Кіріспе
Аляска штатындағы қала, АҚШ. Дельта Джанкшен (Делта Джанкшен; Делта Джанкшен) – Алясканың Оңтүстік-Шығыс Фэрбенкс халық санағы ауданындағы қала. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 958 адамды құрады, 2000 жылы 840 адам болған. 2018 жылғы есеп бойынша 931 адамға дейін азайды. Қала Дельта өзенінің Танана өзенімен қосылатын жерінен оңтүстікке қарай орналасқан, бұл жер Үлкен дельта деп аталады. Фэрбенкс қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан. Жергілікті тұрғындары – Танана Атабаска тайпасы.
Delta Junction (Делта Джанкшен; Делта Джанкшен) is a city in the Southeast Fairbanks Census Area, Alaska, United States. As of the 2010 census, the population was 958, up from 840 in 2000. The 2018 estimate was down to 931. The city is located a short distance south of the confluence of the Delta River with the Tanana River, which is at Big Delta. It is about south of Fairbanks. Native inhabitants are Tanana Athabaskans.
Тарих
Кем дегенде 10,000 жыл бойы атабаскалық үнді мұраткерлері Алясканың ішкі аймақтарының бір бөлігінде қоныстанды. Ерте тұрғындары аң аулау және балық аулау арқылы күнкөріс жасаған. Аймақтағы бейімдемеген қоныстанудың ерте тарихы Үлкен Дельтадағы өзенден өту орнында болды және ол Кіру, Үлкен Дельта, Аляскада табылған. 1904 жылы қала алғаш рет телеграф станциясы ретінде қызмет еткен. 1928 жылы Монтана штатындағы Ұлттық бизон қорығынан 23 бизон үйірі Биг-Дельтаның оңтүстігіндегі аймаққа әкелінді, бұл аңшылар үшін қосымша аң түрін ұсыну мақсатында жасалды. Қазіргі Дельта-Джанкшеннің ортасына жақын орналасқан Buffalo Center деген шағын қауым, әсіресе қыс айларында олардың болуына байланысты осылай аталды. Үлкен жануарлар қиындық туғызды және кейде жақын маңдағы Аллен әскери әуежайына қонуды қауіпті етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Германияға қарсы Совет Одағына көмектесті, Аляска арқылы Ресейдің Шығыс аймағына ұшақтар мен Жәрдемдесу туралы заңмен рұқсат етілген жабдықтар жіберді. Аляска тас жолы Доусон Крик, Британдық Колумбия, Канададағы қолданыстағы жолды Аляскадағы Ричардсон тас жолымен байланыстыру үшін салынды. Аляска тас жолы Ричардсон тас жолымен Биг Дельтадан оңтүстікке қарай Дельта өзені бойындағы нүктеде кездесті. Тас жолдар тоғысқан жер "Дельта Керуі" деп аталды. Аллен әскери әуежайы Ресейге жабдықтарды жіберу үшін Дельта-Джанкшеннің оңтүстігіне қарай 8 шақырым жерде салынды. Гленн тас жолы Анкориджден қазіргі Гленленнен Ричардсон тас жолымен кездесетін жерге дейін салынды. Бұл байланыс Анкоридж мен Фэрбанкс (Аляска) арасында автомобиль жолын құрды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әуежайға жақын орналасқан Fort Greely атты АҚШ әскер базасы салынды. База және оның айналасындағы үлкен жер учаскелері бұрынғы Кеңес Одағымен болған суық соғыста суық ауа райындағы шайқасқа арналған сарбаздарды даярлау үшін пайдаланылды. 1957 жылы Ричардсон тас жолы асфальтталды. Сол кезде Аляска тас жолының кейбір бөліктері де асфальтпен қапталды. Армия базасы мен автомобиль жолдарының туризмін дамыту аймақтың экономикасына әсер етті және аймақтың коммерциялық орталығы Үлкен Дельтадан Дельта-Керуіне көшірілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Дельта-Джанкшен аймағында кейбір адамдар егіншілік пен мал шаруашылығын бастады. Бұл шаруашылыққа Алясканың ішкі бөлігінің қысқа өсу кезеңі мен суық және қараңғы қыстарын қамтамасыз ету үшін жаңа техникалар қажет болды. Дельта-Джанкшен 1960 жылы муниципалитет ретінде құрылды. 1968 жылы Алясканың Солтүстік беткейінде мұнай табылды. 1974 жылы мұнайды Солтүстік беткейден Валдеске тасымалдау үшін құбыржол құрылысы басталды. Құбырдың құрылысы да аймақтың экономикасына септігін тигізді. Дельта-Джанкшен алтынға деген құштарлық секілді уақытша өрлеуге ұшырады, нәтижесінде қоғамда жаңа тұрғындар мен бизнестің толқыны пайда болды. Бұл кезеңде тұрмыс-тіршілік құны ұлттық орташадан жоғары болды, себебі көлік шығыны, сондай-ақ қымбаттау. Солардың ішінде азғындық пен барлар да, шіркеулер мен діни қауымдар да болды. 