Кіріспе
Ұялы телефон пернетақталары үшін ақпаратты енгізу технологиясы, шектеулі физикалық пернетақталарда сөздерді толықтыру, мысалы, алғашқы ұялы телефон пернетақталары. Болжамды мәтін – бұл ақпаратты енгізу технологиясы, онда бір перне немесе түйме көптеген әріптерді білдіреді, мысалы, ұялы телефондардың физикалық сандық пернетақталарында және мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған технологияларда. Әрбір перне басылғанда сол перне білдіретін әріптер тізімінен бірдей ретпен қайта-қайта өтудің орнына болжам жасалады. Болжамды мәтін бір перне басу арқылы толық сөзді енгізуге мүмкіндік береді. Болжамды мәтін жазба хабарламаға, электрондық поштаға, телефон кітапшасына, күнтізбеге және т.б. ақпарат енгізу үшін азау пернелерді тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Ең көп қолданылатын, жалпы болжамды мәтін жүйелері – T9, iTap, eZiText және LetterWise/WordWise. Мәтінді болжау құрылғысын құрудың көптеген жолдары бар, бірақ барлық болжамды мәтін жүйелері бастапқы тілдік параметрлерге ие, олар әрбір пайдаланушыға бейімделу үшін қайта басымдық берілетін болжамдарды ұсынады. Оқу процесі құрылғы жады арқылы пайдаланушының түсінікті кері байланысына бейімделеді, нәтижесінде түзету пернелерін басу, мысалы, "келесі" пернесін басып, қалаған нәрсеге жету. Көптеген болжамды мәтін жүйелері осы процесті жеңілдету үшін пайдаланушының деректер базасын қамтиды. Теориялық тұрғыдан алғанда, аяқталған жазбадағы әрбір таңба үшін қажетті пернелердің саны орташа есеппен пернетақта қолданумен салыстыруға болады. Бұл шамамен дұрыс, егер қолданылған барлық сөздер оның деректер базасында болса, тыныш белгілер ескерілмесе және жазуда немесе орфографияда қателер болмаса. Пернетақтаның бір таңбаға қажетті пернелер саны (KSPC) = 1.00, ал көп соққылы пернетақта үшін KSPC = 2.03. Eatoni LetterWise – бұл болжамды және көп соққылы пернетақтаның біріктірілген түрі, ол стандартты телефон пернетақтасында жұмыс істегенде ағылшын тілі үшін KSPC = 1.15-ке жетеді. Қай болжамды мәтін жүйесін пайдаланудың ең жақсы екенін таңдау пайдаланушының таңдаған интерфейс стиліне, пайдаланушының болжамды мәтін бағдарламалық жасақтамасын пайдалану қабілетінің деңгейіне және пайдаланушының тиімділік мақсатына байланысты. Болжамды мәтін жүйелері көп соққылы жүйелерге қарағанда әртүрлі деңгейдегі тәуекелге ие, себебі жылдамдық пен механикалық тиімділікты қамтамасыз ететін автоматты түрде жазылған болжамды мәтін, егер пайдаланушы мұқият тексермесе, қате ақпаратты таратуға әкелуі мүмкін. Болжамды мәтін жүйелерін жақсы пайдалануды үйрену үшін уақыт қажет, сондықтан әдетте құрылғы жүйесінде пайдаланушыға көп соққылы пернетақта немесе болжамды мәтін әдістерінің бірін таңдауға мүмкіндік беретін параметрлер болады.
word completion on limited physical keyboards, such as early mobile phone keyboards
Predictive text is an input technology used where one key or button represents many letters, such as on the physical numeric keypads of mobile phones and in accessibility technologies. Each key press results in a prediction rather than repeatedly sequencing through the same group of "letters" it represents, in the same, invariable order. Predictive text could allow for an entire word to be input by single keypress. Predictive text makes efficient use of fewer device keys to input writing into a text message, an e mail, an address book, a calendar, and the like. The most widely used, general, predictive text systems are T9, iTap, eZiText, and LetterWise/WordWise. There are many ways to build a device that predicts text, but all predictive text systems have initial linguistic settings that offer predictions that are re prioritized to adapt to each user. This learning adapts, by way of the device memory, to a user's disambiguating feedback that results in corrective key presses, such as pressing a "next" key to get to the intention. Most predictive text systems have a user database to facilitate this process. Theoretically the number of keystrokes required per desired character in the finished writing is, on average, comparable to using a keyboard. This is approximately true providing that all words used are in its database, punctuation is ignored, and no input mistakes are made typing or spelling. The theoretical keystrokes per character, KSPC, of a keyboard is KSPC=1.00, and of multi tap is KSPC=2.03. Eatoni's LetterWise is a predictive multi tap hybrid, which when operating on a standard telephone keypad achieves KSPC=1.15 for English. The choice of which predictive text system is the best to use involves matching the user's preferred interface style, the user's level of learned ability to operate predictive text software, and the user's efficiency goal. There are various levels of risk in predictive text systems, versus multi tap systems, because the predicted text that is automatically written that provide the speed and mechanical efficiency benefit, could, if the user is not careful to review, result in transmitting misinformation. Predictive text systems take time to learn to use well, and so generally, a device's system has user options to set up the choice of multi tap or of any one of several schools of predictive text methods.
