Кіріспе

Калаупапа – Гавай штатындағы корпорацияланбаған шағын қауым және Гавайидің туған жері. Ол Молокай аралында, АҚШ-тың Гавай штатындағы Калаваю округінде орналасқан. 1866 жылы Камехамеха V патшалық құрған кезде Гавай заң шығарушы органы Молокай аралын жалпақ ауру (Гансен ауруы деп те аталады) дертіне шалдыққан адамдарды карантинге алу үшін, осы аурудың басқаларға жұғуын болдырмау мақсатындағы аурухана орны ретінде белгіледі. Сол кезде бұл ауру жайлы көп мәлімет болмаған: оның өте жұқпалы және антибиотиктер ойда келгенге дейін емделмейтін ауру деп есептелген. Жалпақ аурумен ауырған адамдар тұратын елді мекендер Денсаулық сақтау басқармасының басшылығында болды, ол аралға басшылар тағайындады. Калаупапа Тынық мұхитынан биікке көтерілетін әлемдегі ең биік теңіз жартастарының түбіндегі Калаупапа түбегінде орналасқан. 1870 жылдары осы жерде жалпақ ауруханасын қолдау үшін қауым құрылды. Заң шығарушы орган ауыр жағдайдағы адамдарды аралда карантинге алуды талап етті, осылайша жұқпауға үміттенді. Бұл аймақ бүкіл округты қамтитын Калаупапа ұлттық тарихи паркі ретінде сақталған. Халық саны азайып бара жатқандықтан, пошта бөлімі әлі де жұмыс істеп тұр, оның пошталық коды 96742.

Ауырудың алдын алу

Бұл ауыл бұрын жалқаумен ауыратын адамдардың қонысы болған. Ең көп халқы болған кезде шамамен 1200 ер адам, әйел және бала Калаупапа түбегіне жер аударылды. Оқшаулау заңын Камехамеха V патша қабылдады және ол 1969 жылы күшін жойғанға дейін қолданыста болды. Бүгінде бұрын жалқаумен ауырған төрт адам әлі де сол жерде тұрып жатыр. Колония қазір Калаупапа ұлттық тарихи паркінің құрамына кіреді. Алғашқы жалқаумен ауыратын адамдардың колониясы алғаш рет шығыстағы Калауаода құрылды. 1873 жылы Демьян әке сол жерге қоныстанды. Кейіннен ол қазіргі ауылдың орнына көшірілді, ол бастапқыда гавайилік балықшылардың ауылы болған. Осы қонысқа Марианна Коуп ана және дәрігер Артур Альберт Сент-Мориц та, басқалармен бірге қатысты. 1893–1894 жылдары Денсаулық сақтау кеңесі Калаупапа түбегінің барлық аумағын, Калауао кіріп, колонияны кеңейту үшін соңғы балықшылар ауылының тұрғындарын шығарып жіберуге тырысты.

География

Калаупапа түбегі Гавайидің ең шалғай орналасқан аймақтарының бірі болып қала береді, себебі миллиондаған жылдар бойындағы ерекше жанартаулық және геологиялық процестердің нәтижесінде қалыптасқан. Атап айтқанда, Молокай аралының әйгілі теңіз жартастары, олар теңіз деңгейінен үш мың футқа дейін көтеріліп, әлемдегі ең биік жартастардың қатарына жатады, кіруге кедеріс келтіретін басты фактор болып табылады. Геологтар бұл жартастарды жел мен су эрозиясының әсерінен пайда болған деп есептеген, бірақ қазіргі таным бойынша, аралдың солтүстік бөлігінің үштен бірі теңізге құлағаннан кейін олар қалыптасқан. Оффшорлық О'Окала, Мокапу және Хуэло аралдары бұл теорияны қолдайды, олар Молокайда екі мың жылдан астам бұрын табылған сирек кездесетін лоулу пальмасы сияқты алғашқы өсімдік түрлерін қамтиды. Калаупапа жағалауындағы жер асты суына қызығушылық танытқан Жюль Реми (1893) және Накуино (1878) сияқты келушілердің әртүрлі баяндамаларында Калаупапа түбегінің орталық геоморфологиялық ерекшелігі – Каухако кратерлік көлінің тұзды немесе тұщы сулы екендігі туралы қайшылықтар кездеседі. Каухако көлі, Калаупапа тарихының белгілі бір кезеңдерінде тұщы су көзі болғандықтан, Жер бетіндегі кез келген көлге қарағанда тереңдігіне шаққандағы ең үлкен ауданына ие. Көлдің мұхитпен байланысы нашар, ал Калаупапа түбегінің астында тек жұмсақ тұщы су линзасы орналасқан.

Жарымыртқа кіру

1935 жылы Калаупапа әуежайы салынғанға дейін мүйісқабырғаға тек қайықпен немесе Калаупапа Пали жолымен түсіп кіруге болатын. Қазіргі кезде қайықпен мүйісқабырғаға кіру үшін арнайы рұқсат қажет. Калаупапа жағалауына жақындауға тыйым салынған.

Калаупапа жолы

Калаупапа Пали жолы – Калаупапаға құрлықпен барудың жалғыз жолы. Жол 26 тік өткелден тұрады және жол бойында 2000 фут (610 м) биіктік айырмасы бар. Ұлттық саябақтар қызметі бұл жорықты тік, тегіс емес беттері мен жолдың әртүрлі жағдайларына байланысты өте қиын деп сипаттайды. Көптеген келушілер Калаупапаға дейін Молокай есектерінде түседі.

Жолдың құлауы

2018 жылдың 25 желтоқсанында кешкісін пошта қызметкері жолдың үлкен құлдыраудан салдарынан едәуір зақымдалғанын анықтады. Star Advertiser басылымының хабарлауынша, құлдырау жолдың бір серпілісіндегі көпірді қиратқан, ал жол мерзімі белгісіз жабылды. Зыянды бағалау туралы ешқандай хабарлама жоқ, себебі сол кезде үкімет жұмысын тоқтатқан. Мемлекеттік денсаулық сақтау департаментінің Калаупапа әкімшісі Кеннет Симонның айтуынша, тауар жеткізілімі баржа және ұшақ арқылы жүзеге асырылатындықтан, бұзылыс болмайды. Баржа жылына бір рет, жаз айларында келеді, ал Kamaka Air әпталық рейстерді жүзеге асырады. Калаупапада медициналық мекемелер жоқ. Кез келген шұғыл медициналық жағдайға жауап беру бірнеше сағатқа созылуы мүмкін және Оаху немесе Мауиге тікұшақпен ұшу қажет болуы мүмкін. Калаупапада тамақтану немесе сауда орындары жоқ. Барлық азық-түлік пен тұтыну тауарларын әкелу керек, ал қоқыс шығару керек. Пациенттердің және олардың мүлкінің фотосуретке түсірілуі, олардың жазбаша рұқсатынсыз қатаң түрде тыйым салынған. Паркке дейінгі 3.5 мильдік (6 км) жол өте тік және қиын, тегіс емес жерлермен. Жолда тас және балшық құлауы жиі кездеседі. Жолға шығу физикалық тұрғыдан қиын, сондықтан саяхатты бастамас бұрын өзіңіздің физикалық дайындығыңызды мұқият бағалау қажет. Түндеме тек тұрғындардың қонақтарына ғана қол жетімді.