Кіріспе

Аляска штатындағы қала, АҚШ. Дельта Джанкшен (Делта Джанкшен; Делта Джанкшен) – Алясканың Оңтүстік-Шығыс Фэрбенкс халық санағы ауданындағы қала. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 958 адамды құрады, 2000 жылы 840 адам болған. 2018 жылғы есеп бойынша 931 адамға дейін азайды. Қала Дельта өзенінің Танана өзенімен қосылатын жерінен оңтүстікке қарай орналасқан, бұл жер Үлкен дельта деп аталады. Фэрбенкс қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан. Жергілікті тұрғындары – Танана Атабаска тайпасы.

Тарих

Кем дегенде 10,000 жыл бойы атабаскалық үнді мұраткерлері Алясканың ішкі аймақтарының бір бөлігінде қоныстанды. Ерте тұрғындары аң аулау және балық аулау арқылы күнкөріс жасаған. Аймақтағы бейімдемеген қоныстанудың ерте тарихы Үлкен Дельтадағы өзенден өту орнында болды және ол Кіру, Үлкен Дельта, Аляскада табылған. 1904 жылы қала алғаш рет телеграф станциясы ретінде қызмет еткен. 1928 жылы Монтана штатындағы Ұлттық бизон қорығынан 23 бизон үйірі Биг-Дельтаның оңтүстігіндегі аймаққа әкелінді, бұл аңшылар үшін қосымша аң түрін ұсыну мақсатында жасалды. Қазіргі Дельта-Джанкшеннің ортасына жақын орналасқан Buffalo Center деген шағын қауым, әсіресе қыс айларында олардың болуына байланысты осылай аталды. Үлкен жануарлар қиындық туғызды және кейде жақын маңдағы Аллен әскери әуежайына қонуды қауіпті етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Германияға қарсы Совет Одағына көмектесті, Аляска арқылы Ресейдің Шығыс аймағына ұшақтар мен Жәрдемдесу туралы заңмен рұқсат етілген жабдықтар жіберді. Аляска тас жолы Доусон Крик, Британдық Колумбия, Канададағы қолданыстағы жолды Аляскадағы Ричардсон тас жолымен байланыстыру үшін салынды. Аляска тас жолы Ричардсон тас жолымен Биг Дельтадан оңтүстікке қарай Дельта өзені бойындағы нүктеде кездесті. Тас жолдар тоғысқан жер "Дельта Керуі" деп аталды. Аллен әскери әуежайы Ресейге жабдықтарды жіберу үшін Дельта-Джанкшеннің оңтүстігіне қарай 8 шақырым жерде салынды. Гленн тас жолы Анкориджден қазіргі Гленленнен Ричардсон тас жолымен кездесетін жерге дейін салынды. Бұл байланыс Анкоридж мен Фэрбанкс (Аляска) арасында автомобиль жолын құрды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әуежайға жақын орналасқан Fort Greely атты АҚШ әскер базасы салынды. База және оның айналасындағы үлкен жер учаскелері бұрынғы Кеңес Одағымен болған суық соғыста суық ауа райындағы шайқасқа арналған сарбаздарды даярлау үшін пайдаланылды. 1957 жылы Ричардсон тас жолы асфальтталды. Сол кезде Аляска тас жолының кейбір бөліктері де асфальтпен қапталды. Армия базасы мен автомобиль жолдарының туризмін дамыту аймақтың экономикасына әсер етті және аймақтың коммерциялық орталығы Үлкен Дельтадан Дельта-Керуіне көшірілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Дельта-Джанкшен аймағында кейбір адамдар егіншілік пен мал шаруашылығын бастады. Бұл шаруашылыққа Алясканың ішкі бөлігінің қысқа өсу кезеңі мен суық және қараңғы қыстарын қамтамасыз ету үшін жаңа техникалар қажет болды. Дельта-Джанкшен 1960 жылы муниципалитет ретінде құрылды. 1968 жылы Алясканың Солтүстік беткейінде мұнай табылды. 1974 жылы мұнайды Солтүстік беткейден Валдеске тасымалдау үшін құбыржол құрылысы басталды. Құбырдың құрылысы да аймақтың экономикасына септігін тигізді. Дельта-Джанкшен алтынға деген құштарлық секілді уақытша өрлеуге ұшырады, нәтижесінде қоғамда жаңа тұрғындар мен бизнестің толқыны пайда болды. Бұл кезеңде тұрмыс-тіршілік құны ұлттық орташадан жоғары болды, себебі көлік шығыны, сондай-ақ қымбаттау. Солардың ішінде азғындық пен барлар да, шіркеулер мен діни қауымдар да болды. 