1970 жылдардың аяғы мен 1980 жылдардың басында Танана алқабы Алясканың әлеуетті ауыл шаруашылығы аймағы ретінде белгіленді. Аляска штаты болашақ шаруаларға үлкен жерлерді сатып алуға мүмкіндік берді. Қаланың шығысында "Арпа жобасы" құрылды. Олар арпа өсіріп, оны болашақта темір жол арқылы Вальдеске жеткізіп, одан Азияға жеткізуді жоспарлады. Фермалар құрылып, Валдесте қойма құрылысы жүргізілгенімен, темір жол ешқашан пайда болмады, нәтижесінде жоба сәтсіз аяқталды. Саяси қысым мен шығындардың өсуі нәтижесінде жобаның қаржысы губернаторлардың ауысуымен тоқтатылды. Бүгінде бұл алғашқы шаруашылықтар негізінен жайылым ретінде немесе сена өндіру үшін пайдаланылады, бірақ арпа, картоп, морковь және тіпті бидай әлі де коммерциялық табысқа қол жеткізе алмайды. Жақын жерде ет өңдеу зауыты (Delta Meat and Sausage Company) болғандықтан, көптеген фермерлер сиыр шаруашылығына аз табысқа жетті. Бұған қоса, бұл аймақ қазір як, бизон және мысық сияқты экзотикалық ет өндірумен танымал. 1971 жылы Анкоридж мен Фэрбанкс арасындағы Джордж Паркс тас жолы аяқталды. Бұл тас жол темір жолдың бағыты бойынша жүрді және Анкоридж пен Фэрбанкс арасында жүрген көлік жүргізушілері үшін Гленн және Ричардсон тас жолынан қысқа жол болды. Көптеген жолаушылар жаңа тас жолды пайдаланып, Дельта Керуінен айналып өтті. 1977 жылы құбыржол құрылысы аяқталды. 1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауымен де "Қырық жылдық соғыс" аяқталды. Бұл оқиғалар Дельта Керуі экономикасының төмендеуіне әкелді. 1990 жылдар мен 2000 жылдар аралығында бұрынғы Кеңес Одағы республикаларынан келген иммигранттар аймаққа келді, бұл жергілікті халықтың құрамын айтарлықтай өзгертті. Fort Greely 1995 жылы Базаны қайта құру және жабу (BRAC) тізіміне енгізілді. 1995 жылдан 2002 жылға дейін Fort Greely әскери және азаматтық қызметкерлердің санын біртіндеп қысқарту арқылы біртіндеп қайта құрылды. 2002 жылы BRAC аяқталғаннан кейін Fort Greely ашық қалды, бірақ 100-ден аз әскери және азаматтық қызметкерлері болды. Осы уақыт ішінде қалған жұмыскерлер коммуналдық шаруашылық функцияларымен немесе орналымдағы сынақтарды жалғастырған Суық аймақтарды сынау орталығымен байланысты болды. Суық аймақтарды сынау орталығы мен Солтүстік соғыс оқу орталығының бас кеңселері 2002 жылы Фэрбанкстегі Fort Wainwright-ке көшірілді. Базадағы тұрғын үйлер мен көптеген бос ғимараттар бос тұрды, бірақ армия оларды жылыту мен күтуді жалғастырды. Fort Greely-дің қайта құрылуы Дельта Керуі қауымдастығында Fort Greely-дегі бос ғимараттарда жекеменшік мемлекеттік түрме орналастыру туралы ұсынысқа қатысты қызу талқылауларға әкелді. Ақырында, Дельта Керуі қаласы осы түрмені басқару үшін Allvest Corporation компаниясымен келісімге келді. Түрме жоспарлары ақырында сәтсіз аяқталды. Allvest Corporation кейіннен келісімді бұзғаны үшін Дельта Керуінен 1 миллион доллар талап етті. BRAC аяқталғаннан кейін АҚШ үкіметі Fort Greely-де зымыранға қарсы қорғаныс орналысын салу жоспарларын жариялады. Орналым екі бөлікке бөлінді, олар екі түрлі басқарумен басқарылды - АҚШ әскери гарнизоны Аляска және Ғарыш және зымыранға қарсы қорғаныс басқармасы. Басты пост Fort Greely атауын сақтап қалды және Ғарыш және зымыранға қарсы қорғаныс басқармасымен басқарылады. Сыртқы аумақтар, оқу және әсер ету аймақтары Fort Wainwright-ке сіңірілді және Доннелли оқу аймағы деп аталды. 2002 жылдан 2005 жылға дейін Дельта Керуі құбыржол кезеңіне ұқсас экономикалық өрлеуді бастан өткерді, өйткені Fort Greely толыққанды жұмыс істеді және зымыран сынақ алаңы салынды. Boeing, Bechtel және Brown and Root сияқты ұлттық фирмалар, сондай-ақ Chugach сияқты аймақтық фирмалар үкіметпен келісімшарт бойынша орналымда кеңселер ашты. Дельта Керуінің солтүстігіндегі Гудпастер өзенінің жанындағы Pogo Gold Mine құрылысы да қаланың экономикалық жағдайына үлкен үлес қосты. Дельта Керуінің оңтүстігіндегі Tangle Lakes жанындағы минералдық кен орындары аймақтағы кен өндірісінің одан әрі дамуына әкелуі мүмкін.
