Кіріспе
Адамның жыныстық қатынасы мәселелері жөніндегі нұсқаулық
Жыныстық тәрбие, сондай-ақ жыныстық білім беру, жыныстық денсаулық туралы білім беру немесе жасырын жыныстық білім беру деп те аталады, ол адамның жыныстық анатомиясы, жыныстық белсенділік, жыныстық көбею, қауіпсіз жыныстық қатынас және бала тууды реттеу, жыныстық денсаулық, репродуктивтік денсаулық, эмоционалды қарым-қатынастар мен жауапкершілік, келісім беру жасы және репродуктивтік құқықтар сияқты адамның жыныстық өміріне қатысты мәселелерді оқытуды қамтиды. Осы мәселелердің барлығын қамтитын жыныстық тәрбие – жан-жақты жыныстық тәрбие деп аталады және әсіресе әлеуметтік консервативті елдерде және АҚШ-тың кейбір аймақтарында тек жыныстық қатынастан бас тартуды қана ұстанып, басқа мәселелерді қарастырмайтын жыныстық тәрбиеге қарсы тұрады. Жыныстық тәрбие мектептік бағдарламалар, денсаулық сақтау кампаниялары немесе ата-аналар мен күтушілер арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Кейбір елдерде бұл "Қарым-қатынастар және жыныстық денсаулық туралы білім беру" деп аталады. Көптеген үкіметтер бұл мәселелерді жасөспірім шаққа дейін немесе жасөспірім шақтың басында оқытудың, қоғамдық денсаулықты сақтау, жыныстық жолмен жұғатын инфекциялардың таралуын шектеу және жасөспірімдер жүктілігінің және кейіннен қаламаған жүктіліктің алдын алу үшін пайдалы екенін санайды.
Тарих
Көптеген мәдениеттерде жыныстық мәселелерді талқылау дәстүрлі түрде табу болып саналды және жасөспірімдерге жыныстық қатынас туралы ешқандай ақпарат берілмейтін. Мұндай оқыту, егер болса, әдетте баланың ата-анасына қалдырылатын, көбінесе некеге тұру алдында ғана жүзеге асырылатын. Алайда, 19 ғасырдың соңында прогрессивті білім беру қозғалысы Солтүстік Америка мектептерінің оқу бағдарламасына «әлеуметтік гигиена» ретінде жыныстық білім енгізілуіне және мектепте жыныстық білім беруді дамытуға әкелді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания үкіметінің алаңдаушылығы жаппай көші-қон, ата-анасы жоқ жастар және жас жігіттер мен қыздардың алғаш рет бірге жұмыс істеуіне байланысты өсті. Жаңа жыныстық инфекцияларға қатысты қорқынышпен қатар, жас жүктілік соғысқа қатысқан экономика мен денсаулық сақтау жүйесіне қысым көрсетуіне қатысты алаңдаушылық та күшейді. Осыған байланысты Ұлыбританияның Білім беру кеңесі мектептер мен жастар ұйымдарында жыныстық тәрбие беру жөніндегі нұсқаулықты енгізді. Бұл жыныстық тәрбие беру міндетін мектептер мен жастар ұйымдарына жүктеді және оны қалай жүзеге асыру керектігі туралы басшыларға нұсқау берді. Мысалы, жыныстық қатынас механизмін «мал өсіру» арқылы түсіндіруге болады, себебі студенттер өнімділікті нақты уақытта бақылай алады; нұсқаулықта сондай-ақ менструация, ана болу курстары және жеке гигиена туралы әңгімелерді ұйымдастыруға кеңес берілді. Мұғалімдер мен көптеген ата-аналар арасында танымал болған бұл нұсқаулық жыныстық білім беруді міндетті емес, мүмкіншілікке айналдырды. Алайда, 1980 жылдары Ұлыбританиядағы HIV/AIDS дағдарысы басталған кезде жыныстық білім беруге ашық және фактілерге негізделген көзқарас қажеттігі анық болды. 1999 жылы Лейбористік үкімет жыныстық қатынас және қарым-қатынас туралы білім беру жөніндегі нұсқаулықты енгізді, оның назар аударуы жыныстық инфекциялар мен жасөспірімдер жүктілігіне қатысты болды. Бұл он жылдық жасөспірімдер жүктілігі стратегиясының бір бөлігі болды, ол 2010 жылы аяқталды. Осы кезеңде жасөспірімдер жүктілігінің көрсеткіші екі есеге төмендеді, бірақ басқа елдердегі ұқсас өзгерістер бұл стратегияның нәтижесі емес екенін көрсетеді. Әлемдік деңгейде AIDS эпидемиясы жыныстық білім беруге жаңаша үдемелілік берді. Көптеген Африка елдерінде, ЖИТС эпидемиялық деңгейде таралған жерлерде (Африкадағы ЖИТС/HIV-ге қараңыз), жыныстық білім беруді көптеген ғалымдар маңызды қоғамдық денсаулық саясаты ретінде қарастырады. Planned Parenthood сияқты кейбір халықаралық ұйымдар кең жыныстық білім беру бағдарламаларының жаһандық пайдасы бар екенін санайды, мысалы, халық санының өсімін бақылау және әйелдер құқықтарын дамыту (репродуктивтік құқықтарды да қараңыз). Жаппай ақпарат құралдарының үгіт-насихаттары кейде HIV жұқтыру туралы үлкен «хабардарлықты» білімнің беткейлігімен байланыстырады. АҚШ-тың Сексуалдық ақпарат және білім беру кеңесі SIECUS жүргізген сауалнамаға сәйкес, сауалнамаға қатысқан ересектердің 93% жоғары мектепте жыныстық білім беруді қолдайды, ал 84% орта мектепте қолдайды. Шындығында, орта мектеп оқушыларының 88% және жоғары мектеп оқушыларының 80% ата-аналары мектептегі жыныстық білім беру оларға жасөспірімдерімен жыныстық қатынас туралы сөйлесуді жеңілдетеді деп санайды. Сонымен қатар, жасөспірімдердің 92% ата-аналарымен жыныстық қатынас туралы сөйлескімді және мектепте толыққанды жыныстық білім алуды қалайды. Сонымен қатар, АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызмет министрлігі тапсырмасымен Mathematica Policy Research жүргізген зерттеулер некеге тұруға дейін ғана жыныстық қатынастан аулақ болу бағдарламаларының тиімсіз екенін көрсетті. Қарым-қатынас және жыныстық білім берудің (RSE) дамуындағы қазіргі бағыт – ЛГБТҚ+ инклюзиясы. 2019 жылғы нұсқаулықтың жаңартылуы ЛГБТ адамдарын мойындауда тартымды, бұл гомо және трансфобиялық топтардың арасында, сондай-ақ ЛГБТ жақтастары мен инклюзивті әлеуметтанушылардың арасында дау тудырды. Мысалы, Бірмингем бастауыш мектептерінде мұсылман ата-аналар ЛГБТ мазмұнын енгізуге қарсылық білдірген кезде, социолог Джонатан Глаззард Білім беру департаментін құжаттың түсініксіздігі және «бас тарту» мүмкіндігі үшін сынады.
Анықтамалар
Липсон жыныстық тәрбиеге жыныстық жауап пен ұрпақ тудырудың әртүрлі физиологиялық, психологиялық және әлеуметтанулық аспектілерін оқыту деп қарастырады. Керни (2008) жыныстық тәрбие туралы: «Балалар мен ересектердің әлеуметтік тұрғыдан қабылданатын көзқарастарын, іс-әрекеттерін және жеке мінез-құлқын қалыптастыруға бағытталған мектептің жан-жақты шараларын қамтиды, бұл адамды адам ретінде және отбасын әлеуметтік институт ретінде ең жақсы қорғайды» деп түсіндірген. Осылайша, жыныстық тәрбие «сексуалдық тәрбие» деп те аталуы мүмкін, яғни ол сексуалдық өмірдің барлық жақтарын қамтиды, соның ішінде отбасылық жоспарлау, ұрпақ тудыру (ұрықтандыру, ұрықтандыру және эмбрион мен ұрықтың дамуы, содан кейін босану), дене бейнесі, сексуалдық бағдар, сексуалдық ләззат, құндылықтар, шешім қабылдау, қарым-қатынас, танысу, қарым-қатынастар, жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖИ) және олардан қалай сақтану, сондай-ақ бала тууды реттеу әдістері туралы ақпаратты қамтиды.