1970 жылдардың аяғы мен 1980 жылдардың басында Танана алқабы Алясканың әлеуетті ауыл шаруашылығы аймағы ретінде белгіленді. Аляска штаты болашақ шаруаларға үлкен жерлерді сатып алуға мүмкіндік берді. Қаланың шығысында "Арпа жобасы" құрылды. Олар арпа өсіріп, оны болашақта темір жол арқылы Вальдеске жеткізіп, одан Азияға жеткізуді жоспарлады. Фермалар құрылып, Валдесте қойма құрылысы жүргізілгенімен, темір жол ешқашан пайда болмады, нәтижесінде жоба сәтсіз аяқталды. Саяси қысым мен шығындардың өсуі нәтижесінде жобаның қаржысы губернаторлардың ауысуымен тоқтатылды. Бүгінде бұл алғашқы шаруашылықтар негізінен жайылым ретінде немесе сена өндіру үшін пайдаланылады, бірақ арпа, картоп, морковь және тіпті бидай әлі де коммерциялық табысқа қол жеткізе алмайды. Жақын жерде ет өңдеу зауыты (Delta Meat and Sausage Company) болғандықтан, көптеген фермерлер сиыр шаруашылығына аз табысқа жетті. Бұған қоса, бұл аймақ қазір як, бизон және мысық сияқты экзотикалық ет өндірумен танымал. 1971 жылы Анкоридж мен Фэрбанкс арасындағы Джордж Паркс тас жолы аяқталды. Бұл тас жол темір жолдың бағыты бойынша жүрді және Анкоридж пен Фэрбанкс арасында жүрген көлік жүргізушілері үшін Гленн және Ричардсон тас жолынан қысқа жол болды. Көптеген жолаушылар жаңа тас жолды пайдаланып, Дельта Керуінен айналып өтті. 1977 жылы құбыржол құрылысы аяқталды. 1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауымен де "Қырық жылдық соғыс" аяқталды. Бұл оқиғалар Дельта Керуі экономикасының төмендеуіне әкелді. 1990 жылдар мен 2000 жылдар аралығында бұрынғы Кеңес Одағы республикаларынан келген иммигранттар аймаққа келді, бұл жергілікті халықтың құрамын айтарлықтай өзгертті. Fort Greely 1995 жылы Базаны қайта құру және жабу (BRAC) тізіміне енгізілді. 1995 жылдан 2002 жылға дейін Fort Greely әскери және азаматтық қызметкерлердің санын біртіндеп қысқарту арқылы біртіндеп қайта құрылды. 2002 жылы BRAC аяқталғаннан кейін Fort Greely ашық қалды, бірақ 100-ден аз әскери және азаматтық қызметкерлері болды. Осы уақыт ішінде қалған жұмыскерлер коммуналдық шаруашылық функцияларымен немесе орналымдағы сынақтарды жалғастырған Суық аймақтарды сынау орталығымен байланысты болды. Суық аймақтарды сынау орталығы мен Солтүстік соғыс оқу орталығының бас кеңселері 2002 жылы Фэрбанкстегі Fort Wainwright-ке көшірілді. Базадағы тұрғын үйлер мен көптеген бос ғимараттар бос тұрды, бірақ армия оларды жылыту мен күтуді жалғастырды. Fort Greely-дің қайта құрылуы Дельта Керуі қауымдастығында Fort Greely-дегі бос ғимараттарда жекеменшік мемлекеттік түрме орналастыру туралы ұсынысқа қатысты қызу талқылауларға әкелді. Ақырында, Дельта Керуі қаласы осы түрмені басқару үшін Allvest Corporation компаниясымен келісімге келді. Түрме жоспарлары ақырында сәтсіз аяқталды. Allvest Corporation кейіннен келісімді бұзғаны үшін Дельта Керуінен 1 миллион доллар талап етті. BRAC аяқталғаннан кейін АҚШ үкіметі Fort Greely-де зымыранға қарсы қорғаныс орналысын салу жоспарларын жариялады. Орналым екі бөлікке бөлінді, олар екі түрлі басқарумен басқарылды - АҚШ әскери гарнизоны Аляска және Ғарыш және зымыранға қарсы қорғаныс басқармасы. Басты пост Fort Greely атауын сақтап қалды және Ғарыш және зымыранға қарсы қорғаныс басқармасымен басқарылады. Сыртқы аумақтар, оқу және әсер ету аймақтары Fort Wainwright-ке сіңірілді және Доннелли оқу аймағы деп аталды. 2002 жылдан 2005 жылға дейін Дельта Керуі құбыржол кезеңіне ұқсас экономикалық өрлеуді бастан өткерді, өйткені Fort Greely толыққанды жұмыс істеді және зымыран сынақ алаңы салынды. Boeing, Bechtel және Brown and Root сияқты ұлттық фирмалар, сондай-ақ Chugach сияқты аймақтық фирмалар үкіметпен келісімшарт бойынша орналымда кеңселер ашты. Дельта Керуінің солтүстігіндегі Гудпастер өзенінің жанындағы Pogo Gold Mine құрылысы да қаланың экономикалық жағдайына үлкен үлес қосты. Дельта Керуінің оңтүстігіндегі Tangle Lakes жанындағы минералдық кен орындары аймақтағы кен өндірісінің одан әрі дамуына әкелуі мүмкін.

