Кіріспе

Wombourne – Англияның Стаффордшир графтығындағы Оңтүстік Стаффордшир ауданында орналасқан ірі ауыл және азаматтық приход. Ол Вулвергемптоннан оңтүстік-батысқа қарай 6 шақырым қашықтықта және Вест-Мидлендс аймағының шекарасынан тыс жерде жатыр. Жергілікті қызметтерді приход кеңесі басқарады. 2001 жылғы халық санауы бойынша халқы 13 691 адамды құрады, ал 2011 жылғы санақ бойынша 14 157 адамға жетті.

Этимологиясы мен қолданылуы

Көне ағылшын тіліндегі "burna" сөзі ағын суды білдіреді, ал ағын су осы ауылдың ерекше белгісі болып табылады. Бұрын ауыл атының "Жасқызық ағыны" немесе ойыстағы ағын су деген мағынада болғаны ойластырылған, себебі бұл осы жердің дұрыс сипаттамасы. "Бурна" – бұл ежелгі англосаксон жер аттарында қолданылған ағын суды атаудың бірі. Дегенмен, қазіргі таңда оны ауылдан әрдайым "Вом Брук" деген атпен ажыратады, бұл сөз ағын суды білдіретін көне ағылшын тіліндегі кейінірек пайда болған "brōca" сөзінен алынған. Су тасқынын басу үшін көп жұмыс жасалған "Вом Брук" Пенн Коммоннан бастау алып, Вомбурнның оңтүстігінде Сместов Брукпен қосылады. "Wombourne" жазуы қазір ресми қолдануда басымдыққа ие. Алайда, 1775 жылғы Стаффорд округінің Уильям Йейтс картасында және 1945-48 жылдарғы Ordnance Survey карталарында ауыл "Вомборн" деп көрсетілген.

Шығу тегі

Ауыл англосаксондық тамырға ие, және ол Мерсияның ірі орталық патшалығының бір бөлігі болды, оны англдар қоныстандырды. Германдық қоныс салушылар келген кезде бүкіл аймақ орманды болды, ал Братч ("жаңадан тазартылған жер") және Блейкли ("қара шабынды") сияқты шағын елді мекендердің аттары қоныстану үшін жерді тазарту қажеттігін көрсетеді. Қоныс салушылар бу, емен және қайың ормандарында оңай жем табатын ірі шошқаларды өсірді, бұл аймақтағы табиғи өсімдіктердің басты бөлігі болды. Кингсвинфорд ("патшалық шошқа кешуі") және Суиндон ("шошқа төбесі") сияқты жергілікті топонимдер англосаксон дәуірінде шошқа шаруашылығының маңыздылығын растайды.

Ортағасырлық ауыл

Вомбурн 1086 жылғы «Соңғы сот кітабында» (Domesday Book) есімдері тіркелген және сол кездегі өлшемдермен орташа ауыл болған. Нормандтар басып алғанға дейін, ол Торстен есімді англо-саксон ақсүйекінің меншігінде болған. «Соңғы сот» сараптамасының нәтижесінде Уильям Фиц Анскульф жеті жер учаскесін иеленген, олардың бір бөлігін Вомбурндық Ральф одан жалға алған. Уильям Батыс Мидлендс айманындағы маңызды жер иесі, Пикинилік Анскульфтың ұлы, Вильям Жеңімпазбен Англияға келген Пикардия бароны және Дадлиде қамал салған. Уильямның Вомбурндағы жалпы иелігі 8 жыртысқа жетіп, құны 3 фунт стерлинг болған. 13 шаруа (әдетте, тәуелділер есепке алынбаған, сондықтан барлығы 30-40 адам болған деуге болады); дін қызметкері, демек, қандай да бір шіркеу болған; сондай-ақ екі диірмен, бұл аймақта су энергиясының маңыздылығына алғашқы дәлел. Вомбурн Сейсдон жүзінің құрамына кірген. Дадлидің приораттары 1170 жылдары осы англо-саксон дін қызметкеріне арналған жалғыз приход шіркеуін салған немесе қайта жаңартқан. Алайда, бүгінгі күнгі ғимараттың құрылысы көптеген қайта құрулар мен жөндеу жұмыстарының нәтижесінде, әсіресе 18 және 19 ғасырларда жасалған. Вомбурн приходы ауылдан шалқап жайылып, Орттон мен Суиндонды қамтыған.

