Кіріспе
Abel Nguéndé Goumba (abɛl gumba; 18 қыркүйек 1926 – 11 мамыр 2009), Орталық Африка саясаткері. 1950 жылдардың соңында Франциядан тәуелсіздік алғанға дейін үкіметке жетекшілік етті, ал тәуелсіздік алғаннан кейін Орталық Африка Республикасының президентігіне төрт рет (1981, 1993, 1999 және 2005 жылдары) үміткер болып, сәтті бола алмады. Патриотикалық прогресс фронты (ППФ) партиясының президенті болған Гумба, президент Франсуа Бозизе кезінде 2003 жылдың наурызынан желтоқсанына дейін премьер-министр, ал 2003 жылдың желтоқсанынан 2005 жылдың наурызына дейін Орталық Африка Республикасының вице-президенті қызметін атқарды. Соңынан ол Омбудсмен лауазымына тағайындалды.
Abel Nguéndé Goumba (abɛl gumba; 18 September 1926 – 11 May 2009) was a Central African politician. During the late 1950s, he headed the government in the period prior to independence from France, and following independence he was an unsuccessful candidate for President of the Central African Republic four times (1981, 1993, 1999, and 2005). Goumba, who was President of the Patriotic Front for Progress (FPP) political party, served under President François Bozizé as Prime Minister from March 2003 to December 2003 and then as Vice President of the Central African Republic from December 2003 to March 2005. Subsequently, he was appointed to the official post of Ombudsman.
Ерте өмір
Ол 1926 жылы қазіргі Орталық Африка Республикасы аумағындағы Уака префектурасындағы Гримариде дүниеге келген, бұл жер бұрын Оубанги-Шари француз колониясы болып саналған. Ол білікті медицина ғылымдарының докторы және Бангидегі медицина факультетінің қатысушысы болды.
Саясатта
Елі әлі француз колониясы болған кезде, Гумба 1957 жылдың мамыр айынан 1958 жылдың шілдесіне дейін Үкімет кеңесінің вице-президенті, 1958 жылдың шілдесінен 1958 жылдың желтоқсанына дейін Үкімет кеңесінің президенті болды. 1959 жылдың сәуірінде Бартелем Боганда ұшақ апатында қаза болғаннан кейін ол қысқа мерзімге премьер-министр міндетін атқарды. 1959 жылы Дэвид Даккомен болған саяси күресте жеңіліске ұшырап, кейін оппозициялық партияның шағын көшбасшысы болды. 1960 жылдан 1980 жылға дейін Францияда эмиграцияда болды. 1970 жылдары Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымында Руандада, содан кейін Бенинде жұмыс істеді; Руандада әйелі Анн Маримен танысты. Орталық Африка Республикасына қайтып келгеннен кейін де саяси қызметі үшін кейде тұтқындалды. 2003 жылға дейін Орталық Африка Республикасының барлық президенттерімен арасы суық болды және олар оны ұлттық сатқын деп жариялады.
1990 жылдар
Гумба адалдығымен және ізгілігімен танымал болды. Ол сыбайлас жемқорлықсыз үкімет басқарудың маңыздылығын баса көрсетті. 1981 жылғы президенттік сайлауда Дако жеңіске жетті (бірақ ол бірнеше айдан кейін қызметтен алынды), Гумба дауыстардың 2 пайызынан да аз жинады. Алайда, 1993 жылғы президенттік сайлауда ол ең жақсы нәтижесін көрсетіп, екінші орынға шықты, бірақ қосымша сайлауда Анже Феликс Патассэге жеңілді, онда Гумба дауыстардың шамамен 46 пайызын алды. 1999 жылы ол бұрынғыдан нашар нәтиже көрсетіп, дауыстардың 6 пайызын ғана алып, Патассэ, Андре Колингба және Дакодан кейін төртінші орынға тұрды.
Бозизе тұсында
Бозизе 2003 жылдың 15 наурызында билікті басып алып, Патасені құлатып, 23 наурызда Гумбаны премьер-министр етіп тағайындады. Оның үкіметі 2003 жылдың 31 наурызында құрылды; құрамы жағынан Бозизе мен Гумба арасындағы келісім нәтижесі ретінде қарастырылды, Бозизедің бірқатар әскери одақтастары мен туыстары маңызды лауазымдарға тағайындалды, ал қалған лауазымдар түрлі саяси лидерлердің серіктестері мен одақтастарына, сондай-ақ құзыретті деп есептелген тәуелсіз тұлғаларға берілді. Гумба өзі Қаржы министрі лауазымын сақтап қалды. Ұлттық өтпелі кеңес (ҰӨК) 2003 жылдың 5 қарашасында Гумба ұсынған жалпы саясат бағдарламасын қабылдамады, себебі бағдарламада үкіметтің мақсаттары мен оларды іске асыру жолдары жеткілікті деңгейде нақтыланбаған еді. Ол 2003 жылдың 12 желтоқсанында түзетілген бағдарламаны ұсынуды жоспарлаған, бірақ 11 желтоқсанда Бозизе оны премьер-министр лауазымынан босатып жіберді. Келесі күні Селестин Гаомбалет оның орнына тағайындалды; ал Гумба вице-президент болып тағайындалды. Ол сайлауда алтыншы орын алып, 2,51% дауыс жинады. 2004 жылдың 30 желтоқсанында өтпелі конституциялық сот бекіткен алғашқы бес кандидаттың бірі болды; тағы жеті кандидатқа қатысуға рұқсат берілмеді, бірақ кейін олардың алтауы сайлауға қатысуға құқылы болды. 2005 жылдың 14 наурызында, сайлаудан кейін, Оппозициялық саяси партиялар ұжымының (ОСПҰ) мүшелері, соның ішінде Гумба, сайлауда алаяқтық болғанын мәлімдеген петицияға қол қойды. 15 наурызда, сайлау қорытындысы жарияланбастан бұрын, Бозизе Гумбаны вице-президенттік лауазымынан босатып, осы лауазымды жойды. Президенттің баспасөз хатшысы Ален Джордж Нгатоуаның сөзіне қарағанда, бұл 2004 жылдың желтоқсанында қабылданған конституцияда вице-президент лауазымы қарастырылмаған, ал Гумбаның жұмысының сапасы бұл шешімге қатысы жоқ; Нгатоуа Бозизе Гумбаға "ақыл-парасаты мен батылдығы" арқасында өтпелі процесті жеңілдеткені үшін алғыс айтты. Гумба жұмыстан босатылу тәсіліне наразылық білдірді; ол босату туралы ешқандай хабарлама алмағанын және бұл туралы мемлекеттік радиодан естігенін айтты. Гумбаның пікірінше, өтпелі институттар, соның ішінде вице-президенттік, сайланған үкімет құрылғанға дейін сақталуы керек еді. Дегенмен, оның әйелі Анна Мари депутаттық мандатты жеңіп алды.
Зейнеткерлік
Гумбаның ұлы Александр 2006 жылдың 5 наурызында оның партиясы – «Прогресс үшін патриоттық фронттың» (ПФП) президенті болып сайланды, ересек Гумба Омбудсмен лауазымына тағайындалғаннан кейін. Омбудсмен ретінде ол 2006 жылдың 30 қазанында Бирао қаласын басып алған бүлікшілер тобымен келіссөздер жүргізуді үкіметке ұсынды. 2007 жылдың 14 қаңтарында ол 1956-1959 жылдарды қамтитын естеліктерінің бірінші томын таныстырды. Гумба 2009 жылдың 11 мамырында 82 жасында Бангидегі клиникада қайтыс болды, ол күні бұрын ауруханаға жеткізілген.