Дәлел
Дәлелдер көрсетіп тұрғандай, жан-жақты жыныстық білім беру мен контрацепцияға қолжетімділік жасөспірімдер арасындағы жоспарланбаған жүктіліктің көрсеткіштерін төмендетуге көмектеседі. Тек қана ұстану бағдарламаларымен жан-жақты жыныстық білім беру бағдарламаларын салыстырған мета-талдау көрсеткендей, тек қана ұстану бағдарламалары жүктілік мүмкіндігін азайта қоймаған, тіпті оны арттыруы мүмкін. Көптеген зерттеулер көрсетіп тұр, кондом мен контрацепция туралы нақты ақпарат беретін оқу бағдарламалары жастардың қауіпті мінез-құлқының азаюына, сондай-ақ жоспарланбаған жүктілік пен ЖҚТБ-ның төмендеуіне әкелуі мүмкін. Тек ұстануға үйрететін бағдарламалардың тиімділігі дәлелденген жоқ. Сонымен қатар, АҚШ-тағы бір шолу көрсеткендей, "контрацепция туралы талқылайтын жыныстық білім беру жыныстық белсенділікті арттырмайды". 2007 жылғы зерттеуде "Ешқандай жан-жақты бағдарлама жыныстық қатынасқа түсуді жеделдетпейді немесе оның жиілігін арттырмайды, бұл көптеген адамдардың қорқатыны". Бұдан әрі, есепте "Жан-жақты бағдарламалар әртүрлі жыныстағы, барлық этникалық топтардағы, жыныстық тәжірибесі бар және жоқ жасөспірімдер үшін, әртүрлі жағдайларда және әртүрлі қауымдастықтарда тиімді болды" делінген. Оқу бірнеше жыл бойы жүргізіледі, жас ерекшеліктеріне сай ақпарат ұсынылады, жастардың даму қабілеттеріне сәйкес келеді. Онда адамның дамуы, анатомиясы және жүктілік туралы ғылыми тұрғыдан дұрыс, оқу бағдарламасына негізделген ақпарат бар. Сондай-ақ, контрацепция және жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖИ), соның ішінде ВИЧ туралы ақпарат та бар. Бұл ақпараттан өзге, сенімділік пен қарым-қатынас дағдыларын жақсартуға көмектеседі. Оқу бағдарламалары жыныстық қатынас пен көбелекке байланысты әлеуметтік мәселелерді, соның ішінде мәдени нормаларды, отбасылық өмірді және жеке қарым-қатынастарды қарастыруы керек. Жыныстық білім кеңінен жүргізілетін жерлерде ЖҚТБ және жүктілік көрсеткіштері төмендейді. Балалардың көзқарастары олар алған жыныстық білімнің мазмұнына байланысты өзгереді. Нәтижелерді Нидерланды мен АҚШ-тағы жыныстық білім бағдарламасымен салыстыруға болады. Орташа есеп бойынша, Еуропа мен Нидерландыдағы жасөспірімдер (ол жерде жыныстық білім кеңінен қамтылған) АҚШ-тағы жасөспірімдерге қарағанда (ол жерде жыныстық білім аз қамтылған) ертерек жыныстық қатынасқа түспейді; алайда Нидерландыдағы жасөспірімдер алғашқы жыныстық тәжірибеде оң және келісімді екенін айтады, ал АҚШ-тағы жыныстық белсенді жасөспірімдердің 66%-ы алғашқы жыныстық тәжірибеде ұзақ күткендерін айтады. Нидерландыдағы жасөспірімдердің тоғызы алғашқы жыныстық қатынаста контрацепция қолданады, бұл жүктілік пен ЖҚТБ көрсеткіштерінің төмендеуіне ықпал етеді. Бастауыш сыныптан бастап жан-жақты жыныстық білім беру жыныстық әртүрлілікті бағалауға, танысу және жақын серіктес зорлық-зомбылығының алдын алуға, салауатты қарым-қатынастарды дамытуға, балаларды жыныстық зорлаудың алдын алуға, әлеуметтік/эмоционалдық білімді жақсартуға және бұқаралық ақпарат құралдарына сауаттылықты арттыруға көмектеседі. Адам құқықтары, гендерлік теңдік және гендерлік рөлдер осы талқылаулардың барлық аспектілеріне енгізілуі тиіс. Бұл адам құқықтарын қорғау, оларды іске асыру және нығайту; гендерлік кемсітушіліктің әсері; теңдіктің маңыздылығы және гендерлік сезімталдық; гендерлік рөлдердің негізіндегі идеялар. Сондай-ақ, жыныстық зорлық-зомбылық, гендерлік қатынасқа негізделген зорлық-зомбылық және зиянды әдеттер туралы да сөз қозғау керек. Осы ақпараттың барлығы жастарға өздерінің мінез-құлқына жауапкершілікпен қарауды және басқалардың құқықтарын құрметтеуді үйретеді. Бұл ақпаратты жыныстық өзін-өзі қолдау авторлары, журнал кеңесшілері, жыныстық мақалалар немесе жыныстық білім беру талқылау тақталарының веб-сайттары арқылы да жеткізуге болады. Ата-аналар мен педагогтарға арналған жыныстық білім беру курстарын мультимедиалық білім беру ресурстары арқылы, соның ішінде секс педагогтары жасаған қысқа бейнелер арқылы интернеттен алуға болады. Жасөспірімдер көп уақытын әлеуметтік желілерде немесе теледидар көруде өткізеді. Сондай-ақ, жасөспірімдер отбасымен жыныстық мәселелер туралы сөйлесуден тартынуы мүмкін. Бір зерттеу көрсеткендей, бұқаралық ақпарат құралдарының араласуы, мысалы, теледидардағы жарнамалар немесе әлеуметтік желілердегі жарнамалар арқылы жыныстық білім беруді үйрету тиімді және қорғалмаған жыныстық қатынастың мөлшерін азайтуға көмектеседі. Формалды жыныстық білім беру мектептерде немесе денсаулық сақтау ұйымдарында ұсынылғанда жүзеге асырылады. Слайер жыныстық білім беру жас адамға жеке мінез-құлқы мен басқалармен қарым-қатынасы үшін не білу керектігін үйретеді деді. Груенберг те жыныстық білім беру жастарды алдағы міндеттерге дайындау үшін қажет екенін айтты. Оның сөзіне қарағанда, шенеуніктер көбінесе жасөспірімдерге арналған жоспарланған жыныстық білім берудің қажеттігіне келіседі. Кейде формалды жыныстық білім беру орта мектепте немесе жоғары мектепте оқу бағдарламасының толық курсы ретінде оқытылады. Басқа жағдайларда ол биология, денсаулық сақтау, үй шаруашылығы немесе дене тәрбие сабағының бір бөлімі ғана болады. Кейбір мектептерде жыныстық білім беру мүлдем ұсылмайды, өйткені ол бірнеше елде, әсіресе АҚШ-та (оқуды бастау жасы, ақпараттың толықтығы, соның ішінде ЛГБТ жыныстық біліміне қатысты) даулы мәселе болып табылады. Липсон көптеген адамдар мемлекеттік мектептерде жыныстық білім берудің қандай да бір түрін жақтасады және бұл өте даулы мәселеге айналғанын айтты, өйткені жыныстық білім беру көптеген пәндерден өзгеше, адам өмірінің өте сезімтал және жеке бөлігімен айналысады. Ол жыныстық білім беруді сыныпта оқыту керек деп ұсынды. Бірақ Кальдероне басқаша ойлады, жасөспірімдердің жыныстық проблемалары мен жүктіліктің жауабы мектеп бағдарламаларында жатпайды, олар ең болмағанда түзету шаралары ғана болып табылады дейді; қажетті нәрсе - алдын алу білімі, сондықтан ата-аналардың қатысуы керек. Жыныстық білім беру туралы пікір талас болғанда, басты даулы мәселелер баланың жыныстық қабілеттерін қарастырудың пайдалылығы немесе зияндылығы; ЛГБТ жыныстық білімін оқу бағдарламасына енгізу керек пе? Екінші жағынан, жыныстық білім беру оқу бағдарламасына енгізілмеген елдерде студенттердің тіпті көбелекке қатысты негізгі мәселелер туралы білімі шектеулі болып көрінеді. Мысалы, 2019 жылғы грек студенттерімен жүргізілген зерттеуде студенттердің үштен екісі клитор және үлпе сияқты сыртқы ұрғы жігерін атауға құлшынбағаны анықталды, тіпті оларға егжей-тегжейлі суреттер ұсынылғаннан кейін де.