Өнеркәсіптік даму

Өз тарихының көп бөлігінде Вомбурн негізінен ауыл шаруашылығымен айналысқан ауыл болды. Дегенмен, өнеркәсіп саласына қатысуы ерекше ерте басталды. Орта ғасырлардан бастап Сместоу бұлағы мен Стоур өзенінің бойындағы жергілікті көмір мен су қорларын пайдалана отырып, кішкентай темір балқыту орындары мен ұстаханалар орналасты. Өнеркәсіптік революция кезінде кокспен қыздырылатын пештер пайда болды. 1772 жылы Стаффордшир және Ворчестершир каналы ашылды, онда Братч және Бамбл-Холдағы ірі канал шлюздері аймақты өнеркәсіптік Ұлыбританиямен тығыз байланыстырды. Темір өндірісі негізінен Суиндон, Вомбурн приходының оңтүстік бөлігі, Готерсли, Кинвер маңындағы Хайд және жақын орналасқан Қара Жерде шоғырланды, канал арқылы кен, көмір және әктас тасымалданды. Бірақ басқа ауылдар да темір өңдеу орталықтары болып қала берді, арзан және қолжетімді темір жұмысшылардың санын арттырды. Вомбурн шеге жасау орталығына айналды. Вом және Сместоу өзендері 18 ғасырдың соңына қарай әр өзен бойындағы бірнеше ірі диірмендерге қуат пен салқындату суын жеткізіп тұрды. 1817 жылғы тарихи еңбекте былай делінген: «Хит балқыту орындасы деп аталатын темір зауыты салынған, оның жанында әсем сарай тұр». Бұл зауытта үлкен диірмен тобығы болды, ол Merryhill бұлағымен және Сместоу өзенінен тартылған контурлы каналмен сумен жабдықталды. Су бірнеше сатыдан Вомға құйылып, кейін батысқа қарай Сместоуға қосылды. Кейіннен бұл диірмен 1930 жылға дейін жұмыс істеген астық диірменіне айналдырылды. Бриджнорт тас жолындағы Хит Милл индустриалды аймағы кешеннің атын сақтап қалды. Сарай ғимараты, қазір пәтерлерге айналдырылған, әлі де Пулхаус иелігінде тұр, ол өзі бөгетте орналасқан бассейн үйінің атымен аталады. 1775 жылғы Стаффордширдің Ятс картасында су диірмені, Водхаустағы және ауыл орталығынан оңтүстікке қарай орналасқан, қазіргі Pool Dam қалдықтарымен бірге нақты белгіленген. Солай шамамен сол кезде Хеллиер отбасы аймақтағы ықпалының шыңына жетті. Хеллиерлер Вом-Брук өзенінің жанындағы Водхауста, ауылдың шығысында тұрды. 1762 жылы рыцарь атағын алған төртінші Самуэль Хеллиер Якоб стиліндегі үйді мәдениет орталығына айналдырды. Ол ауланы сәнді стильде жоспарлап, шегініс орнын, Гендельдің есіміне арналған ғибадатхана мен музыка залын салды. Ол музыкалық аспаптар мен музыка кітаптарына көп ақша жұмсап, жеке коллекциясын құрды және Вомбурндағы шіркеуге де, Вулвергемптондағы Сент-Джон шіркеуіне де демекшілік жасады. Отбасы коллекциясында олардың атымен аталған Страдивариус скрипкасы болды. 1784 жылы мұрагерсіз қайтыс болған ол өзінің мүлігін отбасылық досы, пастор Томас Шоуға, оның атын Хеллиер деп өзгерткен жағдайда қалдырды. Оның ұрпақтарының бірі жылдар бойы Кнеллер Холлдағы Корольдік әскери музыка мектебінің коменданты болып қызмет етті. Водхаус 900 жылдан бері сатылмаған делінеді. 1851 жылы Уильям Уайт Вомбурнды «негізінен көршілес өндірушілер үшін жұмыс істейтін шегешілермен» қоныстанған үлкен ауыл деп сипаттады. Шеге жасау 20 ғасырға дейін маңызды болып қала берді. Уайттың айтуынша, бұл негізінен үйлерінде немесе үйлеріне жалғанған шағын машиналарды пайдаланатын, құю цехтарынан темір табақ немесе таяқ алып, дайын өнімді қайтаратын тәуелді жұмысшылардың жұмысы болды. Уайт 19-ғасырдың ортасында аймақтағы негізгі жер иелері Джон Вроттсли, 2-ші барон Вроттсли, белгілі астроном және Лорд Уорд болғанын айтады. Ол уақытта Дудли графының туысы, он бірінші барон, пастор Уильям Хумбл Уорд болды. Уордтар өз байлығын тек жерден ғана емес, оның астында жатқан нәрселерден де – Батыс Мидлендстің көмірі мен әктасынан да жасады. Тағы бір маңызды жер иесі, пастор Уильям Далтон, ол Ульстерден келген евангелист дін қызметкері болды, бірақ ол байлығын Билстон темір зауытының жесіріне үйленуіне қарыздар еді.