Өмірбаян
Қысқа хабарлама қызметі (SMS) ұялы телефон пайдаланушысына мәтіндік хабарламаларды (хабарламалар, SMS, мәтіндер және txts деп те аталады) қысқа хабарлама ретінде жіберуге мүмкіндік береді. SMS мәтінін енгізудің ең көп тараған жүйесі "көп соғу" деп аталады. Көп соғуды пайдаланып, сол пернедегі әріптер тізімін көрсету үшін бір перне бірнеше рет басылады. Мысалы, "2" пернесін бір рет басу "a" әрпін, екі рет "b" әрпін, үш рет "c" әрпін көрсетеді. Бір пернедегі екі әріпті тікелей енгізу үшін пайдаланушы кідіру жасауы немесе "келесі" батырмасын басуы керек. Пайдаланушы электронды құрылғы дисплейіне қарамастан, әріп-сандық пернетақта арқылы теруге болады. Осылайша, көп соғу оңай түсініледі және визуалды кері байланыссыз қолданылуы мүмкін. Дегенмен, көп соғу тиімді емес, бір әріпті енгізу үшін көптеген перне соғу қажет болуы мүмкін. Идеалды болжамды мәтін енгізуде қолданылатын барлық сөздер сөздікте болады, тыныш белгілер назарға алынбайды, орфографиялық және теру қателер жасалмайды. Идеалды сөздікке сленг, есімдер, аббревиатуралар, URL-дер, шетел тілдеріндегі сөздер және басқа да пайдаланушыға тән сөздер кіруі керек. Бұл идеалды жағдай болжамды мәтін бағдарламалық құралына пайдаланушының сөзді енгізу үшін қажетті перне соғу санын азайтуға мүмкіндік береді. Пайдаланушы әр әріпке сәйкес келетін санды басады және егер сөз болжамды мәтін сөздігінде болса немесе сөздік емес жүйелер дұрыс анықтаса, ол пайда болады. Мысалы, "4663" сандарын басу әдетте "good" сөзі ретінде түсіндіріледі, егер ағылшын тіліндегі лингвистикалық деректер базасы қолданыста болса, бірақ "home", "hood" және "hoof" сияқты баламалар да перне соғу тізбегінің дұрыс интерпретациясы болып табылады. Ең көп қолданылатын болжамды мәтін жүйелері – Tegic компаниясының T9, Motorola компаниясының iTap және Eatoni Ergonomics компаниясының LetterWise және WordWise. T9 және iTap сөздіктерді пайдаланады, ал Eatoni Ergonomics өнімдері түсініктілікті жою процесін қолданады, яғни перне соғу тізбегінен сөздерді қайта құру үшін статистикалық ережелер жиынтығын пайдаланады. Барлық болжамды мәтін жүйелері әрбір қолдау көрсетілетін енгізу тілі үшін лингвистикалық деректер базасын қажет етеді.
Сөздіктер мен сөздік емес жүйелер
Дәстүрлі түсініксіздікті шешу әдетте жиі қолданылатын сөздердің сөздігіне сілтеме жасау арқылы жұмыс істейді, бірақ Eatoni сөздіксіз түсініксіздікті шешу жүйесін ұсынады. Сөздікке негізделген жүйелерде пайдаланушы сандық түймелерді басқанда алгоритм сөздікте пернелер тіркесіміне сәйкес келетін сөздердің тізімін іздеп, ең ықтимал нұсқаны ұсынады. Пайдаланушы таңдауды растап, әрі өте алады немесе мүмкін болатын комбинацияларды қарау үшін түймешелерді пайдалана алады. Сөздіксіз жүйе сөздердің бөліктерінің статистикасынан сөздер мен әріптердің басқа тізбектерін құрастырады. Әлі енгізілмеген пернелердің күтілетін нәтижесін болжау үшін түсініксіздікті шешуді сөзді аяқтау мүмкіндігімен біріктіруге болады. Екі жүйе де (түсініксіздікті шешу немесе болжау) пайдаланушының деректер базасын қамтуы мүмкін, ал пайдаланушының тікелей қатысуынсыз сөздер немесе сөз тіркестері пайдаланушының деректер базасына енгізілген жағдайда, ол "оқуға қабілетті" жүйе ретінде жіктеледі. Пайдаланушының деректер базасы алдын ала берілген деректер базасымен жақсы анықталмаған сөздерді немесе сөз тіркестерін сақтау үшін қолданылады. Кейбір түсініксіздікті шешу жүйелері сондай-ақ әріптерді дұрыстауға, мәтінді форматтауға немесе басқа автоматты өзгерістер жасауға тырысады, бұл мәтінді енгізуге бағытталған пайдаланушының күш-жігерін күшейту немесе қиындату қаупін тудырады.