Қоғамдық пікір
2011 жылдың қараша айында Angus Reid Public Opinion компаниясы Ұлыбритания, Канада және АҚШ-та жүргізген сауалнамада ересек респонденттерден жасөспірім шағында жыныстық қатынас туралы көбірек білуге көмектесетін бірнеше ақпарат көздерінің қаншалықты пайдалы болғанын еске түсіріп сипаттауды сұрады. Үш елдегі респонденттердің ең көп бөлігі (Канадада 74%, Ұлыбританияда 67% және АҚШ-та 63%) достарымен болған әңгімелердің "өте пайдалы" немесе "шамалы пайдалы" болғанын айтты. Екінші сенімді көз – бұқаралық ақпарат құралдары (телевизия, кітаптар, фильмдер, журналдар) болды, оларды Ұлыбританиялықтардың үштен екісі (65%), канадалықтардың 62% және американдықтардың жартысынан астамы (54%) пайдалы деп атады. 2011 жылы Angus Reid Public Opinion компаниясы канадалықтардың жартысының (54%) және американдықтардың 52%-ының мектептегі жыныстық тәрбие сабақтары пайдалы болғанын, ал Ұлыбританиялықтардың 43%-ы ғана осы пікірді бөлісетінін мәлімдеді. Американдықтардың жартысынан астамы (57%) отбасымен болған әңгімелердің пайдалы екенін айтса, канадалықтардың 49%-ы және Ұлыбританиялықтардың 35%-ы ғана солай деді.
Африка
Африкадағы жыныстық тәрбие көбінесе өсіп келе жатқан ЖҚС эпидемиясын тоқтатуға бағытталған. Аймақтағы көптеген үкіметтер Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және халықаралық үкіметтік емес ұйымдармен серіктестік құрып, ЖҚС туралы білім беру бағдарламаларын құрды. Бұл бағдарламалар президент Рональд Рейган енгізген, президент Билл Клинтон тоқтатқан және президент Джордж Буш қайта қолға алған «Мексика Сити саясаты» арқылы айтарлықтай әлсіретілді. «Global Gag Rule» ережесі үкіметтік емес ұйымдарға федералдық қаржы алу үшін басқа елдерде отбасылық жоспарлау әдісі ретінде аборт жасамайтындарын және оны белсенді түрде насихаттамайтындарын міндетті түрде келісуді талап етті. АҚШ президенті Барак Обаманың алғашқы ресми әрекеттерінің бірі ретінде бұл саясат тағы да тоқтатылды. Клинтон жан-жақты жыныстық тәрбиелеуге (контрацепция және аборт туралы ақпаратты қоса) қолдау көрсеткен кезде Угандада жаңа ЖҚС жұқтырғандардың саны күрт азайды. Угандалық ЖҚС белсенділерінің пікірінше, бұл саясат ЖҚС таралуын және жұқтыруды азайту бойынша қоғамдық күш-жігерді әлсіретті. Мысыр мемлекеттік мектептерде ерлер мен әйелдердің репродуктивтік жүйелері, жыныс мүшелері, контрацепция және ЖҚТБ туралы білімді орта мектептің екінші және үшінші сыныптарында (оқушылар 12-14 жаста) оқытады. БҰҰДБ, ЮНИСЕФ және денсаулық сақтау және білім беру министрліктері арасындағы үйлесімді бағдарлама ауылдық жерлерде жыныстық тәрбиелеуді кеңейтуге және әйелдердің жыныс мүшелерін кесудің қауіптілігі туралы хабардарлықты арттыруға көмектеседі.
Азия
Азиядағы жыныстық тәрбие бағдарламаларының жағдайы әртүрлі даму сатыларында. Жыныстық тәрбие тақырыбы өте күрделі мәселе саналады, себебі ол қоғамда кеңінен енгізуге кедерлес болатын, кейде тым жалпылама және нақты емес тақырыптарды қамтиды.
Тайланд
Таиландта жыныстық тәрбие саласында үлкен прогресс жасалды, әрбір оқу бағдарламасының жаңа нұсқасымен шекаралар кеңейтілуде. Мектептерде жыныстық тәрбие жөніндегі алғашқы ұлттық саясат 1938 жылы жарияланды, бірақ жыныстық тәрбие 1978 жылға дейін оқытылмады. Ол кезде ол "Өмір мен отбасы" деп аталып, репродуктивті жүйе және жеке гигиенаға қатысты мәселелерді қамтыды. Білім беру бағдарламасы бірнеше рет қайта қаралып, мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдардың күш-жігері жұмылдырылды, соның нәтижесінде жыныстық білім жасөспірімдердің жыныстық денсаулығы мен көбеюіне қатысты мәселелерді шешуге бағытталған құрал ретінде қабылданады. Бұл Ұлттық білім беру заңының (Б.Е. 2542) қабылдануынан кейінгі білім беру реформасының, жасөспірімдердің жыныстық тәжірибесіне байланысты проблемалар туралы хабардарлықтың артуының және әйелдердің сексуалды құқықтары мен квир қозғалыстарының пайда болуының нәтижесі болды. Таиландтағы жыныстық тәрбие бағдарламаларындағы жаңа тәсілдердің бірі – PATH Таиланд ұйымы әзірлеген Teenpath жобасы. PATH 2003 жылдан бері мектептерде жыныстық тәрбие бағдарламаларын жүйелі түрде енгізуде сәттілікке жетті.
Үндістан
Үндістанда, ЖИТС туралы ақпаратты қоса алғанда, жыныстық тәрбие беруге бағытталған көптеген бағдарламалар бар, олар мектептерде, сондай-ақ халыққа білім беру және жарнама арқылы жүзеге асырылады. Дегенмен, ЖИТС-ке арналған клиникалар барлық жерде қолжетімді емес. Үндістанда профилактикалық күтім, қолдау және емдеумен бірге жүретін қуатты бағдарлама бар. Біз эпидемияны 0,31% көрсеткішпен шектеуге қол жеткіздік. Сондай-ақ, жаңа инфекциялардың жылдық көрсеткішін 50%-ға төмендеттік. UnTaboo компаниясы, жыныстық тәрбиемен айналысатын ұйым, мектептерде және мектептен тыс кішкентай топтарда жас ерекшеліктерін ескере отырып, жыныстық қатынас, жыныстық денсаулық және қауіпсіздік туралы білім береді. Жыныстық көбею және әртүрлі контрацепциялық әдістер 8 және 10-сыныптарда (14 және 16 жаста) міндетті түрде оқытылады.
Shri Gulam Nabi Azad, Hon’ble Minister of Health and Family Welfare, 2011. |source=
UnTaboo, a company dedicated to sex education, however, has age appropriate programs on sex, sexuality and safety awareness education which are conducted in schools and in small private groups outside of schools. Sexual reproduction and different contraceptive methods are taught in grades 8 and 10 (age 14 and 16) compulsorily.
