Құстың қауырсыны мен кірпікшелермен безендірілген өнер
Quillwork
Тігізгіштік өнер: Солтүстік Американың ежелгі дәстүрі – кірпік және қауырсынмен жасалған ою-өрнектер. Тарихы, географиясы және қолданылуы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қасиетті шошқақұйрық немесе қауырсынмен әшекейленген туындылар
Works decorated with overlays of porcupine quills or feathers
Қауырсын тоқу – Солтүстік Американың жергілікті халықтары дәстүрлі түрде қолданатын, шошқақұйрықтың қауырсындарын эстетикалық элемент ретінде пайдаланатын мата безендірудің бір түрі. Кейде құс қауырсыны да қауырсын тоқуда қолданылатын.
Quillwork is a form of textile embellishment traditionally practiced by Indigenous peoples of North America that employs the quills of porcupines as an aesthetic element. Quills from bird feathers were also occasionally used in quillwork.
Тарих
Құсбегіш қауырсынынан жасалған өнер – Солтүстік Америкаға тән бірегей өнер саласы. Көзілдіріктің пайда болуына дейін, қауырсынмен жасалған жұмыс құсбегіштің табиғи мекенінде тұратын халықтар үшін маңызды сәндік элемент болды, оған Субарктика, Солтүстік-Шығыс ормандары және Солтүстік жазықтардың жергілікті халықтары кірді. Қауырсынмен жасалған өнер Мэннен Аляскаға дейін қолданылды. Қауырсынмен жұмыс істеуге арналған құралдар Канаданың Альберта провинциясында табылған және б.з. 6-шы ғасырына жатады. Шайендердің ауызша тарихында, Пикинг Бонс Уомен Джордж Берд Гриннеллге айтқандай, қауырсын өнері олардың тайпасына әйелге үйленген ер адамнан келді, ол өзінің нағыз кім екенін бизон ретінде жасырды. Оның ұлы да бизон болды. Ер адам әйелі мен ұлын бизон үйіне барып, бизонның арасында жүргенде, қауырсын өнерін үйреніп, оны тайпасының әйелдерімен бөлісті. Ең жоғары құрметтелген қолөнершілер қоғамы – Қауырсын қоғамы. Қауырсынмен жұмыс істеушілер – таңдаулы, элиталық әйелдер тобы. Шайендердің Қауырсын қоғамына мүше болу – Шайен әйелдері үшін үлкен мәртебе. Шайендер білімді іздеуді ең жоғары құндылық деп санайды. Олардың басты рухы немесе құдайы – Хиаммавихио (Жоғарыдағы Дана) – даналық арқылы күшіне ие болады. Барлық рухтар өздерінің білімі және оны халықпен бөлісу қабілеті арқылы күш алады. Қолөнершілер қоғамдарының рәсімдері ұстаздың шәкіртке қолөнер шеберлігін үйретуімен құрылады. Осы қолөнер бұйымдарын (әсіресе қауырсынмен жасалған бұйымдарды) жасау процесі мен рәсімдері қасиетті маңызға ие болды. Осылайша қолөнершілер қоғамы Шайендердің қасиетті санаған білім мен тәжірибесін арттырды. Бұл жүйеде адамдар қолөнершінің білімі мен шеберлігін нақты түрде иемденуге тырысады, бұл бейнелеудің өзін жоғары бағалайды. Бұл қолөнер – олардың білім іздеу әрекеті, сондықтан ол қасиетті іс-әрекет болды. Осылайша тәжірибелі әйелдер қолөнер қоғамында үлкен мәртебеге ие болды. Әйелдер өз кәсіптерін жалғастыру үшін қартайғанда, олар жас әйелге, әдетте туысқанына, кәсіпті жалғастыру үшін бастаушы болады. Қара аяқ тайпасында қауырсынмен жұмыс істеумен айналысатын әйел болу өте маңызды болды, өйткені қауырсынмен жұмыс істеумен айналысатын бірнеше әйелдер қауырсын өнерін келесіге кім беруді шешеді. Бастапқыда жас әйел мокасин жасап, оны күнге арнап төбеге қоюы керек еді. Арапахо және Одава тайпалары да қауырсын өнерінде әйелдер үшін діни маңызға ие болды, өйткені олардың жұмыстары қасиетті жандарды және табиғатпен байланысты білдіреді. Түстер мен пішіндердің де ерекше мағыналары болды, бұл көптеген мәдени немесе діни мағыналарды қамтитын әртүрлі және ерекше дизайнға мүмкіндік берді. Одава тайпасы ақ, сары, күлгін және алтын түстермен бірге қара аяқ тайпасының көптеген түстерін қолданды. Құсбегіш қауырсыны көбінесе шикі теріні және күйдірілген терілерді безендірді, бірақ 19-ғасырда қайырылған қайың қабығынан жасалған қораптар Шығыс және Ұлы көлдер тайпалары арасында еуропалық американдықтарға сату үшін танымал тауар болды. Қауырсынмен жасалған өнер америкалық ерлер мен әйелдердің күнделікті қолданатын заттарын қоса алғанда, әртүрлі америкалық бұйымдарды жасау және безендіру үшін пайдаланылды. Бұған пальто мен мокасин сияқты киімдер, сөмке мен белбеу сияқты аксессуарлар, сондай-ақ бишекке арналған жапқыш сияқты жиһаздың қосымшалары жатады.
