Кіріспе
Америка Азамат соғысына қатысты қолданылатын атаулар
Қазіргі Америкада Азамат соғысының ең көп тараған атауы – "Азамат соғысы". Соғыс кезінде сирек қолданылса да, "Мемлекеттер арасындағы соғыс" термині Соғыстан кейін АҚШ-тың оңтүстігінде кеңінен таралды. Соғыс кезінде және содан кейін солтүстік тарихшылары "Қарсылық соғысы" және "Ұлы көтеріліс" терминдерін жиі қолданды, ал Конфедерация тарапынан "Оңтүстік тәуелсіздігі үшін соғыс" атауы пайдаланылды, ол 20-шы ғасырда қысқа мерзімге қайта қолданысқа енді, бірақ кейіннен ұмытылды. "Құл иелерінің көтерілісі" деген атау Фредерик Дуглас қолданған және газет мақалаларында кездеседі. "Еркіндік соғысы" соғыстың құлдықты жоюға тигізген әсерін атап өту үшін қолданылады. 1950 жылдардағы Джим Кроу дәуірінде Оңтүстік тарихи ревизионистері немесе жоққа шығарушылары Конфедерацияның жоғалған себептері қозғалысы аясында "Солтүстік агрессия соғысы" термині пайда болды. Бұл атау сегрегацияшылдар тарапынан 19 ғасырдағы құлдықты жоюға жасалған күш-жігермен қазіргі заманғы сегрегацияны жоюға бағытталған күш-жігерді теңестіру мақсатында қолданылды. Әр тараптың күштеріне де бірнеше атаулар бар; сонымен қатар, қарсыластар шайқастарды әртүрлі атады. Одақ әскерлері шайқастарға көбінесе соғыс алаңында немесе оның жанындағы маңызды су айдындарының аттарын берді, ал Конфедерация тарапы көбінесе жақын орналасқан қалалардың аттарын қолданды. Осының салдарынан көптеген шайқастардың бірнеше атауы бар, олар әртүрлі қолданыста болды, бірақ кейбір ерекше жағдайларды ескере отырып, көбінесе бір атау басымдыққа ие болды.
The most common name for the American Civil War in modern American usage is simply "The Civil War". Although rarely used during the war, the term "War Between the States" became widespread afterward in the Southern United States. During and immediately after the war, Northern historians often used the terms "War of the Rebellion" and "Great Rebellion", and the Confederate term was "War for Southern Independence", which regained some currency in the 20th century but has again fallen out of use. The name "Slaveholders' Rebellion" was used by Frederick Douglass and appears in newspaper articles. "Freedom War" is used to celebrate the war's effect of ending slavery. During the Jim Crow era of the 1950s, the term "War of Northern Aggression" developed under the Lost Cause of the Confederacy movement by Southern historical revisionists or negationists. This label was coined by segregationists in an effort to equate contemporary efforts to end segregation with 19th century efforts to abolish slavery. Several names also exist for the forces on each side; the opposing forces named battles differently as well. The Union forces frequently named battles for bodies of water that were prominent on or near the battlefield, but Confederates most often used the name of the nearest town. As a result, many battles have two or more names that have had varying use, but with some notable exceptions, one name has eventually tended to take precedence.
Азаматтық соғыс
АҚШ-та "Азамат соғысы" – бұл қақтығысқа ең көп қолданылатын термин және 20 ғасырдың басынан бері АҚШ-тағы анықтамалық кітаптардың, ғылыми журналдардың, сөздіктердің, энциклопедиялардың, танымал тарихтардың және бұқаралық ақпарат құралдарының көпшілігі осы терминді пайдаланады. Соғыстың шайқас алаңдарын сақтауды АҚШ Конгресі тапсырған мемлекеттік ұйым – Ұлттық саябақтар қызметі осы терминді қолданады. Джефферсон Дэвис, Роберт Ли, Улисс С. Грант, Уильям Текумсе Шерман, П. Г. Т. Борегард, Натан Бедфорд Форрест және Джуда П. Бенджамин сияқты көрнекті тұлғалардың жазбаларында қақтығыс кезінде "Азамат соғысы" термині қолданылған. Авраам Линкольн оны бірнеше рет қолданған. 1862 жылы АҚШ Жоғарғы Соты "АҚШ пен жасырап айтылатын Конфедерация штаттары арасындағы қазіргі азамат соғысы" және "Солтүстік және Оңтүстік штаттары арасында жүргізіліп жатқан азамат соғысы" деген терминдерді пайдаланған. АҚШ-тан тыс ағылшын тіліндегі тарихшылар бұл қақтығысты көбінесе "Америка Азамат соғысы" деп атайды. Мұндай атаулар АҚШ-та да қолданылады, егер соғыс басқа азамат соғыстарымен – мысалы, Англия азамат соғысы, Ресей азамат соғысы немесе Испания азамат соғысымен шатастырылуы мүмкін болса.