География

"Үлкен дельта" Дельта өзені мен Танана өзенінің тоғысында жатыр. Дельта-Джанкшн қаласы Дельта өзенінің жағасында, Ричардсон тас жолы мен Аляска тас жолының тоғысында орналасқан. Қала мен Дельта қауымдастығы құнарлы Танана өзені аңғарында жайласқан. Қаланың төңірегінде үш тау жотасы бар: солтүстіктегі Ақ таулар, оңтүстік-шығыстағы Гранит таулары, оңтүстік-батыстағы Аляска жотасы және батыстағы Дельта өзені. Бұрын мұздықтармен жабылған геологиялық құрылымы мұздық мореналарымен, сондай-ақ Дельта және Танана өзендерінің аллювиалды шөгінділерімен сипатталады. Дельта-Джанкшн ауданында алтыннан молибденге, көмірге дейін алуан түрлі минералдық кен орындары табылады. Ландшафттағы ерекше табиғи нысан – Доннели дөңгелегі, Форт Уэйнрайттың Доннели оқу аймағында орналасқан (2001 жылға дейін жақын орналасқан Форт Грилидің бөлігі болған), Дельта-Джанкшн қаласының оңтүстігінде жатыр. Бұл дөңгелек Аляска жотасынан келген мұздық екіге бөлініп, бұрынғы таудың беттерін ойып жасаған кезде пайда болған. АҚШ Халық санау бюросының мәліметінше, қаланың жалпы ауданы 17,3 шаршы миль (45 км²) құрайды, барлығы құрлық.

Демография

Дельта-Джанкшн 1970 жылғы АҚШ халық санағында енгізілген қала ретінде алғаш рет тіркелді.

Ұрпақ және ұлт

2000 жылғы санақ бойынша қалада 840 адам, 312 шаруашылық және 208 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 422 тұрғын үй бірлігі орташа тығыздықпен орналасқан. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 91,43% ақ нәсілді, 1,07% қара немесе афроамерикалық, 4,05% американдық үндістер, 0,95% азиялық, 0,12% басқа нәсілдерден және 2,38% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 0,83% -ы испаниялық немесе латын америкалықтар. Дельта-Джанкшн қаласы АҚШ-та украиндықтардың ең көп шоғырланған жері болып табылады, тұрғындардың 16,4% Украинада туған, ал одан да көп тұрғындар украин тегін жатады. 2000 жылғы санақ мәліметтері бойынша, жалпы халықтың 19,64% және 5-17 жастағылардың 31,10% орыс немесе украин тілдерін үй тілі ретінде қолданған. Дельта-Джанкшн қаласында орыс православиесінің Ескі Нанымдыларының (Старообрядцы) үлкен қауымдастығы бар.

Жасы мен жынысы

312 үй шаруашылығының 35,6%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 52,6%-ы бірге тұратын күйеу-әйелдер, 9,0%-ы күйеуі жоқ әйел басты отбасы, ал 33,3%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 28,8%-ы жеке тұлғалардан тұрады, ал 6,4%-ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мүше саны 2,69, ал отбасының орташа мүше саны 3,32 адамды құрайды. Қаладағы халықтың жас құрамында 18 жасқа дейінгілер 32,6%-ды, 18-24 жас аралығындағылар 6,5%-ды, 25-44 жас аралығындағылар 26,5%-ды, 45-64 жас аралығындағылар 26,5%-ды және 65 жасқа толған немесе одан асқандар 7,7%-ды құрайды. Медианалық жас 36 жас. Әр 100 әйелге 112,1 еркек шамасында келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 109,6 еркек шамасында келеді.