The Alaska Highway met the Richardson Highway at a point south along the Delta River from Big Delta. The place where the highways met became known as Delta Junction. Allen Army Airfield was constructed 5 mile (8 km) south of Delta Junction for use in sending supplies to Russia. The Glenn Highway was built from Anchorage to what is now Glennallen, where it met the Richardson Highway. This connection created a motor route between Anchorage and Fairbanks, Alaska. After World War II, a U. S. army base, Fort Greely, was built next to the air field. The base, and a huge tract of land around it, was used for training soldiers for cold weather combat during the Cold War with the former Soviet Union. In 1957, the Richardson Highway was paved. About this time, portions of the Alaska Highway were also paved. The army base and tourism brought on the highways, caused a boom in the area's economy and the commercial center of the area moved from Big Delta to Delta Junction. After World War II, some people also began farming and raising livestock in the Delta Junction area. This farming required new techniques to accommodate the short growing season and the cold and dark winters of interior Alaska. Delta Junction was incorporated as a municipality in 1960. Oil was discovered in the North Slope of Alaska in 1968. In 1974, construction began on the pipeline to transport the oil from the North Slope to Valdez. The pipeline construction also aided the economy of the area. Delta Junction experienced a temporary boom, similar to the gold rush, that resulted in a wave of new residents and businesses in the community. Cost of living during this period was well above the national average due to transportation costs, as well as gouging. Prostitution and bars flourished — as did churches and religious communes. In the late 1970s and early 1980s, the Tanana Valley was designated as a potential agricultural area for Alaska. The state of Alaska then made large tracts of land available to future farmers for purchase. Significant was establishment of the "Barley Project" east of the city. Plans were made to grow barley, ship it to Valdez via a future rail terminal, and from there ship it overseas to Asia. Though farms were established and a storage facility constructed in Valdez, the railroad never came, essentially resulting in the failure of the project. Political pressure and growing costs resulted in the project being defunded upon change in governors. Today, these original farms are primarily used as pasture or for hay production though barley, potatoes, carrots, and even wheat are still grown with limited commercial success. With the availability of a nearby meat processing facility (Delta Meat and Sausage Company), many farmers turned to cattle with limited success. In addition, the area is now known for production of exotic meats such as yak, bison, and elk. In 1971, the George Parks Highway between Anchorage and Fairbanks was completed. This highway followed the railroad route and was a shorter route for motorists traveling between Anchorage and Fairbanks than the Glenn and Richardson Highway route. Many travelers used the new highway, bypassing Delta Junction. In 1977, pipeline construction ended. The Cold War also ended with the collapse of the Soviet Union in 1991. These events caused a decline in the economy of Delta Junction. During the 1990s and 2000s, immigrants from the former Soviet republics came to the area, significantly changing the makeup of the local population. Fort Greely was included on the Base Realignment and Closure (BRAC) list in 1995. From 1995 to 2002, Fort Greely was gradually re aligned through a gradual drawdown in both military and civilian personnel. Once BRAC was complete in 2002, Fort Greely remained open but was staffed with fewer than 100 military and civilian personnel. During this time the remaining workers were either associated with public works functions or the Cold Regions Test Center, which continued