Мемлекеттер арасындағы соғыс
Соғыс кезінде "Мемлекеттер арасындағы соғыс" термині сирек қолданылған, бірақ содан кейін соғыстың "Жоғалған себеп" түсіндірмесін қолдаушылар арасында кең таралды. Конфедерация үкіметі екі тарапты да бір елдің бөлігі деп есептейтін "азамат соғысы" терминінен қашып, ресми құжаттарда оны "Америка Конфедерациялық Штаттары мен Америка Құрама Штаттары арасындағы соғыс" деп атады. "Мемлекеттер арасындағы соғыс" туралы сілтемелер кейде федералдық және штаттық сот құжаттарында кездеседі, оның ішінде судья Гарри Блэкмунның Роу қарсы Уэйд ісіндегі маңызды шешімінде де бар. Олардың қолданылуы осы терминнің кең таралғанын көрсетеді. Рузвельт Нью-Йорк штатында туып өскен, ал Блэкмун Оңтүстік Иллинойсте туған, бірақ Миннесота штатының Сент-Пол қаласында өскен. "Азамат соғысы" және "Мемлекеттер арасындағы соғыс" атаулары кейбір ресми жағдайларда бірге қолданылған. Мысалы, 1960 жылдары соғыстың жүз жылдығын тойлау үшін Грузия штаты "Грузия Азамат соғысының жүз жылдық комиссиясы – Мемлекеттер арасындағы соғысты еске алу" құрды. 1994 жылы АҚШ пошта қызметі "Азамат соғысы: Мемлекеттер арасындағы соғыс" атты естелік маркалар сериясын шығарды.
Көтеріліс соғысы/Кұл иелерінің көтерілісі
Соғыс кезінде және соғыстан кейін АҚШ шенеуніктері, Одақ жақтастары және Одақты қолдайтын жазушылар конфедераттарды көбінесе "Жағалаушылар" деп атады. Солтүстік штаттарында жарық көрген алғашқы тарихтарда соғыс жиі "Ұлы көтеріліс" немесе "Көтеріліс соғысы" деп аталады, сондай-ақ көптеген соғыс ескерткіштерінде де осылай айтылады, сондықтан қатысушыларға Джонни Реб (және Билли Янк) деген есімдер берілді. Фредерик Дуглас 1862 жылдың 4 шілдесінде Нью-Йорк штатының Химрод қаласында "Құл иелерінің көтерілісі" деген тақырыпта сөз сөйледі, ал Джон Харви 1865 жылы "Құл иелерінің көтерілісі және Америкадағы құлдықтың құлауы" атты еңбек жазды. 1860 мен 1900 жылдар аралығында 7000-нан астам газет мақалаларында "Құл иелерінің көтерілісі" термині қолданылған. АҚШ-тың ресми соғыс құжаттарында соғыс "Көтеріліс соғысы" деп аталады. Бұл құжаттар АҚШ Соғыс министрлігімен 127 томдық жинақта "Көтеріліс соғысы: Одақ және Конфедерация армияларының ресми құжаттарының жинағы" деген атпен жинақталды, ол 1881 жылдан 1901 жылға дейін жарық көрді. Тарихшылар бұл жинақты "Ресми құжаттар" деп жиі атайды.
Бөлектеу / Сецессия соғысы
"Ажырасу соғысы" деген атауды Конфедерациядағы адамдар соғыс кезінде кейде қолданған. Көптеген роман тілдерінде соғысқа қатысты қолданылатын сөздер тікелей "Бөліну соғысы" деп аударылады (lang es, Guerra de Secessão, Războiul de Secesiune), бұл атау Орталық және Шығыс Еуропада да жиі қолданылады: неміс тілінде Sezessionskrieg, ал поляк тілінде Wojna secesyjna деп аталады. (Уолт Уитман оны өлеңдерінде "Бөліну соғысы" немесе "Сецессия соғысы" деп атаған).
Central and Eastern Europe: Sezessionskrieg is commonly used in German language, and Wojna secesyjna is used in Polish. (Walt Whitman calls it the "War of Secession" or the "Secession War" in his prose).
