Кіріспе
Unalakleet ( /j//uː//n//ə//l//ə//k//l//iː//t/ YOOnələkleet; , немесе Uŋalaqłiit; Yup'ik: Ungalaqliit; Koyukon: Kk'aadoleetno’) – Аляска штатының Ном санақ аймағындағы қала, штаттың батыс бөлігінде орналасқан. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 688 адамды құрады, бұл 2000 жылғы 747 адамнан азайған. Уналаклит аймақта және Аляска бойынша бұқалақ және король крабының мол өнімімен танымал; тұрғындарының көп бөлігінің тамақтануы карибу, сайрақ, oogruk (қасқырлы теңіз түлкісі) және әртүрлі бұқалақ түрлеріне негізделген. Уналаклит өзінің эстетикалық құндылығымен де белгілі. Ол Беринг теңізі мен үлкен, таза Уналаклит өзенінің жанында жатыр. Ландшафты ағаштармен, тундрамен және төбелермен де көркейген.
Тарих
Unalakleet – "оңтүстік жақтан" деген мағына беретін "Una la thliq" инупиак сөзінен туындаған. Уналаклит Нортон шығанағының соңында, сондай-ақ Нортон шығанағы мен Юкон өзені арасындағы маңызды қысқы саяхат жолы – Уналаклит-Калтаг портежінде орналасқан. Уналаклит Алясканың ішкі аймағында тұратын атабаска және жағалауда тұратын инупиаттар арасында ұзақ жылдар бойы маңызды сауда орталығы болып келген. 1830 жылдары орыс саяхатшылары мен саудагерлері келді: Ресей-Америка компаниясы Уналаклитте сауда бекетін құрды. 1898 жылы АҚШ Лапландиядан сами тайпасының бұғы өсірушілерін Уналаклитке әкеліп, жергілікті халыққа бұғы шаруашылығын үйретті. 1901 жылы АҚШ Армиясының сигнал корпусы Сент-Майклден басталып Уналаклит арқылы өтетін 605 мильдік (974 км) телеграф желісін салды.
География және климат
Unalakleet (63.878907, 160.789680) координаталарында орналасқан. Уналаклит Беринг теңізінің Нортон шығанағында, Уналаклит өзенінің құйылыс жерінде, Ном қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 238 км (148 миль), ал Анкоридж қаласынан солтүстік-батысқа қарай 636 км (395 миль) қашықтықта жатыр. Уналаклитте субарктикалық климат (Koppen: Dfc) басым, теңіздің ықпалы зор. Қыстары суық әрі құрғақ. Жаздың орташа температурасы; қыстың орташа температурасы құрайды. Жылдық жауын-шашын мөлшері орташа есеппен, оның ішінде қар жауады. Жағалауда орналасқандықтан қарағанда, маусымдық ауытқушылық өте аз, ал желтоқсан айы ең суық ай болып саналады. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметінше, қаланың жалпы ауданы 13 км²-ды құрайды, оның ішінде 8 км² құрлық және 6 км² (44,25%) су алабын құрайды.
Демография
Unalakleet алғаш рет 1880 жылғы АҚШ халық санағында "Oonalakleet" деп аталатын иннуиттердің бекітілмеген ауылы ретінде тіркелді. Оның 100 тұрғынының барлығы иннуиттер болып саналды. 1890 жылғы санақта "Уналаклик" деп жазылған. Оның 175 тұрғынының ішінде 170-і жергілікті халық, 3-і креол (орыс және жергілікті халықтың қосылысынан туған), ал 2-і ақ нәсілді болды. 1900 жылы және 1910 жылы ол қайтадан Unalaklik деп тізімделді, бірақ соңғы санақта Unalakleet деп те жазылған. 1920 жылдан бері ол халық санағында Unalakleet деп тіркелді. 1974 жылы ресми түрде қала мәртебесі берілді. 2010 жылғы санақ бойынша қалада 688 адам, 225 үй шаруашылығы және 172 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 268 тұрғын үй құрады, орташа тығыздық 15% болды. Қаланың нәсілдік құрамында 15,0% ақ нәсілді, 0,6% қара немесе афроамерикандық, 77,3% американдық үндістер, 0,1% басқа нәсілді және 6,4% екі немесе одан көп нәсілді адамдар бар. Халықтың 1,0% испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 2013 жылы 882 адам тұрды. 224 үй шаруашылығы бар, олардың 46,9%-ында 18 жасқа дейінгі балалармен бірге тұрады, 47,3%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 21,4%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 21,9%-ы отбасы емес. Үй шаруашылықтарының 18,8%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 5,4%-ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 3,33 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,82 адамды құрады. Халықтың жас ерекшеліктері бойынша, 37,5%-ы 18 жасқа дейінгілер, 6,2%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 26,6%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 21,6%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 8,2%-ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен адамдарды құрады. Орташа жас 31 жасқа тең. Әр 100 әйелге 114,7 еркек шамасында. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 124,5 еркек шамасында. Қаланың үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 42 083 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 45 625 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 41 964 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 32 500 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 15 845 долларды құрады. Отбасылардың 12,5%-ы және халықтың 11,0%-ы кедейлік шегінен төмен жағдайда өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 11,3%-ы және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 10,0%-ы.
