Кіріспе

Франсис Ванга Ромен Водие (25 ақпан 1936 – 3 шілде 2023) – Кот-д’Ивуар саясаткері, құқықгер және адам құқықтарын қорғаушы. 1990 жылдан 2011 жылға дейін Кот-д’Ивуар жұмысшы партиясын (ПИТ) басқарды. Осы кезеңде Водие 1990 жылдан 1995 жылға дейін Кот-д’Ивуар Ұлттық Ассамблеясының депутаты, ал 1998 жылдан 1999 жылға дейін Жоғары білім министрі қызметін атқарды. 2011 жылдан 2015 жылға дейін Кот-д’Ивуар Конституциялық Кеңесінің төрағасы болды.

1936-1990 жылдар

Водие 1936 жылдың 25 ақпанында Абиджан қаласында дүниеге келген. Бастауыш мектепті М’Бахиакрода, орта мектепті Абиджанда оқыған. Кейін ол Дакарда (Сенегал) және Францияда Пуатье мен Каенда заң білімін алды. Францияда жүргенде ол Франциядағы Кот-д’Ивуар студенттері қауымдастығының атқару бюросының мүшесі болды. 1961 жылдың шілдесінде ол «Францияда Кот-д’Ивуар мемлекетінің қауіпсіздігіне қатер төндіргені үшін» тұтқындалды, Франциядан қуылды және Абиджанда үй қамауына алынды. 1962 жылдың қаңтарында босатылғаннан кейін Францияда оқуын жалғастырды. Оқуын аяқтаған соң Кот-д’Ивуарға оралды, онда Абиджан университетінде оқытушылық қызметін бастады. Ол Ұлттық зерттеу және жоғары білім беру одағының (SYNARES) құрылтайшы мүшесі және оның бас хатшысы болды. 1971 жылдың наурыз айында ол «қоғамдық тәртіпке қарсы әрекеттерге» қатысқан деп айыпталды, нәтижесінде 1973 жылдың тамызына дейін Алжирде сүргінде өмір сүрді. Водие 1980 жылдан 1986 жылға дейін Абиджан университетінің заң факультетінің деканы болды.

1990-2023 жылдар

Водие 1990 жылғы қарашада өткен парламенттік сайлауда ПИТ партиясынан орын алған жалғыз кандидат болды. Ол Абиджандағы Кокоди округінен депутаттыққа өтіп, биліктегі Кот-д'Ивуар Демократиялық партиясының (PDCI) екі кандидатын және оппозициялық Кот-д'Ивуар Халық фронтының (FPI) бір кандидатын жеңіп алды. Сайлау қорытындысы жарияланғаннан кейін, PDCI парламентте үлкен көпшілікке ие болғанын көрсеткен соң, Водие нәтижелерге "сену қиын" екенін айтты, себебі оппозицияның оның ойлағаннан кем танымал екенін көрсетеді; осы нәтижелерді түсіндіру үшін ол сайлауға қатысқандардың аздығын атап өтті, көптеген адамдар PDCI алаяқтық жолмен жеңіске жетеді деген сеніммен дауыс беруден бас тартты. Водие 1995 жылғы парламенттік сайлауда мандатын жоғалтқанға дейін Ұлттық Ассамблеяда қызмет етті. Водие дауыстардың 3,52%-ын алды. Үкіметке қосылу шешімін түсіндіре келгенде, Водие PIT оппозициялық партия болғанымен, ұлттық дамуға үлес қосуға мүмкіндік беретін консультацияларды да қолдайтынын мәлімдеді. Ол 1999 жылғы 24 желтоқсандағы әскери төңкеріс кезінде Бедие биліктен құлатылғанға дейін министрлік лауазымында қалды. Басқа министрлермен бірге Водие төңкерістен кейін ұсталды, бірақ 28 желтоқсанда босатылды. 2000 жылғы ақпан айында Водие 2000 жылғы қазан айында өтетін президенттік сайлауға қатысатынын жариялады. Бұл сайлауда Водие дауыстардың 5,7%-ын алып, үшінші орынға табан тіреді. PIT-тің Құрылтай съезінен бері бірінші Ұлттық хатшы болып келген Водие 2004 жылғы тамызда партияның үшінші кезекті съезінде PIT президенті болып сайланды. 2015 жылғы 28 қаңтарда Конституциялық Кеңестің төрағасы лауазымынан кетті. 20 ақпанда оның орнына Мамаду Коне тағайындалды. Франсис Водие 2023 жылғы 3 шілдеде 87 жасында дүние салды.