Кіріспе
Аляскадағы Хуна қаласы (немесе Гау Ята Аан) – штаттың оңтүстік-шығыс аймағындағы Алясканың панхендлісінде орналасқан Чичагоф аралындағы, көбінесе тлингиттер тұратын қауымдастық. Ол Джунодан батысқа қарай 48 шақырым қашықтықта, Алясканың ішкі су жолының ар жағында орналасқан. Хуна – Чичагоф аралындағы жалғыз бірінші санаттағы қала, әлемдегі 109-шы және АҚШ-тағы 5-ші үлкен арал. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 931 адамды құрайды, 2010 жылы 760 адам болған. Жаз айларында балық аулау, қайықпен жүзу, жаяу серуендеу және аң аулау маусымына байланысты халық саны 1300-ден асып түсуі мүмкін. "Хуна" атауы 1901 жылы АҚШ почта бөлімшесінің Хуна бөлімшесі ашылған кезде ресми түрде бекітілді. "Хуна" – тлингиттердегі Ксуна есімінің шамамен айтылуы, ол "солтүстік желден қорғалған" деген мағынаны білдіреді.
Hoonah ( or Gaaw Yat’aḵ Aan) is a largely Tlingit community on Chichagof Island, located in Alaska's panhandle in the southeast region of the state. It is 30 mile (48 km) west of Juneau, across the Alaskan Inside Passage. Hoonah is the only first class city on Chichagof Island, the 109th largest island in the world and the 5th largest island in the U. S. At the 2020 census the population was 931, up from 760 in 2010. In the summer the population can swell to over 1,300 depending on fishing, boating, hiking and hunting conditions. "Hoonah" became the official spelling in 1901, with establishment of the Hoonah branch of the United States Post Office. "Hoonah" is the approximate pronunciation of the Tlingit name Xunaa, which means “lee of the north wind”, i. e., protected from the north wind.
Білім беру және мектептер
Шелдон Джексон 1881 жылы қарашада алғашқы мектеп ғимаратын және мұғалімдердің тұрғын үйін ашты. Мектеп алғашқыда 1882 жылы Ситкаға ауысқанға дейін Нью-Йорктік Уолтер Б. Стайлз және оның әйелінің басқаруында болды. 1884 жылы Джон Макфарленд пастор және оның әйелі мектептің жауапкершілігін өз мойнына алды, ал 1885 жылға қарай 219 тлингит студенті тіркелді: 69 ұл, 76 қыз және 74 ересек. 1923 жылы аумақтық мектеп және мемлекеттік мектеп салынды. 1932 жылы мемлекеттік мектеп бұзылып, оның орнына Үндістер ісі жөніндегі бюро мектебі салынды. Хунах қалалық мектептері қазіргі таңда Хунахтың бастауыш және орта білім беруге қатысты қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. 2015 жылы Хунах қалалық мектептерінен алты түлек бітірді.
Хунах қаптау компаниясы
1912 жылы салынған Хуна пакеттеу компаниясы ("HPC") ХХ ғасырдың басында аймақта жұмыс істеген сегіз консервілеу зауытының бірі болды және сол кезде Хунаның басты өнеркәсібін құрады. HPC бірнеше рет сатылып, ақырында Hoonah Trading компаниясына да ие болған Wards Cove Packing компаниясына тиесілі болды. Консервілеу зауыты 1954 жылы жұмысын тоқтатты, бірақ коммерциялық балықшылар оны қайықтары мен құралдарын сақтау және жөндеу үшін пайдалана берді. Қала шекарасының оңтүстігінде Уайтстоун Logging Camp (ол 2011 жылдың басында таратылды) және Game Creek елді мекендері орналасқан. Хуна порты Фредерик порты деп аталады. Чичагоф аралындағы басқа да жақын елді мекендерге оңтүстікте Тенеки Спрингс және батыста Пеликан кіреді. 2009 жылы Хунадан Пеликанға дейін жол салу мүмкіндігі зерттелді, сондай-ақ Тенеки Спрингспен байланыс жасау қарастырылды. Бұл Хуна үшін аймақтағы ыстық су бұлақтарының жылу энергиясын пайдалануға арналған энергетикалық дәліз құруға мүмкіндік берер еді, соның арқасында жылу және энергия шығындары төмендеді. Көптеген Тенеки тұрғындары жол салуға қарсылық білдірсе, Пеликан тұрғындары бұл идеяны қолдады. Жол Аляска көлік департаментіне жаз айларында паромдық шығындарды үнемдеуге көмектесер еді, өйткені бұл аймақтар Хунамен байланысады. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, Хуна қаласының жалпы ауданы құрайды, оның ішінде жер ауданы және су ауданы, немесе 17,59% суды құрайды.
