жылдары жағалау жыл сайын шамамен 3,3 метрге дейін кері шегінуде. Ауылды қорғау үшін бірнеше кедергілер орнатылса да, жағалау алаңдатарлықтай жылдамдықпен бұзылуда. Армия инженерлік корпусы бірнеше қабырғалар салды, бірақ олардың ешқайсысы толқындарға толыққанды қарсы тұра алмады. Қаланың үйлері, су жүйесі және инфрақұрылымы зардап шегуде. Қазіргі уақытта Шишмареф жағалаудың бір бөлігін қорғайтын теңіздік қабырғаларды салуға қаражат алды. Ауылдың жоспарында оңтүстікке қарай бірнеше шақырымға, материктегі Тин-Крик жеріне көшу болған. Алайда, Тинь-Крик аймақтағы мәңгі тоңған топырақтың еруі салдарынан ұзақ мерзімді қоныстанғана жарамсыз болып шықты. Шишмареф эрозиясы және көшіру коалициясы, қала, IRA Кеңесі және басқа да ұйымдардан құралған, басқа жерге көшу үшін федералдық, мемлекеттік және жеке қаржыландыру іздеуде. Шишмарефті көшірудің құны 180 миллион долларға бағаланған, яғни әр тұрғынға шамамен 320 мың доллар. Ауылға Обама әкімшілігінен федералдық қаражаттың жоқтығы туралы хабарланған, сондықтан 2013 жылы Джон Керри Вьетнамға климаттың өзгеруімен күресу үшін 17 миллион доллар бөлінетінін жариялағанда жағдай шиеленісті болды. Аралдың жағалауындағы эрозия қарқыны жақын орналасқан аймақтардағыдан жоғары (және салыстыруға келмейді). Эрозия бүкіл арал тізбегі бойында жүріп жатыр, бірақ ол Сарышеф аралында, ішінара құмды жағалаудың нығайтылуының гидрографиялық әсерінен және инфрақұрылымның әсерінен мәңгі тоңған топырақтың еруының үдеуінен күшейеді. Тұрғындар жағалаудың кері шегінуінің тұрғын және коммерциялық мүліктеріне тигізетін әсерін сезінуде. Тұрғындар қаланың көшірілуі мәселесі бойынша бірнеше рет дауыс берді, алғаш 1975 жылы, содан кейін 2002 жылы мақұлдады. Қала тұрғындары материкке көшуді "қайта орналастыру" емес, "кеңею" ретінде қарастырады, бірақ 2016 жылы материкте Батыс Тинь-Крик Хиллз деп аталатын жер таңдалғанмен, оның тиімділігін анықтау үшін әлі де көп жоспарлау және зерттеу жұмыстары жасалуы керек.

Мәдениет

Кейде "Аляскадағы ең достық ауыл" деп аталатын Шишмареф – Инупиак ауылы. Зерттеушілер, журналистер және кейбір туристер Шишмарефке келеді, ал қала қонақжайлылығымен танымал. Тұрғындары негізінен өмір сүру үшін аулау мен азық-түлік жинауға тәуелді. Басты тағамдық көздері – теңіз сүтқоректілері, мысалы, угрук (қасқырлы тұнба), басқа тұнбалар және морж, балық, құстар (мысалы, птармиган), карибу және лось. Ауыл аймақта жоғары сапалы тұмсық майы және ашытылған етімен белгілі. Шишмареф өзінің жергілікті өнерімен танымал. Жергілікті суретшілер кит сүйегінен және морж піл сүйегінен мүсіндер жасайды, олар Аляска мен төменгі 48 штаттың галереяларында үлкен сұранысқа ие. Джордж Аден Ахгупук (1911–2001), көрнекті Инупиак мүсіншісі және суретшісі Шишмарефте өмір сүрді. Шишмареф Алясканың ең сүйікті иттөбешілерінің бірінің туған жері. "Шишмареф Канонбол" атымен танылған Герби Найокпук (1929–2006) Идитарод иттермен жүретін шана жарысын көп рет аяқтады, соның ішінде екінші орынды жеңіп алды.

