Жеймс Хьюстон: Инуит өнерін дамытушы және «Сол жақтаулы» саяхатшы

Кіріспе

Канадалық суретші, дизайнер, балалар әдебиеті авторы және кинорежиссер (1921 – 2005)
Джеймс Арчибальд Хьюстон (12 маусым 1921 – 17 сәуір 2005) – инуит өнерінің танылуына үлкен үлес қосып, инуиттерге гравюра өнерін енгізген канадалық суретші, дизайнер, балалар әдебиеті авторы және кинорежиссер. Инуиттер оны Саумик деп атаған, бұл "сол жақ қолды" деген мағынаны білдіреді.

Өмірбаян

Онтарионың Сент-Катаринес қаласында туған Джеймс Хьюстон бала кезінде Артур Лисмерден өнер сабақтарын алды және 1938–40 жылдары Онтарио өнер колледжінде, 1947–48 жылдары Париждегі Гранд Шомиер академиясында және 1958–59 жылдары Жапонияда білім алды, онда ол гравюра өнерін зерттеді. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста Торонто шотланд полкімен шайқасып, Канадалық ерікті қызмет медалін алды. Соғыстан кейін ол Шығыс Арктикаға сурет салу үшін барды және онда он екі жыл өмір сүрді. Ол Баффин аралының батысындағы солтүстік қызметкері және азаматтық әкімші болды. 1962 жылы Нью-Йоркке көшіп, Стьюбен Гласс компаниясының дизайн жөніндегі директордың орынбасары болды. Әртүрлі салаларда жеңілдікпен және үлкен жетістікпен жұмыс істей отырып, оның ең үлкен жетістігі, әлдебір Канаданың Шығыс Арктикасындағы жұмысы болды, ол инуит өнерін дамытты. 1948 жылы Хьюстон Арктикалық Квебектегі шағын инуит қауымдастығы Инукжуаққа (бұрынғы Порт-Харрисон) инуиттер мен Арктика ландшафтының суреттерін салу үшін сапарлады. Ол сол жерде салған суреттерін, инуит аңшысы Найомеалук жасаған отырған бұғының мүсініне айырбастады. Хьюстон оның эстетикалық сұлулығын мойындап, Монреальдегі Канада қолөнер гильдиясына онға жуық кішкентай мүсіндерді, көбінесе стеатиттен жасалғандарды әкелді. 1920 жылдардың басынан бері инуит қолөнер нарығын дамытуға тырысып келген гильдия мүсінге әсерленді; олар Хьюстонға да ләззат алды. Гильдия федералдық үкіметтен 1100 долларлық грант алып, 1949 жылдың жазында Хьюстонды Шығыс Арктиканың әртүрлі елді мекендерінде көп көлемде сатып алу үшін солтүстікке қайтарды. Хьюстон сол күзде Монреальға оралғанда, гильдия инуит мүсіндерінің алғашқы көрмесін ұйымдастырды. Коллекционер Иан Линдсейдің айтуынша, алғашқы көрме толығымен сатылып кетті. Үкімет Арктикада өнер және қолөнер нарығын дамытуға көбірек күш салды, Хьюстонды Кейп-Дорсетте тұруға шақырды, оны алғашқы "саяхатшы қолөнер офицері" етіп тағайындады және оңтүстікте сату үшін жарнамалық материалдар жазуды тапсырды. Гильдияның күзгі сауда көрмелері жыл сайынғы шараға айналды, кезек Пил-стриттегі есіктен және блоктан төмен созылды. 1950 жылдардың соңына қарай үкімет инуит өнерінің Шығыс және Батыс Еуропа, Оңтүстік Америка және Таяу Шығыс бойынша турларын демеушілік етті. Инуит мүсіндерін сәтті іске қосқаннан кейін, Хьюстон 1957 жылы гравюра өнерін енгізді, ол да сол жетістікке ие болды. Хьюстон 1962 жылға дейін әйелі Алма Хьюстонмен және екі ұлы Сэмюэл мен Джон Хьюстонмен бірге Кейп-Дорсетте тұрды. Содан кейін олар ажырасып, ол Нью-Йорк қаласына көшті. Ол 1974 жылы өзінің "Ақ таң" романы негізінде түсірілген фильмнің сценарийін жазып, продюсерлік жасады. 1976 жылы оның 70 фут биіктігіндегі акрил және алюминийден жасалған "Аврора Бореалис" мүсіні Калгаридің жаңа Гленбоу мұражайына орнатылды, ол әлі де көрсетілуде. Ол Коннектикут штатының Нью-Лондон қаласында 83 жасында қайтыс болды.

