Кіріспе

Австралиялық жүзуші және саясаткер Даун Фрейзер (4 қыркүйек 1937 жылы туған) – австралиялық еркін стильде жүзу спортының чемпионы және бұрынғы саясаткер. Ол Олимпиада ойындарында бір жекелей сында үш рет жеңіске жеткен төрт жүзушінің бірі – оның жағдайында әйелдер арасындағы 100 метрлік еркін жүзу.

Ерте өмір

Фрейзер 1937 жылы Сиднейдің Балмен қалашығында, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында, кедей жұмысшы отбасында, сегіз баланың ең кішісі болып дүниеге келді. Оның әкесі, Кеннет Фрейзер, Шотландияның Эмбо қаласынан еді. Оны 14 жасында Сиднейтің жаттықтырушысы Гарри Галлахер жергілікті теңіз шомылу орнында жүзіп жүргенде байқаған.

Жүзуші мансабы

Фрейзер сегіз Олимпиадалық медаль, оның ішінде төрт алтын медаль және алты Комонвелл ойындарының алтын медальдарын жеңіп алды. Ол сондай-ақ 39 рекордтың иесі болды. 100 метрге еркін жүзу рекорды 1956 жылдың 1 желтоқсанынан 1972 жылдың 8 қаңтарына дейін 15 жыл бойы оның қолында болды. Ол Олимпиада тарихындағы төрт жүзушінің алғашқысы (мажар Кристтина Эгерсеги және американдық Майкл Фелпс пен Кэти Ледеки – қалған үшеуі) үш тікелей Олимпиада ойынында бірдей еңбекте жеке алтын медаль жеңіп алды (100 метр еркін стиль – 1956, 1960, 1964). 1962 жылғы қазанда ол 100 метрді еркін жүзуде бір минуттан кем уақытта бәсекеге түскен алғашқы әйел болды. Фрейзер зейнеткерлікке шыққаннан кейін сегіз жыл өткен соң, 1972 жылы оның 100 метрдегі 58,9 секундтық рекорды бұзылды. 1964 жылғы Олимпиада ойындарына бірнеше апта қалғанда Фрейзер автокөлік апатына ұшырады, нәтижесінде анасы Роза қаза тапты. Оның әпкесі мен досы да Фрейзердің көлігінде болған, бірақ олар аман қалды. Бұл Фрейзер мен оның отбасы үшін үлкен трагедия болды, өйткені 1950 жылы ағасы лейкемиядан қайтыс болған, ал әкесі 1960 жылы қатерлі ісікпен ұзақ күрестен кейін көз жұмды.

1964 жылғы жазғы Олимпиада оқиғалары және жүзуге тыйым салу

1964 жылы Токиодағы жазғы Олимпиада ойындарында Фрейзер жүзу командасының демеушілерін және Австралия жүзу одағын (ASU) наразылыққа ұшыратты. Ол ашылу салтанатында олардың тілегіне қарсы қатысып, жарыста демеушілер берген костюмнен гөрі ыңғайлырақ болған ескі жүзу костюмін киді. Ол сондай-ақ Император Хирохито сарайының алдындағы флагштоктан Олимпиада туын ұрлады деген айып тартты. Ол тұтқындалды, бірақ ешқандай айып тағылмастан босатылды. Соңында оған ту естелік ретінде берілді. Кейін Фрейзер туды ұрлау үшін орға жүзіп өткенін жоққа шығарды, 1991 жылы The Times газетіне: "Мен ешқашан сол орға жүзбеймін. Мен лас судан қорқамын, ал ол ор өте лас еді. Мен тіпті оған аяғымды малып алмаймын." Австралиялық әуесқой жүзу қауымдастығы Фрейзерге 10 жылға жарысқа қатысудан тыйым салды.