Демография

Шишмареф алғаш рет 1920 жылғы АҚШ халық санағында ресми құрылмаған ауыл ретінде тіркелді. 1969 жылы ол ресми түрде қала мәртебесін алды. 2000 жылғы халық санағы бойынша қалада 562 адам, 142 үй шаруашылығы және 110 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады, ал 148 тұрғын үйдің орташа тығыздығы болды. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 93,24% - американдық аборигендер (негізінен инупиаттар), 5,34% - ақ нәсілділер және 1,42% - екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 0,53% құрады. 142 үй шаруашылығының 52,8% -ы 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 36,6% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 19,7% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үй шаруашылықтары, ал 22,5% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 21,1% жеке адамдардан тұрды, ал 4,2% -ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдардан тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 3,96 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 4,59 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша бөлінуі: 18 жасқа дейінгілер – 40,9%, 18-24 жас аралығындағылар – 11,4%, 25-44 жас аралығындағылар – 29,4%, 45-64 жас аралығындағылар – 12,6%, 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер – 5,7%. Орташа жас 24 жасқа тең. Әр 100 әйелге 125,7 еркек, ал 18 жастан асқан әр 100 әйелге 121,3 еркек шалысады. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 30 714 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 29 306 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 35 357 доллар, ал әйелдердің 25 000 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 10 487 долларға тең. Отбасылардың 16,2% және халықтың 16,3% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 21,2% және 65 жастан асқандардың 10,5% кедейлікте өмір сүрді.

Білім

Шишмареф қаласын Беринг бұғазы мектеп округі қамтамасыз етеді. Шишмареф мектебі – қаладағы жалғыз мектеп, ол балабақшадан бастап 12-сыныпқа дейінгі білім береді, онда 183 оқушы және 33 кіндік бала тәрбиеленеді. Шишмареф мектебінде 19 мұғалім жұмыс істейді, және ол елді мекендегі ең ірі және жаңа ғимарат болып табылады.

Көлік

Үш негізгі жол бар: Бас көше, Әуежай жолы, Тұрғын үй жолы және Клиника жолы. Жолдар асфальтталмаған, бірақ көше жарығы бар және Шишмарефтен тысқары жерлерге қатынас жоқ. Көлік құралдарының көп бөлігі – барлық жерге жүре алатын көліктер (ATV), сондай-ақ бірнеше жеке көлік және топырақ мотоциклдері бар. Кейбір тұрғындар Саричеф аралының төңірегінде ағаш қайықтармен жүреді, ал мұз еріген кезде баржа Шишмарефке тауарлар мен материалдарды жеткізеді. Шишмареф әуежайы – қаланы Алясканың қалған бөлігімен байланыстыратын жалғыз жол. Бұл әуежай бұрынғы әуежайдың орнын басты, ал бұрынғы әуежайдың орнында қазір лагунаға жақын тұрғын үйлер салынған.

Тұрғын үй

Шишмарефтегі үйлер жиналмалы және көбінесе бір қабатты. Құрылыс материалдарының көп бөлігі ағаш тақтайша, кейде металл. Үйлер эрозиядан жиі зақымданады.

Қызметтер

Жергілікті денсаулық сақтау қызметтерін Нортон Саунд Денсаулық Корпорациясының (NSHC) мүшесі, Номе, АК қаласында орналасқан Кэтрин Миксруг Оланна денсаулық клиникасы ұсынады. Сертификатталған медициналық көмекшілер жалпы қызметтер көрсетеді, оның ішінде зертханалық зерттеулер, вакцинация, денсаулық сақтандыру тексерулері және жедел денсаулық мәселелерін емдеу. Клиника NSHC-нің электрондық медициналық жазбалар жүйесін, сондай-ақ бейнеконференция байланысы және қашықтықтан дәрі-дәрмек тарату сияқты басқа да заманауи технологияларды қолданады, пациенттерге сапалы көмек көрсету үшін. Әртүрлі мамандықтардағы медициналық қызметкерлер қосымша қызметтер, тексерулер және созылмалы ауруларды басқару мақсатымен клиникаға үнемі келіп тұрады. Полиция қызметін Шишмареф полиция бөлімі, ал өртке қарсы қызметтерді Шишмареф ерікті өрт сөндіру бөлімі қамтамасыз етеді.