Қытай
2000 жылы Қытайдың Отбасылық жоспарлау қауымдастығы он екі қалалық ауданда және үш уезде "қытайлық жасөспірімдер мен үйленбеген жастардың арасында репродуктивті денсаулықты нығайту" мақсатында бес жылдық жаңа жобаны бастады. Бұл жобаға адамдар арасындағы жыныстық қатынас, жүктілік және ЖИТС-тің алдын алу туралы мәселелер де кірді. 2010 жылдардан бері балалар мен жасөспірімдерге арналған жыныстық тәрбие туралы кітаптардың саны арта түсті. Қытайдағы жыныстық тәрбие бағдарламаларының деңгейі халықаралық стандарттарға толыққанды сай келмейді. Қытайда жан-жақты жыныстық тәрбие жүйесі жоқ, бірақ оқу бағдарламасына мұндай білім беруді енгізу туралы ұсыныстар жасалған. Мұндай ұсыныстар болғанымен, консервативтік және дәстүрлі көзқарастардың салдарынан мектептерде осы бағдарламаларды іске асыруға қатысты нақты шаралар қабылданбады. Жыныстық қатынас тақырыбы қоғамда ашық талқыланбайды, тіпті жеке өмірде де көбінесе одан қашып жүреді. Мұғалімдер мен ата-аналар жыныстық тәрбиеге қатысты тақырыптарды талқылауға ұялады, сондықтан мұндай білім беру көбінесе өткірілмейді, бұл тақырыпты өте сезімтал етеді. Әлеуметтік желілерде, мысалы Weibo платформасында жыныстық тәрбиеге сұраныс бар, себебі адамдар жыныстық зорлық-зомбылық пен қудалаудан өзін қорғау үшін білім алуға мұқтаж. Қытайда жыныстық сауатсыздық мәселесі әлі де күшті. Қытай үкіметі 2020 жылдың қазан айында "жас ерекшеліктерін ескере отырып жыныстық тәрбие беруді" міндеттейтін заң қабылдады, бірақ мектептерде осы талапты қалай іске асыру керектігін нақтылайтын ережелер әлі әзірленбеді. Соңғы кезде Қытай студенттерге арналған жаңа жыныстық тәрбие жүйесін енгізді, ол "Салауатты Қытай бастамалары (2019–2030)" деп аталды. Бұл бастама Қытайдың Отбасылық жоспарлау қауымдастығы жүргізген 2015 жылғы зерттеудің нәтижелеріне негізделді. Зерттеу көрсеткендей, шамамен 20 мың университет студенттерінің тек 10% ғана мектептегі жыныстық тәрбиеден қанағаттанбаған және зорлық-зомбылық, гендерлік теңсіздік, контрацепция, жыныстық жолмен берілетін аурулар және жүктілік сияқты мәселелер туралы білімсіз екенін көрсетті. Бұл бастама студенттерге гендер, сексуалдық қатынас, теңдік, ерікті келісім және құқықтар туралы білім беруге көмектеседі.
Оңтүстік Корея
Оңтүстік Корея дамыған елдердің арасында жыныстық білім бойынша ең нашар көрсеткіштің иесі. Әсіресе, мемлекеттік білім берудегі жыныстық білім жеткіліксіз және көнекөзді. Осыған байланысты Оңтүстік Кореяда көптеген сын айтылады. Мысалы, Еуропадан өзгеше, Оңтүстік Кореяда жыныстық қатынас процесі, презервативтерді қолдану сияқты мәселелер туралы толыққанды айтылмайды, тіпті мүлдем оқытылмайды. Сонымен қатар, консервативті және ата-аналардың тобының қысымымен үкімет жыныстық білім беру кітаптарына цензура қоятын жағдайлар кездеседі. MBC телеарнасының хабарлауынша, цензураланған 68 жыныстық білім беру кітабының 67-сі зиянсыз деп табылған. Дегенмен, билік оларды цензураға алды. Оңтүстік Кореядағы көптеген ата-аналардың көзқарасы да мәселелі. Олардың көпшілігі егжей-тегжейлі жыныстық білім беруге қарсылық білдіреді. Мысалы, презервативті қалай қолдану керегін көрсету әрекеті жасалған, бірақ наразылықтардың салдарынан тоқтатылды. Бұдан өзге, кейбір ата-аналар мен туыстары Оңтүстік Корея заңына сәйкес жасөспірімдердің заңды түрде сатып алуға құқығы бар презервативтерді сатуға қарсылық білдіру үшін дүкендерге барған жағдайлар да болды. Осы себептерге байланысты, балаларына жыныстық білімді дұрыс беруді қалайтын кейбір Оңтүстік Кореялық ата-аналар мектептегі жыныстық білімнің нашарлығына байланысты жеке білім беруге жүгінеді.
Басқа елдер
Индонезия мен Моңғолия мектептерде жыныстық қатынас туралы оқытудың жүйелі саясатына ие. Малайзия мен Таиланд жасөспірімдердің репродуктивті денсаулық қажеттіліктерін бағады, жасөспірімдерге арналған арнайы оқыту, хабарламалар мен материалдарды әзірлеу мақсатында. Бангладеш, Мьянма және Пәкістан үйлестірілген жыныстық білім беру бағдарламаларына ие емес. Көптеген Ислам елдерінде жыныстық тәрбие некеге тұрғаннан кейін жұпқа беріледі. Непалда мектепте жыныстық тәрбие міндетті. Жапонияда жыныстық тәрбие 10-11 жастан бастап міндетті, көбінесе етеккір және эякуляция сияқты биологиялық тақырыптарды қамтиды. Онда жыныстық тәрбие, отбасылық өмір туралы білім беру, контрацепция және бала тәрбиесі талқыланды. Алғаш рет Оңтүстік Азияда басталып, кейін әлемге тарады. Тайвань, Қытаймен салыстырғанда, жыныстық тәрбие беруде көбірек прогрессивті болды. Дегенмен, дау көбінесе гомофобиялық топтарда, олар жыныстық білім беруге бір жынысты қатынастарды қосу моральдық тұрғыдан даулы деп санайды, тіпті Азияда бір жынысты некелерді заңдастырған алғашқы ел болғанына қарамастан. Сондықтан, мектепте жыныстық тәрбие міндетті болғанымен, ЛГБТҚ+ тақырыптары қоғамдағы көптеген ата-аналар тарапынан қабылданбайды, бұл мектепте гендерлік теңдіктің білім беруіне кедерілтеу болуы мүмкін. "Journal of Modern Education Review" журналынан мәлім болғандай, Тайвань 2004 жылдан бері гендерлік теңдікті қамтамасыз етуге міндеттенді, оның Гендерлік теңдік білім беру заңы (Тайвань) (GEEA) кіріспе, материалдар және бастауыш және орта мектепте оқытылатын және жүзеге асырылатын іс-шараларды қамтиды. Бірақ, салыстырмалы түрде консервативті Азия елі және мәдениеті ретінде Тайвань әлі де халықаралық стандарттарға толыққанды жете қойған жоқ, бірақ прогрессивті жыныстық тәрбиеге қарай бет бұрып келеді.
Сингапур
Сингапурдың отбасылық жоспарлау қауымдастығы жастарға арналған жыныстық тәрбие бағдарламалар сериясын жасады, бұл бағдарламалар сексуалдық мінез-құлықты және жасты қатаң бақылауға бағытталған. Сингапур үкіметі жастардың рухани-ахлақты тәрбиесіне ерекше мән береді және сексуалдық қылмыстарға қатысты жазалар өте қатаң.
Еуропа
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен Германияның денсаулық сақтау жөніндегі федералдық ағарту кеңсесі барлық жастағы балаларға жыныстық тәрбие беруді ұсынады.
Финляндия
Финляндияда жыныстық білім беру әдетте түрлі міндетті пәндерге, көбінесе биология сабақтарының (төмен сыныптарда) және кейіннен жалпы денсаулық мәселелеріне арналған курстарға кіріктіріледі.