Тарих
Прогноздық мәтін және автоматты толықтыру технологиясы 1950 жылдары қытай ғалымдары мен тіл білгіштерінің қытай теріскеш машинасының кіріс тиімсіздігін шешу үшін қажеттілік тудырып ойлап тапқан, себебі теру процесі бір тақташада мыңдаған логографиялық әріптерді іздеу және таңдауды қамтиды, бұл мәтінді өңдеу жылдамдығын күрт баяулатады. 1940 жылдары Лин Ютанг жасаған қытай теріскеш машинасының басу пернелері таңдалған әріптің артынан келетін әріптерге ұсыныстар беретін. 1951 жылы қытай баспагері Чжан Цзиин қытай әріптерін байланысты кластерлерге орналастырды, бұл қазіргі заманғы болжамды мәтін енгізудің алға басушысы болды және осылай жылдамдық рекордтарын жаңартты. Телефон пернетақтасынан мәтінді болжау технологиясы кемінде 1970 жылдан бері белгілі (Смит және Гудвин, 1971). Болжамды мәтін көбінесе телефон арқылы анықтамалықтарда есімдерді іздеу үшін қолданылды, мобильді телефондағы мәтіндік хабарламалар кеңінен қолданысқа енгенге дейін.
Компаниялар мен өнімдер
Прогноздық мәтін Nuance Communications компаниясының T9 сияқты түрлі бәсекелестік өнімдерде әзірленеді және сатылады. Басқа өнімдерге Motorola-ның iTap; Eatoni Ergonomic-тің LetterWise (сөздерге емес, әріптерге негізделген болжау); WordWise (сөздіксіз сөздерге негізделген болжау); EQ3 (қалыпты телефон пернетақталарымен үйлесімді QWERTY сияқты орналасу); Prevalent Devices-тің Phraze It; Xrgomics-тің TenGO (алты пернетақталы қысқартылған QWERTY пернетақта жүйесі); Adaptxt (тілді, контекстті, грамматиканы және семантиканы ескереді); Lightkey (Windows үшін болжаумен теру бағдарламалық қамтамасы); Clevertexting (тілдің статистикалық сипаты, сөздіксіз, динамикалық пернелерді бөлу); және Oizea Type (уақыттық беймаздық); Intelab-тың Tauto; WordLogic-тің Intelligent Input Platform™ (патенттелген, қабатты озық мәтіндік болжау, көп тілді сөздік, әріптемелерді тексеру, кіріктірілген веб-іздеу); Google-дың Gboard кіреді.
Текстонимдер
Баспасөздердің бірдей комбинациясынан туындаған сөздер "текстонимдер" деп аталады; сондай-ақ "txtonyms"; немесе "T9onyms" (айтылуы "/t//aɪ//n//ə//n//ɪ//m//z/") деп аталады. Пайдаланушы күткеннен өзгеше әдепкі мәтінді таңдаушы болжамды мәтін, Купертино эффектімен ұқсастықтарды көрсетеді, онда орфографиялық тексеру бағдарламасы жазылуын қателеспеген сөзбен ауыстырады. Текстонимдер мыңжылдықтардың сленгі ретінде қолданылған; мысалы, "кітап" сөзін "круто" (керемет) мағынасында қолдану, себебі "кітап" сөзі болжамды мәтіндік жүйелерде "круто" сөзінен жиірек кездесетін әдепкі мән болып саналды. Бұл какографиямен байланысты.
Айқындықты жоғалту және дұрыс жазылмау
Текстонимдер ғана емес, алдын ала мәтінді іске асырудың тиімділігін шектейтін жалғыз мәселе. Тағы бір маңызды мәселе – түсіндіру кезінде бір ғана бұрыс жауап беретін сөздер. Мысалы, жүйе 252473 енгізілгенде Blairf деп жауап беруі мүмкін, ал мақсатталған сөз Blaise немесе Claire болса, екеуі де пернелер тізбесімен сәйкес келеді, бірақ бұл мысалда болжамдық мәтін жүйесі оларды таба алмайды. Теңеулер немесе қате жазулар пайда болғанда, оларды түсіндіру жүйесі дұрыс тани алмайды, бірақ қателерді түзету механизмдері бұл әсерді жеңілдете алады.