Кіріспе

Биг-Делта – АҚШ-тың Аляска штатындағы Оңтүстік-Шығыс Фэрбенкс округіндегі халық санағымен белгіленген елді мекен. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 591 адамды құрады, бұл 2000 жылғы 749 адамнан азайған. Биг-Делта Дельта және Танана өзендерінің қосылған жерінде орналасқан және осы екі өзеннің қосылуынан пайда болған үлкен өзен дельтасының құрметіне аталған.

Тарих

Кем дегенде 10 000 жыл бұрыннан бастап қазіргі уақытқа дейін Атабаска үндістері Алясканың ішкі аймақтарының бір бөлігінде қоныстанды. Олар Алясканың ішкі аймағындағы мол аңды аулап және өзендерде балық аулап күшін табады. 1899 жылдан бастап АҚШ армиясы Алясканың оңтүстік жағалауындағы Вальдезден Биг-Делтаның солтүстік-шығысындағы Иглге дейін атты жол салды. Бұл жол Дельта және Танана өзендерінің қосылған жеріне жақын Танана өзенін кесіп өтті. 1902 жылы Танана өзенінің кесілісінен солтүстікке қарай шамамен орналасқан Фэрбенкс қаласында алтын табылды. Алясканың оңтүстік жағалауын Фэрбанкспен байланыстыратын атты жол бойында қонақ үйлер салынды. Мұндай қонақ үйлердің бірі – Бейтс-Лэндинг, ол қазіргі Дельта-Джанкшннан солтүстікке қарай, қазіргі Үлкен Дельта деп аталатын аймақта, Дельта мен Танана өзендерінің қосылған жерінде салынды. АҚШ үкіметі Танана өзенінің оңтүстік жағында солтүстікке өтетін барлық жолаушылардан жол төлемін жинады. 1904 жылы Ричардсон тас жолының құрылысы басталды, ол көбінесе атты жолдың бағытын ұстанды. 1906 жылы Джон Гадюкович бұл қонақ үйді сатып алып, кеңейтті. Ол қонақ үйді басқарумен қатар, жақын маңдағы Гранит тауларына аң аулауға шығарып, айналасындағы Атабаска тайпаларымен сауда жасады. 18 жасар швед қызы Рика Валлен Джонға жұмыс істеуге келді. Бірнеше жылдан кейін Джон Рикаға оның еңбекақысы орнына қонақ үйді берді. Рика сондай-ақ оған жақын жердегі жерді жеке меншікке алды. Риканың қонақ үйі және оған іргелес жер қазір Үлкен Дельта мемлекеттік тарихи паркі болып табылады. 1928 жылы АҚШ-тың Монтана штатынан бизон үйірі Биг-Делтаға әкелінді, өйткені олар құрлықтағы АҚШ-та жойылу қаупі төнген деп есептелді. Бұл үйір әлі де Дельта-Джанкшн аймағында, Биг-Дельтадан оңтүстікке қарай мал жайып жүреді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Аляска тас жолының салынуы аймақтың экономикалық қызметінің көп бөлігін Дельта-Джанкшнға ықпал етті. Аймақтың кейінгі тарихы туралы мәліметтерді Дельта-Джанкшн жазбасында табуға болады.

География

Big Delta (64.147324, 145.801545) координаталарында орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, CDP-нің жалпы ауданы 61,1 шаршы миль (158 км²), оның ішінде 55,2 шаршы миль (143 км²) құрлық және 5,9 шаршы миль (15 км²) (9,70%) су алабын құрайды.

Климат

Үлкен дельтада құрғақ қысқы, ылғалды континенталды климат (Köppen Dwc) басым, жаздары қысқа да ыстық, қыстары ұзақ әрі суық болады.

Демография

Биг-Делта алғаш рет 1950 жылғы АҚШ халық санағында халыққа тіркелмеген ауыл ретінде пайда болды. Ол 1980 жылға дейін қайтадан тіркелмеді, содан кейін халық санағымен белгіленген аудан (CDP) мәртебесін алды. 2000 жылғы халық санағы бойынша, CDP-де 749 адам, 165 үй шаруашылығы және 117 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады, ал 232 тұрғын үй бірлігінің орташа тығыздығы болды. CDP-нің этникалық құрамы: 95,46% ақ нәсілді, 0,13% қара немесе афроамерикалық, 1,47% американдық үндістер, 0,53% азиялық және 2,40% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 2,54% испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 165 үй шаруашылығының ішінде 39,4%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 61,2%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 6,7%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 28,5%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 21,8%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 7,3%-ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 3,18 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,90 адамды құрады. CDP-де халық жас бойынша таралып кеткен: 36,3%-ы 18 жасқа дейінгілер, 10,1%-ы 18-ден 24 жасқа дейінгілер, 23,5%-ы 25-тен 44 жасқа дейінгілер, 24,0%-ы 45-тен 64 жасқа дейінгілер және 6,0%-ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Медианалық жас 29 жас болды. Әр 100 әйелге 92,5 еркек сай келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 96,3 еркек сай келді. CDP-дегі үй шаруашылығының медианалық табысы 49 000 доллар, ал отбасының медианалық табысы 53 125 долларды құрады. Ер адамдардың медианалық табысы 32 250 доллар, ал әйелдердің медианалық табысы 37 708 доллар болды. CDP-нің жан басына шаққандағы табысы 14 803 долларды құрады. Отбасылардың 7,9%-ы және халықтың 30,0%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 18,9%-ы және 65 жастан асқандардың 16,0%-ы.