Франция
Францияда 1973 жылдан бері жыныстық тәрбие мектеп оқу бағдарламасына енгізілген, бірақ ол міндетті емес. Мектептер 8- және 9-сынып оқушыларына (14 жастағылар) 30-40 сағат көлемінде жыныстық тәрбие беруге, сондай-ақ презервативтер таратуға міндетті. 2000 жылдың қаңтар айында Франция үкіметі теле- және радиоарналарда контрацепция туралы ақпараттық роликтер көрсетіп, жоғары сынып оқушыларына контрацепция туралы бес миллион дана парақша тарату арқылы ақпараттық науқан бастады. 2013 жылдың қыркүйегінде үкімет «теңдіктің АБВ-сы» (les ABCD de l’égalité) деп аталатын жаңа бағдарламаны іске қосты, оның негізгі мақсаты – «мектепте гендерлік стереотиптермен күресу». Соңғы мақсат – ұлдар мен қыздар арасында ерте жастан өзара құрметті қалыптастыру, осы арқылы олардың әлем туралы түсінігіне әсер ету.
Германия
Жыныстық тәрбие бойынша алғашқы мемлекеттік бағытталған курстарды 1900 жылы доктор Мартин Хоцен Пруссияның Бреслав қаласында енгізді. Германияда 1970 жылдан бері мектеп бағдарламаларында жыныстық тәрбие қарастырылып келеді. 1992 жылдан бастап жыныстық тәрбие заң бойынша үкіметтік міндет болып саналады. Ол әдетте өсу процесі, жасөспірім шақтағы денедегі өзгерістер, сезімдер, көбеюдің биологиялық процесі, жыныстық қатынас, серіктестік, гомосексуализм, қаланбаған жүктілік және аборттың салдары, жыныстық зорлық-зомбылық, балаларға жасалатын зәбір-зоққылар және жыныстық жолмен жұғатын аурулар сияқты барлық мәселелерді қамтиды. Оқу бағдарламаларына кейде жыныстық позалар сияқты тақырыптар да кіреді, сондықтан ол өте кең ауқымды. Көптеген мектептерде контрацепцияны дұрыс пайдалану бойынша курстар ұсынылады. 2006 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Еуропалық жасөспірімдердің мінез-құлқына қатысты жүргізген сауалнамасы неміс жасөспірімдерінің контрацепцияға қызығушылық танытқанын көрсетті. 15-19 жас аралығындағы туу көрсеткіші өте төмен – 1000 адамға 11,7 бала, ал Ұлыбританияда 1000 адамға 27,8 бала, Болгарияда 1000 адамға 39,0 бала (Еуропадағы ең жоғары көрсеткіш) құрайды. Германияның Конституциялық соты және кейіннен 2011 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот Германияға қатысты жыныстық тәрбиеге қарсы баптистердің шағымдарын қабылдамады.
Грекия
2022 жылғы талдау көрсеткендей, 1870 жылдардан бері биология сабақтарында пайдаланылған 113 грек орта білім беру оқулығының алтауында адамның көбеюі туралы мәліметтер келтірілген.
Польша
Польша Халық Республикасы тұсында, 1973 жылдан бастап, жыныстық тәрбие мектеп пәндерінің бірі болған; алайда, ол жеткіліксіз деңгейде болды және ешқандай нақты нәтижеге қол жеткізе алмады. 1989 жылдан кейін ол мектеп өмірінен дерлік жойылды – қазіргі таңда "жыныстық тәрбие" (edukacja seksualna) емес, "отбасылық өмірге дайындау" (wychowanie do życia w rodzinie) деп аталады – және мектептер балаларын жыныстық тәрбие сабақтарына қатыстыру үшін ата-аналарының жазбаша рұқсатын талап етеді. Бұл саясаттың негізгі себебі – Католик шіркеуінің жыныстық тәрбиеге қарсы күшті наразылығы.
Португалия
Кейбір жыныстық тәрбие биологиямен байланысты оқу жоспарларының бір бөлігі ретінде оқытылады. Студенттерге жыныстық тәрбие беру үшін арналған ресми бағдарлама да бар.
Нидерланды
Голландия үкіметі субсидиялаған "Махаббатқа ұзақ өмір" ("Lang leve de liefde") бағдарламасы 1980-ші жылдардың соңында жасалды, оның мақсаты – жасөспірімдерге денсаулық және сексуалдық мәселелер бойынша өздерінің дербес шешімдер қабылдау дағдыларын дамытуға көмектесу. Қазіргі кезде дерлік барлық орта мектептерде биология сабақтары аясында сексуалдық білім беріледі, ал бастауыш мектептердің жартысынан астамы сексуалдық қатынас және контрацепция тақырыптарын талқылайды. 2012 оқу жылынан бастап барлық орта және бастауыш мектептерде жас ерекшеліктерін ескере отырып сексуалдық білім беру, соның ішінде сексуалдық әртүрлілік туралы білім беру міндетті болып табылады. Оқу бағдарламасы көбеюдің биологиялық аспектілерімен қатар, құндылықтар, көзқарастар, коммуникация және келіссөздер жүргізу дағдыларын қамтиды. Голландиялық сексуалдық білім мастурбация, гомосексуализм және сексуалдық ләззат сияқты тақырыптардың қалыпты немесе табиғи екенін, сондай-ақ сексуалдық тәжірибені қалыптастыратын үлкен эмоционалдық, қарым-қатынастық және әлеуметтік факторлар бар екенін қадағалайды. Мұндай оқу бағдарламасы төрт жастан бастап оқушылар үшін қолжетімді болуы мүмкін. Балаларға арналған оқу бағдарламасы махаббат, өзіне деген сенім және гендерлік стереотиптер сияқты тақырыптарға баса назар аударады. Нидерландыдағы барлық бастауыш сынып оқушылары заң бойынша сексуалдық білімнің белгілі бір деңгейін алуға міндетті. Оқыту әдістемесінде белгілі бір икемділік болғанымен, сексуалдық әртүрлілік және сексуалдық белсенділік сияқты талап етілетін принциптер бар. Бұқаралық ақпарат құралдары ашық диалогты қолдайды, ал денсаулық сақтау жүйесі құпиялылықты және объективті көзқарасты қамтамасыз етеді. Нидерланды әлемдегі жасөспірімдер жүктілігінің ең төмен деңгейін көрсетеді, ал голланд тәсілі көбінесе басқа елдер үшін үлгі ретінде қарастырылады.
Словакия
Словакияда жыныстық тәрбиенің мазмұны мектептен мектепке өзгеше болады, көбінесе ағылшын тіліндегі табиғаттануға ұқсас пәннің кеңейтілген сабақ жоспарының бір бөлігі ретінде (осы курс биология және петрологияны қамтиды). Жалпы алғанда, Словакияда оқытылатын жыныстық білім мазмұны өте қарапайым, кейде толық емес, бірақ нақты қандай материал оқытылатыны мектептер арасында әртүрлі және мұғалімнің пән бойынша біліміне байланысты. Мұғалімдердің оқушылардың сұрақтарына жауап беруге (документалды фильмдерге, талқылауларға, оқулықтарға және сыныптық пікірталастарға қарағанда) сүйенуі жиі кездеседі. Сабақтар көбінесе ұлдар мен қыздарға бөлінеді. Ұлдарға жыныстық қатынас негіздері оқытылады, көбінесе студент пен мұғалім арасындағы әңгімелеумен және жыныс мүшелерінің схемалық суреттемелерімен шектеледі, ал қыздарға қосымша түрде етеккір және жүктілік туралы да білім беріледі.
