Кіріспе
Триатлон өзінің жазғы Олимпиадалық дебютын 2000 жылы Сиднейде, ерлер мен әйелдердің жеке сыны алғаш рет өткізілген кезде жасады және содан бері бәсекеге түсіп келеді. 2021 жылы, кейінге қалдырылған 2020 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында аралас командалық эстафета алғаш рет ұйымдастырылды. Осы спорт түрін және оның Олимпиадалық жарыстарын 2019 жылдан бері World Triathlon деп аталатын Халықаралық триатлон одағы басқарады.
Triathlon had its Summer Olympics debut at the 2000 Games, in Sydney, when men's and women's individual events were first held, and has been contested since then. In 2021, at the delayed 2020 Summer Olympics a mixed team relay event was held for the first time. The sport, and its Olympic events, are governed by the International Triathlon Union, known since 2019 as World Triathlon.
Тарих
2000 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында триатлон тұңғыш рет өтті. 48 әйел және 52 ер адам жеке-жеке триатлонға қатысты. Жарысқа жүзу, велосипед тебу және жүгіруден тұратын "халықаралық" немесе "стандартты" қашықтықтар қолданылды. 2004 жылғы триатлон алғашқы триатлонмен қашықтық бойынша бірдей болды, бірақ 100 спортшыдан тұратын квота 50 әйел және 50 ер адам арасында тең бөлінді. 2008 жылғы Пекин Олимпиадасында квота 55 әйел және 55 ер адамға дейін артты, ал 2012 жылғы Лондон және 2016 жылғы Рио Олимпиадаларында бұл көрсеткіш өзгеріссіз қалды.
Нәтижелер жиынтығы
Тек бір спортшы, Ұлыбританияның Алистер Браунли Олимпиадалық триатлонда екі рет (2012 және 2016 жылдары) жеңіске жетті, бұл оны Олимпиадалық триатлонда ең табысты спортшы етті. Оның ағасы Джонатан Браунли үш Олимпиада ойынының үшеуінде де үш медаль жеңіп алды – 2012 жылы қола, 2016 жылы күміс және 2020 жылы өткен командалық эстафетада алтын медаль. Осылайша ол Олимпиадалық триатлонның ең көп марапатталған және үш рет медаль жеңіп алған жалғыз спортшысы болды. Жаңа зеландиялық Беван Дочерти, Канаданың Саймон Уитфилд және Швейцарияның Никола Спириг сияқты бірнеше спортшылар да екі медаль жеңіп алды, оның ішінде күміс және қола медальдар, ал соңғы екеуі алтын медальдан кейін күміс медаль жеңіп алды. 2021 жылы аралас эстафета енгізілгеннен кейін Кейти Заферес, Алекс Йи және Джорджия Тейлор Браун бір ойындарда екі медаль жеңіп алған алғашқы триатлоншылар болды. Соңғы екі спортшы алтын (эстафета) және күміс (жеке) медальмен бір ойындарда ең табысты триатлоншы атанды. 2021 жылдың қорытындысы бойынша Ұлыбритания үш алтын, үш күміс және екі қола медальмен ең табысты ел болып табылады. Жаңа Зеландия (2004) және Ұлыбритания (2016) – жеке жарыста бірінші-екінші орынды алған жалғыз елдер. Әзірге бірде-бір ел бір ойындарда әйелдер мен ерлер арасындағы жеке жарыстардың екеуінде де жеңіске жеткен жоқ. Шындығында, 2021 жылға дейін Швейцария мен Ұлыбритания ғана ерлер мен әйелдер арасындағы жеке жарыстарда медальдар жеңіп алды, ал барлық үш Олимпиадалық жарыста медаль жеңіп алған – Ұлыбритания ғана, осы жетістікті 2020 жылғы ойындарда көрсетті.
Медальдық кесте
2020 жылғы Олимпиада ойындарының аяқталуына қарай, триатлон жарыстарында салынған 39 медальды 16 ұлт бөлісіп алды.
Біліктілік
Триатлонға қатысу құқығы жеке спортшыларға емес, Ұлттық Олимпиада комитеттеріне (ҰОК) беріледі. ҰОК-тер триатлонға қатысу құқығын алудың бес жолы бар. ҰОК ең көп дегенде үш құрамына ие болады, алайда мұндай мүмкіндікке тек сегіз ел ғана қол жеткізе алады. Одан аспайтын елдер тек екі құрамға ғана ие болады. Бірінші бес құрам бес аймақтық іріктеу турнирінің жеңімпаздарына беріледі. Тағы үш құрам соңғы Триатлон Әлем Чемпионатындағы үздік үш триатлетке беріледі, бірақ аймақтық турнирде жеңіске жеткен спортшылар осы іріктеуден тыс қалады. Келесі 39 орын ITU рейтингіндегі ең жоғары көрсеткіштерге ие спортшылардың ҰОК-теріне беріледі (қайтадан, алғашқы екі тәсілмен құрам алған спортшылар ескерілмейді). Егер қабылдаушы елге бұрын құрам берілмесе, 48-орын қабылдаушы елге беріледі, әйтпесе ең жоғары рейтингтегі спортшыға беріледі. Екі құрам Үшжақты Комиссия арқылы беріледі. Соңында, тағы бес құрам ITU ұпайлар тізімі бойынша квотасыз, әр континенттен бір құрамнан ҰОК-терге бөлінеді.
Жарыс
Олимпиадалық триатлон екі медаль үшін жарыстан тұрады, біреуі ерлерге, екіншісі әйелдерге арналған. Екеуі де 1,5 км жүзу, 40 км велоспорт және 10 км жүгіруден тұрады. Ұжымдық старт қолданылады және велоспорт кезеңінде қарсыластың артынан жүруге рұқсат етіледі. Жарыс жолдарының әртүрлілігі мен бақылана алмайтын жағдайларға байланысты триатлон бойынша ресми уақыт бойынша рекордтар тіркелмейді. Бұл ереже Олимпиада ойындарына да қатысты.
Токио-2020-ға өзгерістер
Токиода өткен Олимпиада ойындарында жаңадан аралас эстафета жарысы қосылды. Екі ер және екі әйелден құралған командалар 300 метрге жүзу, 8 шақырым велосипед тебу және 2 шақырымға жүгіруден тұратын қашықтықты өтіп, командаласын белгілеп берді.