Демография
Хуна алғаш рет 1880 жылғы АҚШ халық санағында Кудеканның тлингит елді мекені ретінде тіркелді. 1890 жылғы АҚШ халық санағында "Хуна" деп көрсетілді. 1900 жылы АҚШ халық санағында "Хуния" деп жазылды. 1910 жылдан бастап Хунах деп аталады. 1946 жылы ресми түрде қала мәртебесі берілді. Хуна – Хуна Тлингиттерінің негізгі ауылы, олар бастапқыда Мұздық шығанағы, Мұздық бұғазы, Крос-саунд және Сыртқы жағалауда қоныстанған. Тлингиттердің төрт түпкілікті руы: Чуканеиди, Т’аакдеинтаан, Вушкеетан және Каагвантаан. Көптеген басқа рулар да қауымға көшіп келді немесе жергілікті халыққа үйленді. 2000 жылғы халық санағы бойынша қалада 860 адам, 300 үй шаруашылығы және 215 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 348 тұрғын үй бірлігін құрады, орташа тығыздық – 28,72% ақ, 0,23% қара немесе афроамерикандық, 60,58% американдық үндістер, 0,12% азиялық, 0,81% басқа нәсілдер және 9,53% екі немесе одан да көп нәсілдер. Халықтың 3,60% испандық немесе латын американдықтарды құрады. 300 үй шаруашылығының 33,7%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 52,3%-ы бірге тұратын ерлі-әйелді жұбайлар, 12,3%-ы күйеуі жоқ әйелдер, ал 28,3%-ы отбасы емес. Үй шаруашылығының 22,7%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 5,0%-ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,83 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,34 адамды құрады. Қаладағы халықтың жас бойынша бөлінісі: 29,2%-ы 18 жасқа дейінгілер, 9,4%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 26,5%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 27,3%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 7,6%-ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 36 жас. Әр 100 әйелге 112,9 еркек шақ келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 115,2 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа табысы 39 028 доллар, ал отбасының орташа табысы 45 125 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 37 083 доллар, ал әйелдердің 23 958 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы табысы 16 097 доллар. Отбасылардың 14,3%-ы және халықтың 16,6%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 14,1%-ы және 65 жастан асқандардың 10,4%-ы. 1950 жылдары жұмысын тоқтатқан, Мұздық бұғазының жанында орналасқан ескі балық консервілеу зауыты Хуна Тотем корпорациясы (HTC) – ауылдың ANCSA корпорациясының меншігіне өтті. 2000 жылы Cannery Road жолы асфальтталды және бұл орын круиздік кемелерге арналған туристік нысанға айналдырылды. Мамырдан қыркүйекке дейін круиздік кемелер Мұздық бұғазында тоқтаса, кеме жолаушыларының сапары Хунаның жылы ауа райының экономикасын жақсартады. Бұрынғы Хуна әуе күштері станциясы, суық соғыс кезінде White Alice Communications System нысаны болған және 1970 жылдардың ортасында жабылған, қазір әлемдегі ең ұзын zip-лайнның бастапқы нүктесі болып табылады, ол консервілеу зауытының орнында аяқталады. Круиздік кемелердің жолаушылары, балық аулау кемелері және жазғы маусымда Хуна қаласының шағын қайық портына келген қайық жүргізушілер қалаға кіріс әкеледі. 1990 жылдардың басында Алясканың оңтүстік-шығысындағы ағаш өңдеу өнеркәсібінің жабылуы қала экономикасына зиян келтірді, бірақ шектеулі ағаш өңдеу, туризм және балық аулау бұл орынды толтыруға көмектесті. Аңшылар, саяхатшылар, кемпингке баратындар, қайық жүргізушілер және балықшылар жыл бойы Хунаға туристер ретінде келеді. Сиэтл қаласына ұқсас қоңыр климат туристерді қалаға тартады.
Көлік
[[Файл:Балық аулау кемесі Reluctant. Фотосурет АҚШ Жағалау күзетінің Джуно секторының рұқсатымен алынған. "Джон Ф. Миддлтон" 2020 жылдың 23 қыркүйегінде апатқа ұшыраған "Reluctant" балық аулау кемесінің экипажын құтқарды. Паром қызметі дәстүрлі түрде тұрғындарға Хунахтан Джуноға және кері сапарлау үшін баяурақ, бірақ сенімді әрі арзан балама ұсынады. Хуна қаласында кішкентай қайықтарға арналған порт, үлкен кемелерді тоқтатуға арналған порт және жаңа қайықтарды суға түсіру және шығару орталығы бар. Аляска көлік департаменті 2001 жылдың басында Хунада жаңа паром терминалын салды.
