Кіріспе

Инуит суретшісі Кеножуак Ашевак (инуктитут: ᕿᓐᓄᐊᔪᐊᖅ ᐋᓯᕙᒃ, Qinnuajuaq Aasivak), (3 қазан 1927 – 8 қаңтар 2013) – қазіргі заманғы инуит өнерінің жетекші тұлғасы және Канаданың ең көрнекті суретшілерінің және мәдени иконаларының бірі. Арктикалық өнер тудырушылардың алғашқы буынының өкілі, оның мансабы бес он жылдықтан астам уақытқа созылды. Ол графика, суреттер және тасқа қашап жасалған, литография және гравюра техникаларындағы туындыларды жасады, олар халық, мұражайлар және коллекционерлер тарапынан жоғары бағаланды. Ашевак өзінің жағдайын жеңіп, суретші болды. Оның қолданатын материалдарының спектрі өте кең және боялған шыныны да қамтиды. Оның жетістіктері жоғары бағаланды. Ол Канаданың Даңқ залына (2001) енгізілген алғашқы инуит суретшісі болды, Канада орденінің офицері (1967) атағын алды және 1982 жылы серіктес дәрежесіне көтерілді. Ол Бейнелеу және медиа өнері саласындағы генерал-губернатор сыйлығын (2008) және Нунавут орденін (2012) алды. Оның тамаша дизайндық ерекшеліктеріне ие туындылары Канаданың пошта маркаларында, монеталарында және банкноттарында пайдаланылды. Мысалы, 1970 жылы «Канада Посты» Солтүстік-Батыс территориясының құрылғанына 100 жыл толуына арналған маркаға оның 1960 жылғы «Сылулы сұлу» (Enchanted Owl) басып шығарған, ал 2017 жылы Канада Банкі Канаданың 150 жылдығына арналған 10 долларлық банкнотаны жариялады, онда Ашевактің «Сұлудың гүл шоғы» (Owl's Bouquet) басып шығарылған. Ол Куинс университетінен (1991) және Торонто университетінен (1992) құрметті доктор дәрежесін алды және оның өмірі туралы көптеген фильмдер түсірілді.

Стиль

Кеноюак өзінің жұмысын 1980 жылы былайша сипаттады: "Мен осы нәрселерді ойларымнан және қиялымнан шығарып аламын, ал оның бір нәрсенің бейнесі екендігіне ешқандай мән бермеймін. Мен оны қағазға өз көзіме әдемі көрінетіндей етіп салуға тырысамын, ол субъективті шындықпен байланысты болсын болмасын. Мен әрқашан суреттерімді осылай жасауға ұмтылдым, қазір де солай істеймін, басқаша ойлаған емеспін. Бұл менің өзіндік стилім, мен осылай бастадым және бүгін де осылаймын."

Боялған шыны

2004 жылы Кеножуак Онтарионың Оуквилл қаласындағы Appleby колледжінің шіркеуі үшін витраж терезе жасады. Арктикалық шабақ пен сұлуқұстың жарқын көк түсті фонға қарсы бейнеленген терезесі – инуит суретшісі жасаған алғашқы мұндай шығарма. Бұл терезеге Иса пайғамбардың көптеген адамдарды екі балық пен аздаған нанмен тойдырған туралы екі Киелі кітаптан алынған оқиға түрткі болды, ал Кеножуак үшін бұл инуит қауымының рухын толық бейнелейді, себебі оларда тамақ әрқашан бөліседі. Терезе Арктика епископы, Р. Қасиетті Эндрю Атаготаалк мырзаның қатысуымен 2004 жылдың 9 қарашасында Джон Белл шіркеуінің 75 жылдығын тойлауға арналған салтанатты шарада ашылды.

Жинақтар

Оның туындылары Торонто университетінің өнер мұражайы, Сент-Лоуренс университеті, Канаданың Ұлттық галереясы, Метрополитен өнер мұражайы, Бруклин мұражайы және Смитсонов институтының Америка үндістерінің ұлттық мұражайы коллекцияларында сақталған.

Құрметтер

1967 жылы ол Канада орденінің офицері атанды және 1982 жылы серіктес болды. 1970 жылы Канада Посты Солтүстік-Батыс аумақтарының жүз жылдығын мерекелеу үшін 1960 жылы жасаған «Сиқырлы сұлу» (Enchanted Owl) гравюрасын маркаға орналастырды. 1974 жылы ол Канада Корольдік өнер академиясының мүшесі болып сайланды. 1980 жылы Канада Посты 1961 жылғы «Күннің қайтуы» (Return of the Sun) гравюрасын инуиттік пошта маркалары сериясының бір бөлігі ретінде он жеті центтік маркада пайдаланды. 1982 жылы ол Канада орденінің серіктесі болып тағайындалды. 1991 жылы ол Куинс университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды. 1992 жылы Торонто университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды. 1993 жылы Canada Post 1969 жылғы «Сұлу» (The Owl) суретін «Канада өнерінің шедеврлері» сериясы үшін маркаға шығарды.

Танымал мәдениетте

Google іздеу жүйесі 2014 жылдың 3 қазанында Канададағы бас бетінде Кеножуак Ашевактің 87 жылдығына арналған ерекше doodle-ды көрсетті. 2016 жылдың 19 қазанында Historica Canada ұйымы "Мұра минуты" бейнеролігін жариялады. Алғаш рет "Мұра минуты" француз немесе ағылшын тілінен өзге тілде, атап айтқанда инуктитут тілінде дыбыстаумен шығарылды. Оның немересі бейнеролікті дыбыстағанмен қатар, отбасымен бірге оның ішінде де көрінеді. Бейнероліктің тұсаукесері оның түсірілген жері – Нунавуттағы Кэп-Дорсетте өтті.

Фильмдер

1963 жылы ол Канаданың Ұлттық кино басқармасының Джон Фини режиссерлік еткен "Эскимо суретшісі: Кеножуак" атты деректі фильмінде түсті, ол 1964 жылы "Қысқа метражды деректі фильм" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына ұсынылды. (Айта кетейік, Фини "Эскимо" сөзінің орнына "Инуит" терминін қолдануды ұсынған, бірақ 1963 жылы ол инуит емес көрермендерге беймәлім деп есептелді). 1992 жылы Кеножуактың мұрағаттық және заманауи кадрлары Канаданың "Экспо '92" көрмесіне арналған "Момент" фильмінде көрсетілді.

Мұра

2020 жылы Кейп Дорсет көркем өнерлері "Кеножуак Ашевак: Өмір және мұра" атты гастрольдік көрмені ұйымдастырды.