Қазіргі ауыл

19-ғасырдың ортасына қарай шаруашылық 2000 адамға жуық халқына ие болғанымен, ауылдың өзі шағын болып қалды – негізінен қазіргі ауылдық алаңның маңындағы аумақпен шектелді. Гиггетти, Блейклей, Оунсдейл және Братч шағын елді мекендері ауылдан бөлек орналасқан және тек 20-ғасырдың ортасынан бастап, қала маңындағы тұрғын үйлер кеңейген кезде ғана оған қосылды. Бұл ауылдың ескі келбетін және құрылымын өзгертіп жіберді. Алғашқы Вомбурн ауылы болған, алаң төңірегіндегі аймақ сауда және мәдени орталыққа айналды. Алаңды шағын, дербес дүкендер қоршап тұрды, олар ауылдың сауда өмірінің ерекше белгісі болып табылады. Жергілікті кеңес қызметтерін ұсынатын жаңа азаматтық орталық орталықтан оңтүстік-батысқа қарай, Лоуэр-Энд маңында салынды. Қала маңындағы тұрғын үйлер кең шеңбер құрап, көптеген шағын елді мекендерді өз ішіне сіңірді. 1950 жылдары Вулвергемптон кеңесі үлкен қаланың қираған үйлерінен келген тұрғындарды қайта орналастыру бағдарламасы аясында Вомбурн төңірегінде бірнеше жүздей кеңес үйлерін салды. 1960 және 1970 жылдардағы Гиггетти мен Брикбридж маңындағы кең ауқымды тұрғын үй құрылысын 1980 жылдардағы Poolhouse иелігіндегі батысқа қарайғы одан да ірі кеңейту ізі келіп, бұрынғы Хит Миллін өз ішіне алды. Сонымен қатар, жеңіл өнеркәсіп арна мен Сместоу өзені бойында, әсіресе Бриджнорт тас жолынан тыс аймақта дамыды, бұрынғы қорыту заводтарының орнында өнеркәсіптік аймақтар пайда болды. 1988 жылдың шілде айында ауылдың оңтүстігінде жаңа айналма жол салынды, ол Дадли, Бриджнорт және Телфорд қалаларының көлік ағынын Вомбурн мен Химли айналып өтуге мүмкіндік берді, сондай-ақ көптеген өнеркәсіптік аймақтарды тұрғын үйлерден бөліп тұрды. Вомбурнның тұрғын үй аймағы ретінде танымалдылығы арта тұрғандықтан, жаңа мыңжылдықта да үй салу жалғасты. Вомбурн шілде айының бірінші жексенбісінде өтетін "жылдық" карнавалымен әйгілі. Карнавалда дербес саудагерлер, жергілікті кәсіпорндар, қоғамдық ұйымдар мен қайырымдылық қорындарынан тұратын көптеген сауда орындары, сондай-ақ отбасылық ойын-сауықтар ұйымдастырылады. Оның ішінде аттракциондар, музыкалық топтар, би және драма үйірмелері, әйелдер клубының шаралары және Вомбурн ауылының "Quacky" жарыстары бар. Салтанатты шеру сағат 12:00-де басталады, бұл Вомбурн тұрғындары мен қонақтарына шеру жолына жиналуға және шеруге қатысушыларды қолдауға мүмкіндік береді, содан кейін оларды сағат 13:00-де ресми ашылу үшін негізгі карнавал алаңына дейін сүйреп апарады. Шеру Вомбурн қалалық орталығынан басталып, Гравел-Хилл, Комон-Роуд, Гиггетти-Лейн, Планкс-Лейн, Черч-Роуд, Хай-стрит көшелері арқылы өтіп, қайтадан Вомбурн қалалық орталығына жетеді. Шеру кезінде жолдар уақытша жабылады, сондықтан сіздерден осы уақытта шыдамдылық танысуыңызды сұраймыз және мерекеге қосылуға шақырамыз. Шеруге жергілікті мектептер жасаған, тақырыптық безендірілген көліктер қатысады.