Жарыс түріндегі рөлі
Уналаклит – Анкоридж қаласынан 1370 шақырым қашықтықта орналасқан, әйгілі Идитарод Trail Sled Dog Race жарысының Нортон шығанағындағы алғашқы бақылау пункті. Жыл сайын осы бақылау бекетіне ең бірінші жеткен шанашыға "Алтын жағалау" сыйлығы табыс етіледі, ол 2500 долларлық алтын ұсақ-түйектерден тұрады. Уналаклит "Темір иттің" қар көліктері жарысында да маңызды рөл атқарады.
Білім
Швеция Миссиялық Келісімі Шіркеуі 1887 жылы Уналаклитте миссия орнатқан. Кейіннен Евангелистік Келісім шіркеуі 1954 жылы интернат-лицей ашты. Ол 1970 жылдары өздік басқару құрылғаннан кейін білім беру саясатының өзгеруіне байланысты 1985 жылы жабылғанға дейін Батыс Алясканың барлық аймақтарынан келген студенттерге қызмет етті. Аляскадағы көптеген ауылдар жергілікті мектептер, оның ішінде жоғары мектептер ашты. Беринг бұғазы мектеп округінің бас кеңсесі 1983 жылдан бері Уналаклитте орналасқан. Он бес ауылдық мектепке қызмет көрсететін Беринг бұғазы мектеп округінің аумағы шамамен 75000 шаршы мильді (194,249 км²) құрайды. Уналаклиттегі жергілікті мектептерге Уналаклит мектебі кіреді, ол бастауыш сыныптан (K) 12-сыныпқа дейін білім береді және ішкі бөлімдерге бөлінген: Уналаклит бастауыш мектебі, Уналаклит орта мектебі және Уналаклит жоғары мектебі. Уналаклит мектептеріндегі оқушылардың жалпы саны 195, оның 180-і толық немесе жартылай Алясканың жергілікті халқынан. Уналаклит, Алясканың баскетбол командалары барлығы алты штаттық титул жеңіп алды, оның үшеуі Ковенент жоғары мектебіне, ал үшеуі Уналаклит жоғары мектебіне тиесілі. Уналаклит жоғары мектебі сондай-ақ аралас командалармен волейболдан екі рет штаттық чемпионатты жеңіп алды. Мектеп кросс-кантри жүгіру, күрес, аралас волейбол, шаңғы жарысы/биатлон, баскетбол, жеңіл атлетика және Жергілікті Жастар Олимпиадасы сияқты түрлі спорттық іс-шараларға белсенді қатысады. 2023 жылы Уналаклит жоғары мектебі 400 метрлік жүгіруде алғашқы штаттық чемпионды атап өтті. Сонымен қатар, сол жылы мектеп 3-дивизиондағы штаттық кросс-кантри жарыстарында алғашқы штаттық чемпионды шығарды. Бұған қоса, Уналаклитте спорт тарихында бір штаттық чемпион күресші бар. Уналаклит мектептерінде дарынды балаларға арналған бағдарлама бар. Мектеп оқушылары Академиялық Декафлонға, Кітаптар шайқасына және басқа да академиялық бағдарламаларға қатысады.
Көлік және құқық
Ұлақлит әуежайы – шалқара ауылдар үшін орталық құрылтай болып табылады, ол әуе жүк және әуе такси қызметтерін ұсынады. Ravn Alaska әуе компаниясы Анкориджге күн сайын рейстерді жүзеге асырады, сондай-ақ Everts Air Cargo және Northern Air Cargo жүк тасымалдау қызметтерін жиі ұсынады. Bering Air, Ryan Air және Ravn Connect (Ravn Alaska компаниясының бөлімшесі) Номға және шалқара ауылдарға күнделікті рейстер жасайды. Ұлақлитте Аляска штатының полиция бөлімшесі орналасқан. Жергілікті полиция бөлімдері жергілікті қауымдық қауіпсіздік еріктілер тобы (VPO) және ауылдық қауіпсіздік еріктілер тобы (VPSO)мен бірлесіп жұмыс істейді. Сот жүйесі Ұлақлитке және оны қоршаған ауылдарға қызмет көрсетеді.
Денсаулық сақтау
Unalakleet денсаулық сақтау қызметтерін Аляска штатының Номе қаласында орналасқан Norton Sound Health Corporation ұйымының бөлімшесі – Anikkan Inuit Iluaqutaat Sub Regional Clinic көрсетеді. Клиникада медициналық қызметкерлер, сертификатталған денсаулық көмекшілері, психологиялық денсаулық мамандары және фармацевт сияқты тұрақты штатты қызметкерлер жұмыс істейді. Сондай-ақ, жыл бойында басқа да сала мамандары кезең-кезеңімен шақырылып жұмыс жасайды.