Александр Далримпл: Географ, гидрограф және Оңтүстік Мұхитының зерттеушісі
Alexander Dalrymple
Александр Далримпл: британдық адмиралтействоның тұңғыш гидрографы, Оңтүстік Тынық мұхитындағы құпия континент теориясын қадағалаған география ғалымы. Теңіз карталарын жасаушы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Шотланд географияшысы және гидрографы
Scottish geographer and hydrographer
Александр Далримпл (24 шілде 1737 – 19 маусым 1808) – шотланд географияшысы және Ұлыбритания Әскери-теңіз министрлігінің алғашқы гидрографы. Ол Тынық мұхитының оңтүстігінде Terra Australis Incognita деп аталатын, зор, әлі ашылмаған континент бар деген теорияның негізгі жақтаушысы болды. Ол мыңдаған теңіз картасын жасады, көптеген теңіздер мен мұхиттарды алғаш рет картаға түсіріп, кеме жүру қауіпсіздігіне елеулі үлес қосты. Оның теориялары осы мифтік құрлықты іздеу үшін бірнеше экспедицияға түрткіс болды, бірақ Джеймс Куктың екінші саяхаты (1772–1775) оның бар болса, 65° оңтүстік ендігінен оңтүстіске қарай орналасқан деген қорытындыға әкелді.
Alexander Dalrymple FRS (24 July 1737 – 19 June 1808) was a Scottish geographer and the first Hydrographer of the British Admiralty. He was the main proponent of the theory that there existed a vast undiscovered continent in the South Pacific, Terra Australis Incognita. He produced thousands of nautical charts, mapping a remarkable number of seas and oceans for the first time, and contributing significantly to the safety of shipping. His theories prompted a number of expeditions in search of this mythical land, until James Cook's second journey (1772–1775) led to the conclusion that, if it did exist, it was further south than the 65° line of latitude South.
Өмір
Далримпл Эдинбургке жақын Ньюхайлсте, сэр Джеймс Далримпл мен оның әйелі, Хаддингтон графының қызы Леди Кристиан Гамильтонның он бес баласының он біріншісі болып дүниеге келді. 1752 жылы Лондонға барып, Британдық Шығыс Үндістан компаниясында жазушы болып тағайындалды, алғашқыда Мадрасқа жіберілді. 1753 жылы Мадрасқа келді. Шығыс Үндістан компаниясында қызмет еткен кезде ол Шығыс Индия және Қытаймен сауда мүмкіндіктеріне қызығушылық танытты, содан кейін Сулу сұлтанымен келісімшарт жасасты және 22 жасында Кантонға (Гуанчжоу) сапар жасады. 1764 жылғы 29 наурызда Даусон Дрейк кеткен кезде Манила Кеңесі оны Уақытша вице-губернатор етіп сайлады. Содан кейін 10 сәуірде Маниладан Сулуға сұлтан Әлімүддин I-мен бірге аттанды. 1765 жылы Лондонға оралып, Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Сол жерде ол инженер-құрылысшы Джон Смитонмен танысты, ол жел тірмендерін зерттеу барысында желдің жылдамдығын бағалау үшін сипаттамалық шкала ойлап тапқан болатын. Бұл шкала Копли медалімен марапатталған мақаласына енгізілді. «Желді анықтау: Бофорт шкаласы және 19 ғасыр адмиралы қалай ғылымды поэзияға айналдырды» еңбегінде автор Скотт Гулер Далримплдің саяхаттары оны теңіздегі желдің жылдамдығын өлшеу үшін стандартты шкаланың теңізшілер үшін үлкен мәнге ие болатынына көндіргенін және ол Смитонның шкаласын шамамен 1790 жылы жазылған, бірақ жарияланбаған «Практикалық навигация» еңбегіне қосыпты дейді. Бұл ақпаратты Далримпл Франсис Бофортқа жеткізген деп саналады, ол кейіннен оның атымен аталатын және бүгінге дейін қолданылып келе жатқан жел шкаласын жетілдірді. 1762 жылы Маниланы британдықтар басып алған кезде қолға түскен испан құжаттарын аударғанда, Далримпл Луис Ваэз де Торрес куәлігін тапты, ол қазір Торрес бұғазы деп аталатын Жаңа Гвинеяның оңтүстігіндегі жолды дәлелдеді. Бұл жаңалық Далримплді 1770-1771 жылдары Тынық мұхитының оңтүстігіндегі саяхаттар мен жаңалықтар туралы тарихи жинақты жариялауға итермеледі, бұл оның белгісіз континенттің бар екендігі туралы талабына қызығушылықты арттырды. Осы уақытта Джеймс Кук оның орнына Оңтүстік Тынық мұхитына экспедиция басқарды, ол 1770 жылы Австралияның шығыс жағалауын ашты. 1772 жылы Далримпл өзінің алғашқы карталарын жариялады, олардың төртеуі Сулу айналасындағы теңіздерді бейнеледі. 1779 жылы ол Шығыс Үндістан компаниясының гидрографиялық кеңсесіне жетекшілік етті, ал 1795 жылы Адмиралтейство басқарды.
Dalrymple was born at Newhailes, near Edinburgh, the eleventh of fifteen children of Sir James Dalrymple and his wife, Lady Christian Hamilton, the daughter of the Earl of Haddington. He went to London in 1752 and was appointed a writer in the British East India Company, being first posted to Madras. He arrived in Madras in 1753. While with the East India Company he became interested in the possibilities of trade with the East Indies and China, and subsequently negotiated a treaty with the sultan of Sulu and visited Canton (Guangzhou) at age 22. He was elected Provisional Deputy Governor by the Manila Council with the departure of Dawsonne Drake on 29 March 1764. He then departed Manila 10 April for Sulu with Sultan Alimuddin I. In 1765 he returned to London where was elected a fellow of the Royal Society. There he became acquainted with the civil engineer John Smeaton, who during the course of his studies on windmills had devised a descriptive scale for grading wind speed. This scale was included in the paper for which he was awarded the Copley Medal. In Defining the Wind: The Beaufort Scale and How a 19th Century Admiral Turned Science into Poetry, author Scott Huler relates that Dalrymple's voyages had convinced him that a standard scale for measuring the speed of wind at sea would be of great value to sailors, and that he had included Smeaton's scale in his work Practical Navigation, which was written around 1790 but never published. It is believed that Dalrymple conveyed this information to Francis Beaufort, who later refined the wind scale that bears his name and that is still in use today. Whilst translating some Spanish documents captured in the British occupation of Manila in 1762, Dalrymple had found Luis Váez de Torres' testimony proving a passage south of New Guinea now known as Torres Strait. This discovery led Dalrymple to publish the Historical Collection of the Several Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean in 1770–1771, which aroused widespread interest in his claim of the existence of an unknown continent. Meanwhile, James Cook had been appointed in his place to lead an expedition to the South Pacific which in 1770 discovered the east coast of Australia. In 1772 Dalrymple published his first set of charts, four of which were of the seas around Sulu. In 1779, he headed the hydrographic office of the East India Company, and that of the Admiralty in 1795.