testing on the installation. Headquarters for both the Cold Regions Test Center and the Northern Warfare Training Center moved to Fort Wainwright in Fairbanks in 2002. Base housing and numerous surplus buildings remained vacant, though the Army continued heating and maintaining them. Re alignment of Fort Greely resulted in heated discussion throughout the Delta Junction community over a proposal to site a privately operated state prison within surplus buildings on Fort Greely. Eventually, the city of Delta Junction entered into a contract with Allvest Corporation to operate this prison. Plans for the prison eventually fell through. Allvest Corporation subsequently sued Delta Junction for $1million for breach of contract. Shortly after BRAC was complete, the United States government announced plans to build a missile defense installation at Fort Greely. The installation was then divided into two parts operated by two different commands — U. S. Army Garrison Alaska and Space and Missile Defense Command. The main post retained the name Fort Greely and is operated by the Space and Missile Defense Command. Outlying range, training and impact areas were absorbed by Fort Wainwright and were renamed Donnelly Training Area. From 2002 to 2005, Delta Junction experienced an economic boom similar to the pipeline days as Fort Greely became fully operational again and the missile test bed was constructed. National firms such as Boeing, Bechtel, and Brown and Root, as well as regional firms including Chugach opened up offices on the installation, under contract to the government. Construction of the Pogo Gold Mine just north of Delta Junction, near the Goodpaster River, also contributed significantly to the economic fortune of the city. Mineral deposits near Tangle Lakes, south of Delta Junction, will likely result in additional development of mining in the area.
География
"Үлкен дельта" Дельта өзені мен Танана өзенінің тоғысында жатыр. Дельта-Джанкшн қаласы Дельта өзенінің жағасында, Ричардсон тас жолы мен Аляска тас жолының тоғысында орналасқан. Қала мен Дельта қауымдастығы құнарлы Танана өзені аңғарында жайласқан. Қаланың төңірегінде үш тау жотасы бар: солтүстіктегі Ақ таулар, оңтүстік-шығыстағы Гранит таулары, оңтүстік-батыстағы Аляска жотасы және батыстағы Дельта өзені. Бұрын мұздықтармен жабылған геологиялық құрылымы мұздық мореналарымен, сондай-ақ Дельта және Танана өзендерінің аллювиалды шөгінділерімен сипатталады. Дельта-Джанкшн ауданында алтыннан молибденге, көмірге дейін алуан түрлі минералдық кен орындары табылады. Ландшафттағы ерекше табиғи нысан – Доннели дөңгелегі, Форт Уэйнрайттың Доннели оқу аймағында орналасқан (2001 жылға дейін жақын орналасқан Форт Грилидің бөлігі болған), Дельта-Джанкшн қаласының оңтүстігінде жатыр. Бұл дөңгелек Аляска жотасынан келген мұздық екіге бөлініп, бұрынғы таудың беттерін ойып жасаған кезде пайда болған. АҚШ Халық санау бюросының мәліметінше, қаланың жалпы ауданы 17,3 шаршы миль (45 км²) құрайды, барлығы құрлық.
Демография
Дельта-Джанкшн 1970 жылғы АҚШ халық санағында енгізілген қала ретінде алғаш рет тіркелді.
Ұрпақ және ұлт
2000 жылғы санақ бойынша қалада 840 адам, 312 шаруашылық және 208 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 422 тұрғын үй бірлігі орташа тығыздықпен орналасқан. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 91,43% ақ нәсілді, 1,07% қара немесе афроамерикалық, 4,05% американдық үндістер, 0,95% азиялық, 0,12% басқа нәсілдерден және 2,38% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 0,83% -ы испаниялық немесе латын америкалықтар. Дельта-Джанкшн қаласы АҚШ-та украиндықтардың ең көп шоғырланған жері болып табылады, тұрғындардың 16,4% Украинада туған, ал одан да көп тұрғындар украин тегін жатады. 2000 жылғы санақ мәліметтері бойынша, жалпы халықтың 19,64% және 5-17 жастағылардың 31,10% орыс немесе украин тілдерін үй тілі ретінде қолданған. Дельта-Джанкшн қаласында орыс православиесінің Ескі Нанымдыларының (Старообрядцы) үлкен қауымдастығы бар.