Жүзуден кейінгі іс-шаралар

Фрейзер Балмендегі Ривервью қонақүйінің иесі болды және жүзу спортынан жаттықтырушылықпен айналыса бастады. 1988 жылы Фрейзер Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы жиналысына Балмен округінен тәуелсіз депутат болып сайланды. Бұл округ 1991 жылы таратылып, ол Порт-Джексон округінен сайлауда жеңіске жете алмағаннан кейін саясаттан шықты.

Жеке өмір

Фрейзер 1965 жылғы 30 қаңтарда Сиднейдің Маккуори көшесіндегі Сент-Стефенс шіркеуінде Гэри Уэйрге үйленді. Неке ұзаққа солмады. Оның осы некеден бір қызы бар, ол өз кезегінде ұл өсіріп отыр. Олардың бәрі Квинсленд штатының Күн сәулесі жағалауындағы Нооса қаласында тұрады. Фрейзердің ауыр астмамен ауыруына байланысты Сиднейден жылы, субтропиктік климатты облысқа көшуіне себеп болды. Фрейзер – канадалық футболшы Даниэль Стирдің қарындасы.

Саяси және нәсілдік көзқарастар

1997 жылы Фрейзер ABC телеарнасына: "Шындығында, Паулин Хансон сияқты ашық айтуға мен де қалайтынымды тілеймін, және "Мен өз еліме келіп жатқан иммигранттардан жалықтым" деп айтуға болар еді". Фрейзер сондай-ақ Хансонның "Бір Ұлт" партиясына қосылуға қызығушылық танытты. 2015 жылы Today бағдарламасында сұхбат беру кезінде Фрейзерден Ник Киргиостың Уимблдондағы жаңағы әрекеттері және Бернард Томичтің Теннис Австралия туралы пікірлері туралы сұрады, нәтижесінде Томич Дэвис кубогы құрамасынан шығарылды. Фрейзер: "Олар осы елдің жас ұрпағына үлгі болуы керек. Егер оларға ұнамайтын болса, әкелері немесе ата-аналары қайдан келсе, сол жерге қайта оралыңдар". (Киргиос малай және грек тегінен, ал Томич хорват тегінен шыққан.) Киргиос оны "ашық нәсілшіл" деп сипаттады, ал Фрейзердің сөздерін Австралияның нәсілдік дискриминация жөніндегі комиссары Тим Саутфоммасан сынға алды. Фрейзер өз сөздері үшін "шынайы өкініш білдірді". 1965 жылы Халықаралық жүзу даңқы залына енгізілді (Дон Уэр ретінде), 1967 жылы Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атанды, 1998 жылы Австралия орденінің офицері (AO) болып тағайындалды. Сондай-ақ 1998 жылы ол Австралия тарихындағы ең үздік әйел спортшы деп танылды. 1985 жылы оны алғашқы әйел мүшесі ретінде қабылдаған Спорт Австралиясының Даңқ залы оны ғасырдың үздік австралиялық әйел спортшысы деп жариялады. 1999 жылы Халықаралық Олимпиада комитеті оны әлемдегі ең үздік әйел су спорты чемпионы деп атады. 2000 жылдың 14 шілдесінде Фрейзер "жүзу спортына еңбегі үшін" Австралия спорт медалімен марапатталды. Ол 2000 жылғы Сиднейде өткен жазғы Олимпиада ойындарының ашылу салтанатында Олимпиада машалының алып жүрушілерінің бірі болды. Ол Олимпиада отын жағу алдында стадионда соңғы кезеңін алып өтті. Австралия спорттық сыйлықтарына Фрейзердің құрметіне аталған және Фрейзердің өзі табыс ететін сыйлық кіреді. 1964 жылы Балмендегі су ванналары Фрейзердің құрметіне Дон Фрейзер атымен аталып, 1992 жылы Мемлекеттік көлік басқармасы Фрейзердің есімімен RiverCat паромдық кемесін атады. 2018 жылғы Королеваның туған күніне орай ол Австралия орденінің серігі (AC) атағына ие болды. 2022 жылы ол Австралия жүзу даңқы залына алғашқылардың бірі ретінде енгізілді.