Кіріспе
Америкалық Олимпиада чемпионы жүзуші (ту. 1973) Эми Делорис Ван Дайкен Руэн (15 ақпан 1973 жылы туған) – американдық бұрынғы кәсіби жүзуші, Олимпиада чемпионы, бұрынғы әлем рекордшысы және ұлттық радио спорттық ток-шоуының әрі-қоса жүргізушісі. Ол өмірінде алты Олимпиада алтын медалін жеңіп алды, соның төртеуі 1996 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында болды. Бұл оны мұндай жетістікке қол жеткізген алғашқы американдық әйел және 1996 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының ең табысты спортшысы етті. Ол 50 метрге еркін жүзу, 100 метрге баттерфляй, 4x100 метрге еркін жүзу эстафетасы және 4x100 метрге кешенді жүзу эстафетасында алтын медаль жеңіп алды. Ван Дайкен балалық шағынан бастап ересекке дейін ауыр астмамен ауырды. Ол өкпесін нығайту, жағдаймен күресу және болашақта астма шабуылдарын болдырмау үшін дәрігердің кеңесімен жүзуді бастады. 1995 және 1996 жылдары ол "Swimming World American Swimmer of the Year" атағын алды. 2014 жылдың 6 маусымында Ван Дайкен ауыр ATV апатына ұшырап, омыртқасы зақымданып, белден төменге паралич болды.
Amy Deloris Van Dyken Rouen (born February 15, 1973) is an American former competitive swimmer, Olympic champion, former world record holder, and national radio sports talk show co host. She won six Olympic gold medals in her career, four of which she won at the 1996 Summer Olympics, making her the first American woman to accomplish such a feat and the most successful athlete at the 1996 Summer Olympics. She won gold in the 50 meter freestyle, 100 meter butterfly, 4×100 meter freestyle relay, and 4×100 meter medley relay. Van Dyken had severe asthma throughout her childhood and into adulthood. She began swimming on the advice of a doctor as a way to strengthen her lungs to cope with her condition and prevent future asthma attacks. She was named Swimming World American Swimmer of the Year in 1995 and 1996. On June 6, 2014, Van Dyken was injured in a serious ATV accident that severed her spinal cord, leaving her paralyzed from the waist down.
Ерте өмір
1992 жылғы АҚШ Олимпиадалық іріктеу жарыстарында Ван Дайкен 50 метрлік еркін жүзуде 4-орын алды, Олимпиада құрамасына ілінуге шамасы келмеді. Орта мектепті бітірген соң Ван Дайкен екі жыл Аризона университетінде оқыды, кейін Колорадо штаты университетіне ауысты. 1994 жылы NCAA чемпионатында ол 50 ярдтық еркін жүзуде 21,77 секунд көрсетіп, алғашқы (алдағы көптеген) АҚШ рекордын жаңартты. Ол сондай-ақ 100 ярдтық баттерфляй және 100 ярдтық еркін жүзуде Олимпиада чемпиондарының бірі Дженни Томпсоннан кейін екінші орын алды. 1994 жылы ол NCAA жылдың үздік әйел жүзушісі деп танылды. Университетті бітіргеннен кейін ол 1996 жылғы Олимпиадаға толыққанды дайындалу үшін Колорадо штатының Колорадо-Спрингс қаласындағы АҚШ Олимпиадалық жаттығу орталығына көшті.
1996 жылғы жазғы Олимпиада ойындары
1996 жылы Атлантада өткен жазғы Олимпиада ойындарында Ван Дайкен бір Олимпиада ойындарында 4 алтын медаль жеңіп алған алғашқы американдық әйел спортшы болды. Оның жүзудегі жетістіктері оған көптеген марапаттар мен құрметтер сыйлады, оның ішінде: ESPN Awards (ESPY) Жылдың әйел спортшысы сыйлығы; Swimming World журналының Жылдың әйел жүзушісі сыйлығы; Колорадо спорттық даңқ залына енгізілу; АҚШ Олимпиада даңқ залына енгізілу; Associated Press Жылдың әйел спортшысы, USOC Жылдың әйел спортшысы, Әйелдер спорты қоры Жылдың әйел спортшысы және АҚШ жүзу федерациясының Жылдың жүзушісі атағы. Ван Дайкен сонымен қатар Glamour журналының "Жылдың 10 үздік әйелі" тізіміне енді, Women's Sports and Fitness журналының спорттағы ең ықпалды 25 әйелдің бірі деп танылды және ARETE "Спорттағы батылдық" сыйлығын алды. Ол USA Today, Newsweek, Time, Swimming World журналы және Sports Illustrated сияқты бірнеше газет пен журналдың мұқабасында болды. Сондай-ақ ол Дэвид Леттерменнің кешкі шоуында, Рози О'Доннелл шоуында және Today Show бағдарламасында қонақ болды.