Жасы мен жынысы
312 үй шаруашылығының 35,6%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 52,6%-ы бірге тұратын күйеу-әйелдер, 9,0%-ы күйеуі жоқ әйел басты отбасы, ал 33,3%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 28,8%-ы жеке тұлғалардан тұрады, ал 6,4%-ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мүше саны 2,69, ал отбасының орташа мүше саны 3,32 адамды құрайды. Қаладағы халықтың жас құрамында 18 жасқа дейінгілер 32,6%-ды, 18-24 жас аралығындағылар 6,5%-ды, 25-44 жас аралығындағылар 26,5%-ды, 45-64 жас аралығындағылар 26,5%-ды және 65 жасқа толған немесе одан асқандар 7,7%-ды құрайды. Медианалық жас 36 жас. Әр 100 әйелге 112,1 еркек шамасында келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 109,6 еркек шамасында келеді.
Кірістер
Қаладағы үй шаруашылығының орташа табысы 43 500 доллар, ал отбасының орташа табысы 58 250 долларды құрады. Еркектердің орташа табысы 50 469 доллар болса, әйелдердің орташа табысы 25 750 долларға тең. Қаланың жан басына шаққандағы табысы 19 171 долларды көрсетті. Отбасылардың 12,3%-ы және халықтың 19,4%-ы тұрмысы төмен деңгейде өмір сүрді, соның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 28,8%-ы және 65 жастан асқандардың 13,2%-ы.
Экономика
Әскери нысандарды салу және күтіп ұстау, кен өндірісі, ауыл шаруашылығы, туризм және оларға байланысты салалар аймақ экономикасының негізін құрайды. Аляска темір жолының Фэрбенкс пен Дельта буынына дейінгі тармағы зымыранға қарсы қорғаныс орнына материал жеткізу үшін ұсынылған. Бұл Дельта-Джанкшендегі басқа да өнеркәсіптердің дамуына мүмкіндік береді, себебі темір жол арқылы ауыл шаруашылығы өнімдерін аймақтан шығаруға, сондай-ақ туристердің темір жолмен аймаққа келуін ынталандыруға болады. Дельта-Джанкшендегі көптеген адамдар өз тамақтарын аймақтағы қаз, карибу, Далл қойы және бизонды аулау арқылы, сондай-ақ балық аулау арқылы толықтырады. Аз бөлігі алтын кендерін игереді немесе қосымша табыс табу үшін аң аулайды және терілі малдарды аулайды. Дельта-Джанкшен, Алясканың көптеген елді мекендері сияқты, көрікті жерлерді тамашалау, аң аулау және балық аулау үшін чартерлік рейстер ұсынылатын шағын әуежайға ие. Сауда мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан, көптеген тұрғындар тауарлар мен қызметтерді сатып алу үшін Ричардсон тас жолы арқылы Фэрбанкске сапар шегеді. Дельтада емхана болғанымен, негізгі медициналық көмек Фэрбанксте де қолжетімді.
Саябақтар мен демалыс
Дельта-жанкшеннің айналасында көптеген саябақтар бар. Қаланың солтүстігінде Кварц көлі мемлекеттік демалыс аймағы орналасқан. Қаланың оңтүстігінде Клервотер мемлекеттік демалыс орны бар, онда кемпинг орналасқан және Дельта Клервотер өзеніне қол жеткізуге болады. Одан әрі оңтүстікте Дельта өзенінің қарсы жағында Дельта мемлекеттік демалыс орны орналасқан. Онда кемпинг, жақын жердегі әуежай және Аляска тауларының көрінісі бар. Доннелли Крик мемлекеттік демалыс орны – альпілік аймақтағы шалғай орналасқан саябақ. Паркте кемпинг бар, ол жабайы жануарларды қарауға арналған тамаша орын деп есептеледі және бизон үйірінің бозалау орындарына жақын орналасқан. 1980 жылдардың басында Аляска тас жолының оңтүстігінде, Форт Грили мен Кішкентай Герстл өзені арасында Дельта-жанкшен бизон қорығы құрылды. Қорық Алясканың Балық және аң аулау департаментімен бизон үшін күзгі жайылымдарды қамтамасыз ету, шаруашылықтарға зиян келтіруді азайту және басқа да жануарлар дүниесі үшін қолайлы орта жасау мақсатымен басқарылады. Қазір бизон үйірі жыл сайын берілетін аңшылық рұқсаттары арқылы бірнеше жүз басқа дейін сақталады.
Білім
Delta Junction қаласындағы мемлекеттік білім беру Delta Greely School District арқылы жүзеге асырылады, ол қаланы Big Delta, Deltana, Fort Greely Gerstle River School және Healy Lake сияқты көршілес елді мекендермен біріктіреді. 2007 жылы Delta Junction бастауыш мектебі Ұлттық «Көк лента» мектебі атағын алды.