Швеция
Швецияда жыныстық тәрбие 1921 жылы орта білім беруде, ал 1942 жылы барлық сыныптарда енгізілді. Бұл пән әдетте балабақшада басталады және оқушының мектептегі білімін толықтырады. Бұл жыныстық тәрбие биология және тарих сияқты түрлі пәндерге енгізіледі. Швецияның Сексуалдық білім беру қауымдастығы (RFSU) «сексуалдық алуан түрлілік, еркіндік және ләззат алуға» баса назар аударатын жыныстық білім береді. RFSU мемлекеттік ұйымдармен, мысалы, Ұлттық денсаулық сақтау институтымен жиі ынтымақтасады. Сексуалдық алуан түрлілікке баса назар аударғанмен қатар, швед жыныстық білімінде лесбияндық және гей сексуалдығы, сондай-ақ гетеросексуалдық сексуалдық қатынас тең дәрежеде қарастырылады. Олар мастурбация, оралдық және анальдық сексуалдық қатынас, гетеросексуалдық қатынас туралы білім береді. Француз тіліндегі кантондардың көпшілігінде 1970 жылдардан бері мемлекеттік деңгейде арнайы даярланған мамандардың қатысуымен жалпылама курстар жүзеге асырылуда. Бастауыш мектептердегі жұмыс 1980 жылдары басталды, оның негізгі мақсаты балаларды күшейту, олардың мүмкіндіктерін арттыру және заң мен қоғамда рұқсат етілген және рұқсат етілмеген нәрселерді ажырата білу қабілетін дамыту болды. Оларға өз құқықтары туралы білім беріледі, өздерінің сезімдерін білдіруге болатыны айтылады және жеке мәселелер бойынша мазасыздық сезімі туғанда кімге жүгіну керектігі туралы ақпарат беріледі. Сонымен қатар, мақсаттарына өздері үшін шешім қабылдау қабілетін нығайту және жағдайға қатысты өз сезімдерін білдіруге, «жоқ» деуге үйрету кіреді. Орта мектептерде 13-14 және 16-17 жастағы оқушылар үшін қамқор, білімді ересектермен қауіпсіз орта құруды мақсат ететін бағдарламалар бар. Құпиялылықты сақтап және өзара құрметпен, оқушылар жастардың қажеттіліктерін түсінетін және жас ерекшеліктеріне сәйкес сексуалдық өмір туралы білуі керек нәрселерді білетін ересекпен сөйлесе алады. Германия тіліндегі аймақта жағдай біршама өзгеше. Мектеп бағдарламасы ретінде жыныстық тәрбие салыстырмалы түрде жаңа, жауапкершілік мектеп мұғалімдеріне жүктелген. Федералдық құрылымдар әр штатқа шешім қабылдау құқығын берсе де, Santé sexuelle Suisse – IPPF (Халықаралық жоспарланған ата-аналар федерациясы) Швейцария бөлімшесінің қолдауымен, ата-аналар, мұғалімдер және тәуелсіз сарапшылардың барлық деңгейін ескеретін, жыныстық тәрбиенің факторларын қамтитын қолдану үлгілерін іздеу және ұсыну жұмыстары жүргізілуде.
Англия мен Уэльс
Сесил Редди 1889 жылғы қазан айында Abbotsholme мектебінде британдық мектепте алғашқы жыныстық білім курсын өткізді, бірақ сабақтар некедегі жұбайлар арасындағы жыныстық қатынасқа ғана арналған. Міндетті оқу бағдарламасы репродуктивті жүйеге, ұрықтың дамуына, жасөспірім шақтағы физикалық және эмоционалдық өзгерістерге назар аударады, ал контрацепция және қауіпсіз жыныстық қатынас туралы ақпарат қосымша, ал қарым-қатынастар туралы әңгімелер көбінесе назардан тыс қалады. Дегенмен, Англия мен Уэльсте соңғы жылдары осы көрсеткіштер екі есеге азайды және төмендеуде. Кейбір мектептер ерте балалық шақтан бастап жасқа сай қарым-қатынас және жыныстық білім беруді белсенді түрде ұсынады, оған ұлдар мен қыздардың айырмашылықтары, дене мүшелерінің атаулары, баланың жеке өміріне қатысты дене бөліктері және баланың келісімі болмаса, сол жерге қол тигізбеу қағидалары кіреді. 2017 жылғы наурызда Білім министрлігі (DfE) тұрақты саяси қысымнан кейін 2019 жылғы қыркүйектен бастап Англияда бастауыш мектептерде қарым-қатынас білімі (RE) және орта мектептерде қарым-қатынас және жыныстық білім (RSE) міндетті болатынын жариялады. Бұрынғы SRE (Жыныстық және қарым-қатынас білімі) санаты қазір британ үкіметі тарапынан RSE (Қарым-қатынас және жыныстық білім) деп аталады. 2020 жылғы қыркүйектен бастап Англиядағы барлық бастауыш сынып оқушылары және одан жоғары жастағы балалар қарым-қатынас және денсаулық сабақтарын оқиды. Қарым-қатынас білімі келесі тақырыптарды қамтиды: отбасы және маған күтім жасайтын адамдар; адал достық; құрметті қарым-қатынастар; онлайн қарым-қатынастар; және қауіпсіздік. Оқушыларды қарым-қатынас білімінен алып тастауға болмайды, бірақ мектеп директоры рұқсат берсе, ата-аналары оларды жыныстық денсаулық бөлімінен алып тастауға құқылы. Мектеп ата-ананың баласын 16 жасқа толғанға дейін үш семестрге дейін алып тастау туралы өтінішін құрметтеуі керек. Егер бала осы мерзімнен кейін жыныстық білім алуды қаласа, мектеп оны ұйымдастыруға тиіс.
Шотландия
Шотландиядағы негізгі жыныстық білім беру бағдарламасы – «Салауатты құрмет», ол көбеюдің биологиялық аспектілерімен қатар қарым-қатынастар мен сезімдерге де назар аударады. Контрацепция және жыныстық жолмен жұғатын аурулар туралы білім беру, жақсы жыныстық денсаулықты қолдау мақсатында бағдарламаға енгізілген. Дегенмен, католик мектептерінің бағдарламаға қатысудан бас тартуына байланысты, сол мектептерде қолдану үшін жеке жыныстық білім беру бағдарламасы әзірленді. Шотландия үкіметі қаржыландыратын «Сүйіспеншілікке шақыру» бағдарламасы балаларды некеге дейін жыныстық қатынасқа баруды кейінге қалдыруға бағытталған, контрацепция тақырыбын қамтымайды, сондықтан бұл тек жыныстық тәрбиеден бас тартудың бір түрі болып табылады.