Porcupine quillwork is an art form unique to North America. Before the introduction of glass beads, quillwork was a major decorative element used by the peoples who resided in the porcupine's natural habitat, which included indigenous peoples of the Subarctic, Northeastern Woodlands, and Northern Plains. The use of quills in designs spans from Maine to Alaska. Quillworking tools were discovered in Alberta, Canada and date back to the 6th century CE. Cheyenne oral history, as told by Picking Bones Woman to George Bird Grinnell, says quilling came to their tribe from a man who married a woman, who hid her true identity as a buffalo. His son was also a buffalo. The man visited his wife and son in their buffalo home, and, while among the buffalo, the man learned the art of quilling, which he shared with the women of his tribe. The crafting society of the highest esteem was the Quilling Society. The quillers were a select group of elite women. Joining the Cheyenne Quilling Society was a prestigious honor for Cheyenne women. The Cheyenne believe that the highest virtue and aspiration is the seeking of knowledge. Their main spirit or deity is Heammawihio (The Wise One Above) who possesses his power through wisdom. All spirits gain power through their knowledge and their ability to share it with the people. The rituals of the crafting societies are structured with a mentor instructing an apprentice in the skills of the craft. The process and ritual that accompanied the production of these crafts (especially quilled crafts) constituted a ceremony of sacred significance. In this way the crafting societies added the additional element of acquired knowledge and experience, which the Cheyenne highly regarded and considered sacred. This would create a system where the people are seeking to possess a piece of the knowledge and skill of the crafter in tangible terms, and this creates a heightened value on the imagery itself. The craft is their act of knowledge seeking, and as such, was a sacred act. In this way, the women with more experience gained greater status in the crafting society. When a woman would become too old to continue her craft she would have a younger woman become an initiate, generally a relative, so that the craft could be passed on. Being a woman who made quillwork in the Blackfoot tribe held major importance as the few women who did quillwork would choose who would become the next to assume the craft of quillwork. After being initiated, the young woman would be expected to craft a moccasin and would then take it and place it on top of a hill as a form of offering to the sun. The Arapaho and Odawa tribes also had religious significance for women in Quillwork as their works would represent sacred beings and connections to nature. Colors and shapes also had unique meanings allowing for diverse and unique designs carrying many cultural or religious meanings. The Odawa tribe in particular used many of the same colors as the Blackfoot tribe with the addition of white, yellow, purple, and gold. Porcupine quills often adorned rawhide and tanned hides, but during the 19th century, quilled birch bark boxes were a popular trade item to sell to European Americans among Eastern and Great Lakes tribes. Quillwork was used to create and decorate a variety of Native American items, including those of daily usage to Native American men and women. These include clothing such as coats and moccasins, accessories such as bags and belts, and furniture attachments such as a cradle cover.