2000 жылғы жазғы Олимпиада ойындары
Ван Дайкен 1996 жылғы Олимпиададан кейін де жарысқа қатысып жүрді, бірақ жарақаттармен күресті, соның ішінде бірнеше операция талап еткен және бір жылдан астам уақыт жаттығу мүмкіндігінен айырған иық жарақаты да болды. Дегенмен, ол қайтадан жарысқа оралды және 2000 жылғы АҚШ Олимпиада құрамасына 50 метрге еркін жүзу, 4×100 метрлік эстафеталық сызба және 4×100 метрлік еркін жүзу эстафетасына ілікті. 2000 жылғы Сиднейде өткен жазғы Олимпиада ойындарында Ван Дайкен осы екі эстафеталық жарыста екі алтын медаль жеңіп алды және 50 метрге еркін жүзуде 4-орынды иеленді. Бұл оның Олимпиададағы алтын медальдарының жалпы санын алтыға жеткізді. Олимпиададағы жетістіктерінен бөлек, Ван Дайкен бірнеше әлем чемпионатын жеңіп, көптеген американдық және әлемдік рекордтарды жаңартты. Ван Дайкен – барлық медальдары алтыннан тұратын санаулы олимпиадашылардың бірі. Бірақ 2000 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында өзінің қарсыласы Инге де Брюйннің жолына түкіргені үшін ол көпшіліктің қолдауын жоғалтты. Де Брюйнге жеңілгеннен кейін Ван Дайкен: «Егер мен ер адам болсам, мен де алтын медаль жеңіп алар едім» деді.
Жүзуден кейінгі өмір
Ван Дайкен 2000 жылғы Олимпиададан кейін жүзу спортын қоршаған ортадан шығып, көп ұзамай бұрынғы НФЛ ойыншысы Том Руэнге үйленді. Олар уақыттарын Колорадо мен Аризона штаттары арасында бөліседі. Жүзуден зейнеткерлікке шыққаннан кейін Ван Дайкен триатлонмен айналысатынын жариялады. 2001 жылы Ван Дайкен Монумент қаласында өткен Saturn Triathlon-да бір мильдің үштен бірін жүзіп, 15.2 миль велосипед теуіп, 3.1 миль жүгіріп, 2 сағат 10.5 секундта 25-29 жас аралығындағы 34 әйелдің ішінде 28-орынды иеленді. 2001 жылдың 9 тамызында Ван Дайкен Денверде өткен Danskin әйелдер триатлонын 1:38:11 уақытпен аяқтады, бұл 25-29 жас тобындағы 349 қатысушының ішінде 109-шы орынға ие болды. 2003 жылы Ван Дайкен Bay Area Laboratory Co-operative (BALCO) стероидтық дауына қатысты іс бойынша куәлік беру үшін үлкен қазылар алдына шақырылды. Ван Дайкен BALCO-ның тұрақты клиенті болғанымен, оның допинг-тестілерінің нәтижесі ешқашан оң болған емес. Зейнеткерлікке шыққаннан бері Ван Дайкен мектептер мен халықаралық корпорациялар сияқты түрлі топтарға арналған көптеген сөздермен шығып жүрді, Аризонадағы спорттық радиода диджей болып жұмыс істеді, Seattle Seahawks және Denver Broncos футбол командаларының жақтан баяндамашысы болды, сондай-ақ жүлделі сахналық қойылымда ойнады. Ол Make A Wish Foundation сияқты көптеген қайырымдылық ұйымдарының жұмысына белсенді қатысады және күйеуі Руэнмен бірге Колорадо штатының Эвергрин қаласында мүңкіген жастарға көмектесу үшін жыл сайын қайырымдылық шарасын өткізеді. Ол Аризона штатының Скоттсдейл қаласындағы Notre Dame Preparatory High School мектебінің жүзу командасының бас жаттықтырушысы болды. 12 мамырда ол 2007 жылғы Халықаралық жүзу даңқы залына енгізілген жалғыз американдық жүзуші болды. 2008 жылдың шілдесінде ол АҚШ Олимпиадалық даңқы залына енгізілді. Ван Дайкен 2008 жылдың шілдесінде Аризона штатының Финикс қаласындағы #1 рейтингті 96.9 KMXP FM радиосында таңертеңгілік эфирдің ко-жүргізушісі болды, онда ол Крис Паркерге қосылды. Кейін ол Паркермен бірге қарсыласы KPKX FM радиосына көшті, онда 2010 жылдан 2011 жылға дейін 98.7 The Peak FM радиосында "Chris and Amy in the Morning" бағдарламасының аясында таңертеңгілік эфирді жүргізді. Ол 2011 жылдың 12 шілдесінде 98.7 The Peak FM радиосынан "Денверге қайта оралуға себеп болатын отбасылық мәселелерді шешу үшін" кетті. Ол 2013 жылдың желтоқсанына дейін Роб Дибблмен бірге Fox Sports Radio-ның Fox Sports Tonight бағдарламасын жүргізді.
ТТҚ-дағы апат
2014 жылдың 6 маусымында Ван Дайкен ауыр ATV апатына ұшырап, T11 омыртқасындағы жұлынын үзілуіне себеп болды. Оны құтқарып, жедел жәрдеммен ауруханаға жеткізіп, жұлын мен омыртқа бағанасын тұрақтандыру үшін шұғыл операция жасалды. Жарақат салдарынан аортасына зақым келтіріп, тіпті жарылу қаупі туындады, бірақ бұл жағдайдан аман қалды. Апаттан кейін ол белден төменге паралич болды. Екі айлық оңалтудан кейін Ван Дайкен Колорадо штатының Энглвуд қаласындағы Крейг ауруханасынан шығып, "Жарақат алғанға дейін болғаннан гөрі қазір жақсырақ адаммын" деді және жүргіш пен аяқтарына көмектесетін, жаңа технологиялық құрылғының көмегімен алғашқы қадамдарын жасады.