Кірістер

Қаладағы үй шаруашылығының орташа табысы 43 500 доллар, ал отбасының орташа табысы 58 250 долларды құрады. Еркектердің орташа табысы 50 469 доллар болса, әйелдердің орташа табысы 25 750 долларға тең. Қаланың жан басына шаққандағы табысы 19 171 долларды көрсетті. Отбасылардың 12,3%-ы және халықтың 19,4%-ы тұрмысы төмен деңгейде өмір сүрді, соның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 28,8%-ы және 65 жастан асқандардың 13,2%-ы.

Экономика

Әскери нысандарды салу және күтіп ұстау, кен өндірісі, ауыл шаруашылығы, туризм және оларға байланысты салалар аймақ экономикасының негізін құрайды. Аляска темір жолының Фэрбенкс пен Дельта буынына дейінгі тармағы зымыранға қарсы қорғаныс орнына материал жеткізу үшін ұсынылған. Бұл Дельта-Джанкшендегі басқа да өнеркәсіптердің дамуына мүмкіндік береді, себебі темір жол арқылы ауыл шаруашылығы өнімдерін аймақтан шығаруға, сондай-ақ туристердің темір жолмен аймаққа келуін ынталандыруға болады. Дельта-Джанкшендегі көптеген адамдар өз тамақтарын аймақтағы қаз, карибу, Далл қойы және бизонды аулау арқылы, сондай-ақ балық аулау арқылы толықтырады. Аз бөлігі алтын кендерін игереді немесе қосымша табыс табу үшін аң аулайды және терілі малдарды аулайды. Дельта-Джанкшен, Алясканың көптеген елді мекендері сияқты, көрікті жерлерді тамашалау, аң аулау және балық аулау үшін чартерлік рейстер ұсынылатын шағын әуежайға ие. Сауда мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан, көптеген тұрғындар тауарлар мен қызметтерді сатып алу үшін Ричардсон тас жолы арқылы Фэрбанкске сапар шегеді. Дельтада емхана болғанымен, негізгі медициналық көмек Фэрбанксте де қолжетімді.

Саябақтар мен демалыс

Дельта-жанкшеннің айналасында көптеген саябақтар бар. Қаланың солтүстігінде Кварц көлі мемлекеттік демалыс аймағы орналасқан. Қаланың оңтүстігінде Клервотер мемлекеттік демалыс орны бар, онда кемпинг орналасқан және Дельта Клервотер өзеніне қол жеткізуге болады. Одан әрі оңтүстікте Дельта өзенінің қарсы жағында Дельта мемлекеттік демалыс орны орналасқан. Онда кемпинг, жақын жердегі әуежай және Аляска тауларының көрінісі бар. Доннелли Крик мемлекеттік демалыс орны – альпілік аймақтағы шалғай орналасқан саябақ. Паркте кемпинг бар, ол жабайы жануарларды қарауға арналған тамаша орын деп есептеледі және бизон үйірінің бозалау орындарына жақын орналасқан. 1980 жылдардың басында Аляска тас жолының оңтүстігінде, Форт Грили мен Кішкентай Герстл өзені арасында Дельта-жанкшен бизон қорығы құрылды. Қорық Алясканың Балық және аң аулау департаментімен бизон үшін күзгі жайылымдарды қамтамасыз ету, шаруашылықтарға зиян келтіруді азайту және басқа да жануарлар дүниесі үшін қолайлы орта жасау мақсатымен басқарылады. Қазір бизон үйірі жыл сайын берілетін аңшылық рұқсаттары арқылы бірнеше жүз басқа дейін сақталады.

Білім

Delta Junction қаласындағы мемлекеттік білім беру Delta Greely School District арқылы жүзеге асырылады, ол қаланы Big Delta, Deltana, Fort Greely Gerstle River School және Healy Lake сияқты көршілес елді мекендермен біріктіреді. 2007 жылы Delta Junction бастауыш мектебі Ұлттық «Көк лента» мектебі атағын алды.