Кіріспе

Жеке, әлеуметтік, денсаулық және экономикалық білім (PSHE) – Англиядағы мектеп оқу бағдарламасының пәні. Ол жастарға білім алу кезеңінде және одан кейін өмірге қажетті білім мен дағдыларды барлық деңгейде үйретеді. PSHE қарым-қатынас және жыныстық тәрбие сияқты жеке және денсаулыққа қатысты мәселелерді, сондай-ақ экономикалық тұрақтылық және мансапты жоспарлау сияқты білімнен кейінгі өмірге дайындықтан тұрады. PSHE оқу бағдарламасының міндетті бөлігіне қарым-қатынастар, жыныстық және денсаулық туралы білім кіреді, ол бірлесіп RSHE деп аталады. Бұл оқу бағдарламасын Білім министрлігі бекітеді және 2020 жылдан бастап міндетті болды. Білім министрлігі жүргізген PSHE білімі туралы зерттеулер денсаулыққа қатысты көзқарастың жақсаруы, жеке қиындықтарды шешу қабілетінің артуы және мінез-құлықтың жақсаруы сияқты көптеген оң нәтижелерді көрсетті. Алайда, жыныстық тәрбиеге, атап айтқанда мектептердегі гендерлік идентитіге қатысты мәселелерге және Ofsted инспекцияларында назар жетіспеушілігіне сын айтылды.

Тарих

PSHE термині алғаш рет 2000 жылғы ұлттық оқу бағдарламасында мектептерде оқытуға ұсынылған міндетті емес элемент ретінде енгізілді. Бұл пәннің ұлттық оқу бағдарламасына алғаш рет ресми түрде енгізілуімен қатар, ол 1960 жылдардан бері бейресми түрде қолданылып келді. PSHE компонентінің алғашқы ресми енгізілуі – қарым-қатынас және жыныстық тәрбие, ол кезде жай ғана жыныстық тәрбие деп аталған, заңмен бекітілмеген пән ретінде болды. 1990 жылдары PSHE үшін базалық құжаттар жасалды, бірақ оның міндетті емес мәртебесі кейбір мектептерде оқытылмауына себеп болды. Оның бастапқы кезеңдерінде PSHE-де оқытылатын тақырыптардың нақтылығы жетіспегендігі көп сынға түсті, оның «белгісіздігі» оқыту процесін қиындатты. 2020 жылға дейін PSHE білімі заңмен бекітілмеген (демек, міндетті емес) оқу бағдарламасының пәні болып келді. Алайда, Ofsted-тің 2013 жылғы PSHE есебінде айтылғандай, «мектептердің көпшілігі оны оқытуды жөн көреді, себебі ол балалар мен жастардың жеке және экономикалық әл-ауқатын арттыру, жыныстық және қарым-қатынас туралы білім беру, оқушыларды ересек өмірге дайындау және жан-жақты теңдестірілген оқу бағдарламасын ұсыну бойынша заңдық міндеттемелерін орындауға маңызды үлес қосады». Бірқалыптылық, сапа және қамтамасыз ету мәселелері барлық мектептерде PSHE білімінің мәртебесін көтеру үшін ұлттық науқанға түрткі болды. Бұл науқанға 100-ден астам ұйым (соның ішінде NSPCC, Британдық жүрек қоры, Жасөспірімдердің қатерлі ісігі қоры және Барнардо), 85% бизнес басшылары, 88% мұғалімдер, 92% ата-аналар және 92% жастар қолдау көрсетті. 2017 жылы үкімет барлық орта мектептерде міндетті қарым-қатынас және жыныстық білім беруді (RSE) және барлық бастауыш мектептерде міндетті «қарым-қатынас білімін» енгізуге міндеттенді. 2018 жылдың шілдесінде PSHE білімінің денсаулық сақтау (психикалық және физикалық) аспектісіне қосымша міндеттеме жарияланды. Сондықтан 2020 жылдың қыркүйегінен бастап барлық мектептерде PSHE білімінің көп бөлігі міндетті болады. Мектептерде әлі де міндетті білім беру болмаса да, олар PSHE білімінің экономикалық әл-ауқаты (және мансапты жоспарлау) саласын қамтуы керек. PSHE қауымдастығы мен Жыныстық білім беру форумы 2018 жылдың қараша айында мектептерге қарым-қатынас және жыныстық білім беруді заңнамалық өзгерістерге дайындау үшін «Заңды RSE біліміне жол картасын» бірлесіп жариялады. Англиядағы бастауыш және орта мектептерде PSHE міндетті ету туралы ұсыныс 2019 жылдың сәуірінде Лордтар палатасынан мақұлдау алды. Білім министрлігі (DfE) 2019 жылдың маусым айында қарым-қатынас білімін, қарым-қатынас және жыныстық білім беруді (RSE) және денсаулық сақтауды оқыту бойынша соңғы заңдық нұсқаулықтарды жариялады. Консультация 2018 жылдың қараша айында аяқталды. Бұл нұсқаулық 2000 жылы соңғы рет жаңартылған «Жыныстық және қарым-қатынас білімі туралы нұсқаулық» мемлекеттік нұсқаулығының орнын алмастырады. Нұсқаулық, сондай-ақ Ұлыбритания парламенті тарапынан да жарияланды.

2020 жылдың қыркүйегіне дейін міндетті болмаса да, Англиядағы мектептер 2019 жылдың қыркүйегінен бастап жаңа PSHE оқу бағдарламасын енгізуге шақырылды.

PSHE білім берудің ұлттық органы

PSHE қауымдастығы – Англиядағы PSHE білім беру жөніндегі ұлттық ұйым, ол бүкіл ел бойынша мектептерде жұмыс істейтін 50 000-нан астам мұғалім мен басқа да мамандар желісіне кеңес және қолдау көрсетеді. Бұл қауымдастық – тәуелсіз қайырымдылық ұйымы және мүшелік қауымдастығы, ол 2007 жылы Білім министрлігімен ресми ұлттық PSHE пәндік қауымдастығы ретінде құрылған.