Канада
Білім беру провинциялық мәселе болғандықтан, жыныстық тәрбие Канада бойынша әртүрлі. Онтариода 1998 жылы жасалған провинциялық оқу бағдарламасы бар. Оны жаңарту әрекеттері келіспеушілік тудырды: 2010 жылы алғашқы реформа тоқтатылып, 2015 жылы Кэтлин Уинннің басшылығымен либералдық үкімет енгізген жаңа оқу бағдарламасы үш жылдан кейін Даг Фордтың басшылығымен консерваторлар тарапынан кері қайтарылды, бұл өзгеріске бағынбаған мұғалімдерге шағымдануға ата-аналарға мүмкіндік берді. 2005 жылы Квебек провинциясының оқу бағдарламасынан міндетті жыныстық тәрбие алынып тасталды, оны әр мұғалімнің өз қалауынша шешуіне рұхсат етілді. Осы өзгерістен бері провинцияда сифилис және гонореяның көрсеткіштері өсіп келеді, сондықтан бірнеше зерттеушілер мен жыныстық тәрбие мамандары, әсіресе Лиза Тримбл мен Стефани Мительман, қазіргі саясатты сынап бақты. 2016–2017 жылдары ол қайтадан факультативтік пән ретінде енгізілді, ал 2017–2018 оқу жылында міндетті болды.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-тағы оқушылардың басым көпшілігі 7-12 сыныптар аралығында жыныстық тәрбие берудің қандай да бір түрін алады; көптеген мектептер 5 немесе 6 сыныптарда кейбір тақырыптарды қарастыра бастайды. Дегенмен, оқушылардың білетін ақпараты әртүрлі, себебі оқу бағдарламасын әзірлеу орталықтандырылмаған. Көптеген штаттарда жыныстық тәрбие сабақтарында қандай материал оқытылатынына қатысты заңдар бар, сондай-ақ ата-аналардың осы сабақтардан бас тарту мүмкіндігі қарастырылған. Кейбір штаттардың заңдары оқу бағдарламасын әзірлеуді жеке мектеп округтеріне жүктейді. 2022 жылғы қаңтарда өткізілген зерттеу көрсеткендей, АҚШ-тағы жасөспірімдердің көпшілігі сапалы жыныстық тәрбиеден мүлдем құр қалған, бұл соңғы жылдары нашарлап келе жатқан тенденция. Некеге дейін жыныстық қатынасқа түспеу туралы нұсқаулар қыздар арасында 73%-дан 67%-ға дейін төмендеді (P = 0,005), ал ұлдар арасында 70%-дан 58%-ға дейін азайды (P < 0,001). Жыныстық тәрбие 30 штатта міндетті, оның 28-інен HIV жөнінде білім беру де талап етіледі. Тағы 9 штат тек HIV туралы білім беруді міндеттейді. Тек 18 штат ғана заң бойынша берілетін ақпараттың медициналық тұрғыдан дұрыс болуын талап етеді. 37 штат ата-аналарға балаларын жыныстық тәрбие сабақтарынан бас тартуға рұқсат береді. 19 штат жыныстық қатынастың тек некеде ғана болуын талап етеді, ал 28 штат жыныстық қатынастан аулақ болуды қатаң ұсынады. Контекст бойынша, 11 штат жыныстық бағдарлануды ашық талқылауға міндетті, ал 5 штат гетеросексуалдықты басымдықпен көрсетуге немесе гомосексуализм туралы жағымсыз ақпарат беруге заңдық міндетті. Барлығы 6 штат мектептерде ЛГБТҚ+ кіріктірілген жыныстық тәрбие беруді талап етеді. Тек 9 штат жыныстық қатынаста келісімнің маңыздылығын талап етеді. Мысалы, 1999 жылы Гаттмахер институты жүргізген зерттеуде АҚШ-тағы 7-12 сыныптардағы жыныстық тәрбие курстарының көпшілігі жасөспірім шақты, HIV-ті, ЖЖА-ны, жыныстық қатынастан аулақ болуды, жасөспірімдер жүктілігінің салдары мен құрбылардың қысымын қалай жеңуді қамтитыны анықталды. Нәресте тудырудың алдын алу әдістері, инфекциялардан қорғану, жыныстық бағдарлану, жыныстық зорлық-зомбылық және аборт туралы фактілер мен этикалық ақпарат сияқты басқа да тақырыптар көбірек айырмашылықтарды көрсетті. Соңғы он жылда АҚШ федералды үкіметі тек қана ішімдікке тыйым салуды қанағаттандыруға бағытталған бағдарламаларға миллиардтан астам доллар жұмсап, осы бағыттағы білім беруді ынталандырды. Қазіргі таңдағы 25 штат жан-жақты жыныстық білім беруді жалғастыру үшін осы қаржыландырудан бас тартты. Федералды үкіметтің екі негізгі ішімдікке тыйым салуға бағытталған қаржыландыру бағдарламаларының бірі – V тармақ, тек 2007 жылдың 31 желтоқсанына дейін ұзартылды; Конгресс оны одан әрі ұзарту мәселесін талқылап жатыр. 2007 жылы АҚШ Конгресінің тапсырысымен жүргізілген зерттеуде, тек қана ішімдікке тыйым салуға бағытталған білім алған орта мектеп оқушыларының жасөспірім шақта жыныстық қатынасқа түсуі (және контрацепция қолдануы) осы бағдарламаға қатыспаған оқушылармен бірдей екені анықталды. Ішімдікке тыйым салуды жақтаушылар зерттеудің кемшіліктері бар екенін, себебі ол тым шектеулі болғанын және ішімдікке тыйым салу бағдарламаларының бастапқы кезеңінде жүргізілгенін, ал басқа зерттеулер оң нәтижелер көрсеткенін мәлімдеді. Америка Психологиялық қауымдастығы, Америка Медициналық қауымдастығы, Ұлттық мектеп психологтары қауымдастығы, Америка Педиатрия академиясы, Америка Қоғамдық денсаулық сақтау қауымдастығы және Америка Колледждер Денсаулық сақтау қауымдастығы сияқты жан-жақты жыныстық білім беруді қолдаушылар жасөспірім шақта жыныстық қатынасқа түсудің әдеттегі жағдай екенін, сондықтан қауіптер туралы және оларды қалай азайтуға болатыны туралы ақпарат берудің маңызды екенін айтады; олар жасөспірімдерге осындай фактілерден бас тарту ЖЖА және қаламаған жүктілікке әкелуі мүмкін екенін мәлімдейді. 2007 жылғы Ауруларды бақылау және алдын алу орталығының есебінде 2005 жылдан 2006 жылға дейін жасөспірімдер арасында жүктіліктің 3%-ға өскені және 1000 адамға шаққанда 42 бала туғаны көрсетілді. Бұған қарамастан, 1991 жылдан бері жасөспірімдер арасындағы жүктілік көрсеткіші тұрақты түрде төмендеп келеді. Дегенмен, АҚШ индустриалды елдер арасында жасөспірімдер арасындағы ең жоғары туу көрсеткішіне және ЖЖА-ның ең жоғары деңгейіне ие.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда жыныстық тәрбие Денсаулық және дене тәрбиесі оқу бағдарламасының бір бөлігі болып табылады, ол мектептің алғашқы он жылында (1-10 сынып) міндетті, бірақ одан кейін – ерікті. Жыныстық және репродуктивті денсаулыққа қатысты білім 7-ші сыныпта (шамамен 11 жаста) басталады, алайда физикалық, эмоционалдық және әлеуметтік даму, жеке және қарым-қатынас дағдылары, сондай-ақ (жыныстық емес) қарым-қатынастар сияқты кең ауқымды мәселелер 1-ші сыныпта (шамамен 5 жаста) қарастырыла бастайды. Денсаулық/Хаура оқу бағдарламасы, оның ішінде жыныстық тәрбие бөлігі, Жаңа Зеландияның оқу бағдарламасы/Те Матаранга о Аотеароа (ағылшын тілінде оқытатын мектептер үшін бірі, маори тілінде оқытатын мектептер үшін екіншісі) бөлігінде мемлекеттік және мемлекеттік-жекеменшікті мектептер оны жүзеге асыру мәселесі бойынша мектеп қауымдастығымен міндетті түрде кеңесулері керек, ал кеңесулер кем дегенде екі жылда бір рет өткізілуі тиіс. Ата-аналар балаларын денсаулық сақтау бағдарламасының жыныстық тәрбие бөлігінен кез келген себеппен алып тастауды сұрай алады, егер олар мектеп директорына жазбаша өтініш берсе және оны кем дегенде 24 сағат бұрын тапсырса, сонда балама шаралар қабылдануы мүмкін. Дегенмен, бұл мұғалімге оқушы сұрақ қойған жағдайда, оның қатысуына қарамастан, жыныстық тәрбие туралы сұрақтарға жауап беруге кедергі келтірмейді. Вильгельм Райх, Зигмунд Фрейд және Джеймс Прескотт сияқты сексологтар мен психологтардың тарихи тұрғысынан шабыттанған жыныстық тәрбиеге қатысты тағы бір көзқарас бар, ол денеге бақылауды және әлеуметтік бақылаудан азаттықты маңызды деп санайды. Бұл көзқарасты қолдайтындар саяси мәселені қоғамның немесе жеке адамның жыныстық нормаларға үйретуі керек деп есептейді. Осылайша, жыныстық тәрбие адамдарға әлеуметтік тұрғыдан ұйымдастырылған жыныстық қысымнан босап, өздерінің пікірлерін қалыптастыру үшін қажетті білім беру ретінде қарастырылуы мүмкін. Сонымен қатар, жыныстық қысым әлеуметтік зиянды болуы мүмкін. "Секс туралы Рид" жобасының сексолог және қарым-қатынас сарапшысы Рид Михалконың пікірінше, физикалық жақындық туралы ашық диалог пен денсаулық сақтау білімі өзіне деген сенімділікті, әзіл-қалжыңды және жалпы денсаулықты арттыра алады. Кейбіреулер жыныстық тәрбиеге қатысты белгілі бір бағдарламалардың бұрынғы ұғымдарын бұзатынын немесе гомосексуализм немесе некеге дейінгі қарым-қатынас сияқты олардың пікірінше, адал емес практикаларды қабылдауға ынталандыратынын айтады. Әрине, гомосексуализм мен некеге дейінгі қарым-қатынас – адамның жыныстық өмірінің қалыпты бөлігі деп санайтындар олармен келіспейді. Көптеген діндер некеден тыс жыныстық қатынасты моральдық емес және/немесе психологиялық зиянды деп үйретеді, ал көптеген жақтастары осы моральды жыныстық тәрбиенің бір бөлігі ретінде оқытуды қалайды. Олар жыныстық білім қажет деп санайды, немесе одан қашу мүмкін емес, сондықтан олар қанағаттандыруға негізделген оқу бағдарламаларын артық көреді.