Оңтүстік тәуелсіздігі үшін соғыс/Солтүстік агрессия соғысы
"Оңтүстік тәуелсіздігі үшін соғыс" немесе "Солтүстік агрессия соғысы" атаулары мен олардың вариацияларын кейбір оңтүстік тұрғындары соғысты атау үшін қолданады. Бұл терминология Америка Тәуелсіздік соғысының қолданылуын қайталай мақсатында пайдаланылады. Соғыс кезінде Конфедерация тарапынан танымал болған (Стоунволл Джексон соғысты "екінші тәуелсіздік соғысы" деп жиі айтқан), аталған термин Конфедерацияның жеңілісінен және тәуелсіздік алуға ұмтылысының сәтсіз аяқталуынан кейін танымалдылығын жоғалтты. Бұл термин 20 ғасырдың соңында қайта жанданды. Соғыстың басында жарияланған танымал өлең – "Оңтүстік Каролина". Оның кіріспесінде 1812 жылғы соғыс екінші соғыс ретінде аталғандықтан, соғыс "үшінші тәуелсіздік соғысы" деп аталды. 1860 жылдың 8 қарашасында Charleston Mercury, сол кездегі оңтүстік газеті, "Шай теңізге тасталды. 1860 жылғы революция басталды" деп мәлімдеді. 1920 жылдары тарихшы Чарльз А. Беард Одақтың жеңісімен келген өзгерістерді көрсету үшін "Екінші американдық революция" терминін қолданды. Бұл термин әлі де Конфедерация ардагерлерінің ұлдары ұйымы тарапынан қолданылады, бірақ Конфедерацияның мақсатын жағымды жарықтан көрсету ниетімен.
Соғыс Одақ үшін
Кейбір Одақ жақтастарының оңтүстігі мен солтүстігі аболиционист көшбасшысы Венделл Филлипстің 1861 жылғы желтоқсандағы лекциясының атауы болған "Одақ үшін соғыс" деген атауды қолданды. Тарихшы және журналист (Джозеф) Аллан Невинстің 1947 жылдан 1971 жылға дейін жариялаған "Одақтың сынағы" атты сегіз томдық маңызды тарихы, бірінші томның атауында Одаққа баса назар аудады, сондай-ақ бұл атау серияның атына айналды. Невинс "Одақтың сынағы" сериясының кітаптары үшін Банкрофт, Скрибнер және Ұлттық кітап сыйлықтарын алғандықтан, оның атауының әсерлі болғаны мүмкін. Дегенмен, төртінші томның атауы "Азамат соғысына кіріспе, 1859–1861", ал келесі төрт томның атауларында "соғыс" сөзі қолданылады. Алтыншы том, "Соғыс революцияға айналады, 1862–1863", бұл бұрынғы тақырыпты қайта көтеріп, соғысты атауда пайдаланады, бірақ Невинс Оңтүстік сецессиясын революциялық деп қараған жоқ, сондай-ақ Оңтүстік жақтастарының соғысты 1775–1783 жылғы Американ революциясымен байланыстыру әрекеттерін де қолдамады.
Солтүстік / янки агрессиясы соғысы
"Солтүстік агрессия соғысы" атауы соғыста белсенді тарап ретінде Одақты көрсету үшін пайдаланылды. Бұл атау 1950 жылдардағы Джим Кроу дәуірінде сегрегацияшылдар тарапынан қолданыла бастады, олар заманауи сегрегацияны жою күш-жігерін 19 ғасырдағы құлдықты жоюға жасалған әрекеттермен теңестіруге тырысты. Аталған атау тарихшылар, мысалы, Джеймс М. Макферсон сынға алды, себебі Конфедерация "конституциялық көпшілікпен сайланған президентке қарсы шығып, соғыс бастауға бірінші қадам жасады". Конфедерация тарапын қолдаушылар Азамат соғысын "Янки агрессия соғысы" деп атап, оны солтүстік емес, Янки соғысы ретінде көрсетуге тырысты. Керісінше, "Оңтүстік агрессия соғысы" атауын Конфедерация соғысқа қатысқан тарап деп санайтындар қолданады. Олар Конфедерацияның Форт Самтердегі шабуылмен соғысты бастағанын айтады.
Әр түрлі
Конфликттің басқа атаулары "Конфедерация соғысы", "Букананның соғысы", "Линкольн мырзаның соғысы" және "Дейвис мырзаның соғысы" болып табылады. 1892 жылы Вашингтон, округтік округтегі соғыс кезеңінің медбикелер қоғамы "Жақындағы соғыс" Ұлттық армиялық медбикелер қауымдастығы деген ат алды, мұндағы "жақындағы" сөзі "соңғы" мағынасын береді. Көбірек жұмсақ айтылатын атаулар – "Жақындағы жағымсыз оқиға" және "Соңғы жағымсыз оқиға". Соғыстан кейінгі Оңтүстіктегі тағы бір атаулар, әсіресе шекаралық штаттарда "Бөлімдердің соғысы" және "Бауырлардың соғысы" болды.