Әуежай
Хуна әуежайы 2011 жылы кеңейтілді және қазір 3000 фут (914 м) ұшып-қону жолағына ие. Әуежайды одан әрі кеңейту жоспарлануда, бұл Жағалау күзеті мен Ұлттық гвардияның C-130 әскери ұшақтарының Хунаға қонымдауына жағдай жасайды. Әуежайда Аляска Seaplanes компаниясы арқылы қызмет көрсетіледі, ол Хуна мен Джуноу және басқа да жергілікті елді мекендер арасында күніне бірнеше рейсті ұсынады. Джуноудан Аляска әуе компаниясымен аймақтық және штаттағы басқа да қалаларға сапарлар жасауға болады, сондай-ақ Джуноудан шалғайдағы ауылдар мен қауымдастықтарға ұшатын басқа да ұшақ тасымалдаушылармен байланыс орнатуға мүмкіндік бар.
Инфрақұрылым
Хунада шамамен 120 оқушысы бар K-12 мектебі бар. Мұнда екі азық-түлік дүкені, жанармай сатушысы, аппараттық дүкен, бар, қонақ үй және мейрамхана бар, екі кафе, автосервистік орталық, бірнеше сыйлық дүкендері, бірнеше жатақ үйлер, АҚШ пошта бөлімі, Тонгасс ұлттық орманы үшін АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің аймақтық кеңсесі, балық өңдеу кәсіпорны және спорт тауарлары дүкені бар. 2015 жылы "Хуна сыра компаниясы" деген атпен жергілікті сыра зауыты ашылды. Жаңа түрме салу жоспарлануда. Қала Алясканың бірінші санаттағы қаласы болып табылады және полиция, коммуналдық қызметтер және жолдарды күтіп ұстау сияқты барлық қалалық қызметтерді ұсынады. Қала сондай-ақ 2010 жылы портың жанында салынған қалалық саябақты және жастар орталығын күтіп ұстайды. Полиция бөлімінде бес орындық түрме бар және ерікті резерв офицерлерімен бірге төрт штатты полиция қызметкері жұмыс істейді. Хунаның ерікті жедел медициналық көмек көрсету қызметі (ЖМКҚ) 2009 жылы Аляска штаты тарапынан үлкен жетістіктері үшін марапатталды, ал Хунаның ерікті өрт сөндіру бөлімі 2010 жылы Аляска өрт сөндіру комиссиясымен аккредиттелді. Аляска штатының полициясы Хунада кеңсесі бар, онда жануарлар дүниесін қорғауға маманданған бір "қоңыр жейде" полиция қызметкері-ұшқыш орналасқан. Аляска соттары Хунада аудандық сот үшін сот үйін ұстайды, оған судья төрағалық етеді. Хуна үндістер қауымдастығы жергілікті тайпа мүшелері үшін тайпалық кеңсе, қарттар орталығы және басқа да қызметтерді ұсынады.
Денсаулық сақтау
SEARHC Hoonah денсаулық орталығы (немесе SEARHC Hoonah медициналық орталығы) – қауымдастықтың басты денсаулық сақтау клиникасы. Оның басшы қызметкерлері – дәрігерлердің көмекшілері және тәжірибелі медбикелер. Бұл мекеме Оңтүстік-Шығыс Аляска аймақтық денсаулық сақтау консорциумының (немесе SEARHC) құрамында жұмыс істейді. Ол дүйсенбіден жұмаға дейін жедел жәрдем және күрделі жағдайлар бойынша, ал төтенше жағдайларда жұмыс уақытынан кейін де көмек көрсетеді. 2015 жылдың жазында денсаулық орталығы жаңа, кең ғимаратқа көшірілді. Жуно қаласындағы Бартлетт аймақтық ауруханасы, шамамен 40 миль қашықтықта (немесе 20 шақты минуттық ұшуда) орналасқан, ең жақын аурухана болып табылады. Хунаға кіретін немесе одан шығатын жолдар болмағандықтан, шұғыл медициналық көмекке зәру адамдар көбінесе әуедегі жедел жәрдем немесе Жағалау күзетінің тікұшағымен Жуноға немесе Ситкаға жеткізіледі. Қауымға сондай-ақ жергілікті жедел медициналық қызмет те қызмет көрсетеді. Волонтёрлық жедел жәрдем тобы екі толыққанды жедел жәрдем машинасымен және жолдан тыс төтенше жағдайларға арналған өзгертілген жедел жәрдем машинасымен қамтамасыз етілген.