Техника
Кестелеуге жарамды қаламшақтардың ұзындығы 5-7,5 см шамасында болады және қолдану алдында оларды бояуға болады. Қаламшақтарды арнайы сүйек құралдармен немесе тістер арқылы жалпақтап тастауға болады. Теріге тесік салу үшін шипоштар қолданылған, ал кейіннен еуропалық жіппен алмастырылған кене (сінус) қаламшақтарды теріге байлау үшін пайдаланылды. Қаламшақпен жұмыс істеудің төрт ең көп таралған техникасы – аппликация, кестелеу, орау және тоқыма. Аппликацияланған қаламшақтар теріге тігілгенде тігістерді жабады. Бұл техника солтүстік-шығыс тайпалары арасында урсулиндік монахтар таратып жүрген гүлдік өрнектерге өте ыңғайлы. Хьюрон әйелдері 18-19 ғасырларда гүлді қаламшақпен кестелеуде шеберлік танытқан. Жазықтықтардағы қаламшақпен жұмыс геометриялық үлгілерді құрайтын тікбұрыштардың жолақтарымен сипатталады, мұндай үлгілер жазықтықтардағы суреттерде де кездеседі. Концентрлі шеңберлерден жасалған розалар көбінесе жазықтықтардың ерлер көйлектерін безендірген, сондай-ақ жеңдердегі параллель панельдер де болған. Бұл жоғары абстрактілі дизайнның бірнеше символдық мағыналары болған. 19 ғасырда Манитобаның Қызыл өзені маңындағы Оджибве тайпасы тоқыма станогында қаламшақтарды тоқу арқылы нақты геометриялық өрнектер жасаған.
Quills suitable for embellishment are two to three inches long and may be dyed before use. The quills can be flattened with specific bone tools or by being run through one's teeth. Awls were used to punch holes in hides, and sinew, later replaced by European thread, was used to bind the quills to the hides. The four most common techniques for quillwork are appliqué, embroidery, wrapping, and loom weaving. Appliquéd quills are stitched into hide in a manner that covers the stitches. This technique lends itself to floral designs popularized among northeastern tribes by Ursuline nuns. Huron women excelled at floral quillwork during the 18th and 19th centuries. Plains quillwork is characterized by bands of rectangles creating geometrical patterns found also in Plains painting. Rosettes of concentric circles of quillwork commonly adorned historical Plains men's shirts, as did parallel panels of quillwork on the sleeves. These highly abstracted designs had layers of symbolic meaning. The Red River Ojibwe of Manitoba created crisp, geometric patterns by weaving quills on a loom in the 19th century.
Бүгін
Түндік жазықтарда қаламшеберлік өнер ешқашан жойылған жоқ. Қаламшеберлік дәстүрін жоғалтқан кейбір қауымдар оны қайта жаңғыртуға қол жеткізді. Мысалы, 1990 жылдардың соңына қарай Солтүстік-Батыс территориясындағы Уха-Ти денэ қауымдастығында ешбір әйел қаламмен жұмыс істемеді. 1999 және 2000 жылдары Дене мәдениет институты онда екі семинар өткізді, нәтижесінде Уха-Тиде қаламшеберлік қайта жанданды. Бұл өнер бүгінде гүлденуде. Қазіргі заманғы, жүлделі қаламшеберлердің мысалдары: Хуанита Гроуинг Тандер Фогарти (Сиу-Ассинибойн) суретшісі; Денвер қаласының Дороти Брэйв Игл (Оглала Лакота), Колорадо штаты; Сент-Регис Мохок резервациясының Канатиош (Аквасасна Мохок); Жан Мари өзенінің Сара Хардисти (Дене), Солтүстік-Батыс территориясы; Браунинг қаласының Леонда Фаст Баффало Хорс (Қара аяқ), Монтана штаты; және Дебора Мэджи Шерер (Қара аяқ), Монтана штатының Кэт Банк қаласы.
Quillwork never died out as a living art form in the Northern Plains. Some communities that had lost their quillwork tradition have been able to revive the art form. For instance, no women quilled in the Dene community of Wha Ti, Northwest Territories by the late 1990s. The Dene Cultural Institute held two workshops there in 1999 and 2000, effectively reviving quillwork in Wha Ti. The art form is very much alive today. Examples of contemporary, award winning quillworkers include Juanita Growing Thunder Fogarty, (Sioux Assiniboine) artist; Dorothy Brave Eagle (Oglala Lakota) of Denver, Colorado; Kanatiiosh (Akwesasne Mohawk) of St. Regis Mohawk Reservation; Sarah Hardisty (Dene) of Jean Marie River, Northwest Territories; Leonda Fast Buffalo Horse (Blackfeet) of Browning, Montana; and Deborah Magee Sherer (Blackfeet) of Cut Bank, Montana.