Born in St. Catharines, Ontario, James Houston studied art as a child with Arthur Lismer and was educated at the Ontario College of Art (1938–40), Académie de la Grande Chaumière in Paris (1947–48) and in Japan (1958–59) where he studied printmaking. He fought in World War II with the Toronto Scottish Regiment, receiving the Canadian Volunteer Service Medal. After the war, he went to the Eastern Arctic to paint and lived there for twelve years. He was a northern service officer and civil administrator of western Baffin Island. In 1962, he moved to New York and became associate director of design with Steuben Glass. Moving effortlessly and with great success between different activities, perhaps his biggest accomplishment was his work in the Eastern Arctic of Canada, developing Inuit art. In 1948, Houston traveled to a small Inuit community in Arctic Quebec, Inukjuak (then Port Harrison), to draw and paint images of the Inuit and the Arctic landscape. He traded his own drawings, done on the spot, for a small carving, by an Inuit hunter named Nayoumealuk, of a seated deer. Houston recognized its aesthetic appeal and returned to the Canadian Handicrafts Guild, in Montreal, with roughly a dozen small carvings, done mostly in steatite. The guild, which had tried as early as the 1920s to foster an Inuit handicrafts market, was impressed with the carving; they were equally impressed by Houston. The guild secured a federal government grant of $1,100 and sent Houston back north in the summer of 1949 to make bulk purchases in various communities in the Eastern Arctic. When Houston returned to Montreal that fall, the guild mounted their first exhibition of Inuit carvings. According to collector Ian Lindsay, the first exhibition was a complete sell out. The government put more resources into developing an art and handicrafts market in the Arctic, hiring Houston to live in Cape Dorset as the first "roving crafts officer", and tapping him to write promotional material for sales in the south. The guild's fall sales exhibitions became annual affairs, with lineups routinely stretching out the door and down the block on Peel Street. By the late 1950s, the Government had sponsored tours of Inuit art through Eastern and Western Europe, South America and the Middle East. After successfully launching Inuit sculpture, Houston introduced printmaking in 1957, which met with the same success. Houston lived in Cape Dorset with his wife Alma Houston and his two sons, Samuel and John Houston until 1962, when the couple split and he moved to New York City. He was writer and producer of the 1974 film based on his novel, The White Dawn. In 1976, his 70 foot high acrylic and aluminum sculpture "Aurora Borealis" was installed in Calgary's new Glenbow Museum, where it is still on display. He died in New London, Connecticut, aged 83.

Құрметтер

Ол Корольдік өнер қоғамының мүшесі болды. Ол Канада Корольдік географиялық қоғамының құрметті мүшесі болды. 1972 жылы ол Канада орденінің офицері атанды. 1972 жылы Карлтон университетінен әдебиет докторы (honoris causa) дәрежесін алды. 1975 жылы Род-Айленд колледжінің құрметті гуманитарлық ғылымдар докторы атанды. 1979 жылы Род-Айленд дизайн мектебінің құрметті көркем өнер докторы атанды. 1977 жылы ол Вики Меткалф сыйлығының лауреаты атанды. 1981 жылы Онтарио өнер колледжінің құрметті мүшесі болды. 1987 жылы Далхаузи университетінен құрметті заң докторы дәрежесін алды. 1997 жылы ол Канада Корольдік географиялық қоғамының Масси медалімен марапатталды.

Ересектерге арналған кітаптар

Иглу тұрғындарының мойындауы, 1995 жыл. Eagle Song: Нағыз оқиғаларға негізделген үнді сагасы, 1983 жыл. Эскимо графикасы, 1964-1965, 1965 жылдар. Эскимо қолөнері, 1951 жыл. Эскимо гравюралары, 1967 жыл. Ақ түлкі, 1977 жыл. Hideaway: Королева Шарлотта аралдарындағы өмір, 1999 жыл. Мұз шебері: Арктика романы, 1997 жыл. Оджибва жазы, 1972 жыл. Батысқа қарай жүгіру, 1989 жыл. Арманшыл халықтың әндері, 1972 жыл. Рух күрескері, 1980 жыл. МакКлелланд және Стюарт, Ақ таң: Эскимо сагасы, 1971 жыл. Зигзаг: Қозғалыстағы өмір, 1998 жыл.