Жыныстық денсаулық веб-сайты бағалау зерттеулері
2010–20 жылдары жүргізілген зерттеулер жасөспірімдер үшін цифрлық жыныстық денсаулыққа қатысты араласулардың тиімділігін көрсетеді. Жүйелі әдебиет шолуы 9881 деректі қарастырып, 61 зерттеуді бағалады, нәтижесінде телефондар жыныстық денсаулыққа қатысты танымдық және мінез-құлық өзгерістерін жеткізудің басты құралы екені анықталды. Жыныстық денсаулықты жақсартудың ең көп қолданылатын құралдары: интерактивті веб-сайттар, мәтіндік хабарламалар, телефон арқылы қоңыраулар және онлайн білім беру бағдарламалары. Осы араласулардың әсерін бағалау кезінде, шолуда рандомизацияланған бақыланатын сынақтар сияқты сенімді зерттеу әдістерінің маңыздылығы атап өтілді. Жыныстық денсаулық туралы ақпараттың дұрыстығы әлі де алаңдау тудырады. Жастар жыныстық денсаулық туралы ақпарат іздегенде қол жеткізетін веб-сайттарды зерттеген бір зерттеу, осы онлайн ресурстардың сенімділігіндегі айырмашылықтарды көрсетті. Зерттеу АҚШ-та орналасқан Planned Parenthood және WebMD сияқты веб-сайттарға бағытталды. Planned Parenthood ең толыққанды веб-сайт деп табылса да, кейбір сайттардың сенімділігіне қатысты алаңдаушылықтар сақталады. Тағы бір зерттеу жастар қол жеткізетін онлайн жыныстық денсаулық ресурстарының сапасын бағалады. Онда CDC ең жоғары сенімділік деңгейіне ие екені, ал Planned Parenthood және WebMD қолдану жеңілдігі бойынша жоғары баға алғаны анықталды. Бұл екі зерттеу де жыныстық денсаулықты қолдау үшін онлайн ресурстардың оңай қол жетімді және сенімді болу маңыздылығын көрсетіп тұр. Онлайн жыныстық білім мазмұнының қолжетімділігін зерттеген зерттеу жүргізілді. Кілт сөздер бойынша іздеу нәтижесінде 41 маңызды веб-бет анықталды. Күтпеген нәрсе - беттердің 63% порнографиялық мазмұнға жатса, бұл зерттеу жыныстық денсаулық веб-сайттарын бағалау зерттеулеріндегі қиындықтарды көрсетіп тұр.
ЛГБТ жыныстық тәрбие
Жыныстық тәрбие саласындағы маңызды даулардың бірі – ЛГБТ жыныстық тәрбиені мектеп оқу бағдарламаларына енгізу мәселесі. Калифорния, Колорадо, Нью-Джерси, Орегон, Род-Айленд және Вашингтон штаттары 2020 жылдан бастап ЛГБТ туралы ақпаратты қамтитын жыныстық білім беру оқу бағдарламаларын міндетті түрде қолданады. Штаттардан бөлек, Колумбия округі де ЛГБТ жыныстық тәрбиені қолдайтын оқу бағдарламаларын ұсынуға көшкен. Бұл шаралар депрессия және суицид деңгейінің төмендеуіне, жыныстық мінез-құлыққа сақтықпен қарауға және құрбылардың қорқытуына қарсы тұруға ықпал етеді.
ЛГБТ-ті қолдау
ЛГБТ жыныстық білім беруді қолдаушылар гомосексуализмді оқу бағдарламасына қосу ЛГБТ студенттеріне қажетті жыныстық денсаулық туралы ақпаратты ұсынып, зерттеулер көрсеткендей, олардың арасында кездесетін төмен өзіндік баға және депрессия сияқты мәселелерді жеңілдетуге көмектеседі деп санайды. Олар сондай-ақ гомофобиялық зорлық-зомбылықты азайтуға мүмкіндік береді деп мәлімдейді. ЛГБТ-ні қамтитын оқу бағдарламасының мысалы – «Жыныстық білім берудің болашағы» жобасымен әзірленген Ұлттық жыныстық білім беру стандарттары. Бұл білім беру стандарттары жыныстық тәрбиеде қамтылуы тиіс жеті негізгі тақырыпты көрсетеді. Олардың бірі – «Тұлға» тақырыбы. Бұл тақырып студенттер өмір бойы дамып, өздерін танығанда, лесбиянка, гей, бисексуал және трансгендерлік тұлғаларды мүмкіндік ретінде ұсынады. «Жыныстық білім берудің болашағы» бұл стандарттардың балабақшадан басталып, оқушылардың жас өсуімен бірге мектепте күрделене түсетінін айтады. Ұлыбританияда BigTalk Education ұйымының «Қауіпсіз өсу» бағдарламасы, оның ішінде бастауыш мектеп жасынан бастап ЛГБТ қарым-қатынастары туралы білім беру, 2017 жылы жастарға арналған қарым-қатынастар және жыныстық білім беру (ЖББ), қызметтер мен жобалардағы инновациялар мен жақсы тәжірибе үшін Памела Шеридан сыйлығымен марапатталды.
ЛГБТ-ке қарсы
Қарсыластар жиі ЛГБТ жыныстық білімі оқыту кейбір діндерге деген құрметсіздік тудыратынын және оқушыларды жарамсыз тақырыптармен таныстыратынын айтады. Олар гомосексуализмді оқу бағдарламасына қосу ата-аналардың балалары нені білуі керектігін бақылау құқығын бұзады және мектептер студенттерге нақты бір саяси көзқарас жүктемеуі керек деп санайды. Қазіргі кезде көптеген жыныстық білім беру бағдарламалары ЛГБТ тақырыптарын қамтымайды, ал зерттеулер оқушылардың ЛГБТ жыныстық білімі саласында жеткілікті білім алмайтынын көрсетіп тұр.
Ата-ананың білім берудегі құқықтары
Соңғы уақытта кейбір штаттар ЛГБТ мәселелері мен адамдары туралы тақырыптарды шектеуді таңдады. Ең көп дау тудырған заңдардың бірі – Флорида штатында жақында қабылданған, «Гей деме» деп аталған заң. Бұл заң төменгі сынып оқушыларына гендерлік және сексуалдық мәселелерді таныстыруға тыйым салуды көздейді, мақсаты – ата-аналарға балаларына осы тақырыптарды қашан және қалай ұсынуға шешім қабылдау мүмкіндігін беру.