Ыңғайлылықтар

Стаффордшир және Ворчестершир каналы ауылдың батыс жағынан солтүстік-оңтүстікке қарай өтеді, ал Братч шлюздары солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Тағы бір танымал жергілікті орын – Оңтүстік Стаффордшир теміржол жолы, ол қазір қолданылмайтын теміржолдың бойымен салынған (1960 жылға дейін жүк тасымалы үшін, ал екі дүниежүзілік соғыс аралығында бірнеше жыл жолаушылар тасымалы үшін пайдаланылған). Вомбурн ауылының жасыл алаңы – нағыз «ағылшын ауылы» сияқты, өйткені ол ауылдың орталығында және Сент-Бенедикт шіркеуінің қарама-қарсысында орналасқан. Мұнда жиі жергілікті крикет матчтары өтеді. Басты сауда орталығы ауылдың жасыл алаңы мен оған жақын көшелерде шоғырланған. Мұнда көптеген шағын, тәуелсіз дүкендер, сондай-ақ банктер, кафелер және басқа да қызметтер бар. Ауылдың шеткі аймақтарында, әсіресе Гиггетти мен Блейклиде де шағын дүкендер мен қызметтердің жаңа құрылыстары бар. Вомбурнда Стаффордшир өрт сөндіру және құтқару қызметінің өрт сөндіру станциясы бар, ол қазіргі уақытта жөндеуден өтуде. Станцияда бір су сорғысы бар және ол Уомбурн жедел жәрдем станциясының жанында, Гиггетти-Лейн көшесінде орналасқан. Жедел жәрдем станциясы Вест-Мидлендс жедел жәрдем қызметімен басқарылды және штаттық режимде жұмыс істеді. 2014 жылдың маусым айында «Кендрик Хоумс» атты батыс Мидлендс үй салу компаниясы тұрғын үйлер салу үшін бұл жерді сатып алды, және 9 үй салуға рұқсат алды. Вомбурн полиция бөлімі Хай-стритте орналасқан және Стаффордшир полициясының құрамына кіреді. Полиция қызметкерлері полиция бөлімінде тәулік бойы жұмыс істейді, бірақ анықтама бюросының қызметкерлері тек белгілі бір уақытта ғана қолжетімді. Ауылға көптеген шіркеулер қызмет көрсетеді, олардың көпшілігі ауылдың жасыл алаңының маңында орналасқан, және ауылдық дәстүрлерді сақтауға және қауымдағы мұқтаж адамдарға көмек көрсетуге көп үлес қосады. Планкс-Лейндегі психикалық денсаулық орталығы жабылғанға дейін еріктілер тарапынан үлкен қолдау көрсетілді. «Hand in Hand» орталығы христиандар тарапынан жақсы қолдауға ие, және ауылдың егде жастағы тұрғындары үшін көптеген іс-шараларды еріктілер ұйымдастырып, қаржыландырады. 2023 жылы ауылда алғашқы жылдық «Бенфест» фестивалі өтті. Бұл шара белгілі тұрғын Бен Эльфиктің 40 жылдығына арналды (оның есімі бірінші, гитараларды ойнау шебері, крабтарды бағып күтуші және барлық сыраның иесі). Бұл оқиға үлкен жетістікке ие болды және оның еңбегіне лайықты құрмет көрсетілді.

Жүру және жергілікті ауыл

Бірнеше маңызды жаяу жолдар Вомбурн аумағынан өтеді, бұл маңызды демалыс мүмкіндігін ұсынады, сонымен қатар жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге ауылға және төңіректегі елді мекендерге қауіпсіз қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Вом Брук аялдамасы

Вом Брук-Волк – ауыл шекарасы ішінде толығымен орналасқан жергілікті табиғат қорығы. Ол Вом Брук өзенінің екі жағымен шамамен 2,6 шақырымға созылып, ауылды шығыстан батысқа дейін кесіп өтеді. Онда шабындық және ормандық жерлер араласқан. Бұл жергілікті табиғатты қорғау тобы – «Вом Брук достары» бірнеше жылдық жұмыстан кейін құрылған. 2010 жылдың қазан-қараша айларында Вомбурнға алғашқы кішкентай бақсыл келгеніне зор қуаныш болды. Ол бірнеше рет Вомбрук маңында аң ауыздығын және қысқы уақытта демалып жатқанын байқады, ал Дэниел Трейнор осы құстың алғашқы суретін түсірді, ол кейіннен Parish News-те жарияланды.

Оңтүстік Стаффордшир темір жолы

Оңтүстік Стаффордшир теміржол жолы – тағы бір жергілікті табиғи қорық. Ол бұрынғы Вомбурн тармақ желісінің бағытымен өтеді, Вомбурн қаласын солтүстіктен оңтүстікке дейін кесіп өтеді, содан кейін шығысқа бұрылып Химли және Дадлиге қарай саяхаттайды. Хам-Медоудың батыс жағында Вом-Брук жолымен қиылысады. Солтүстікке қарай, ол Вулвергемптон теміржол жолымен байланысып, Сместоу аңғарының Ұлттық табиғи қорығы (LNR) арқылы Вулвергемптонға жаяу жүргіншілерге арналған жол ұсынады. Братчтағы бұрынғы Вомбурн станциясында автотұрақ, сондай-ақ кафе және ақпараттық орталық бар.

Стаффордшир және Вурчестершир каналы

Стаффордшир және Вурчестершир каналының жағалық жолы да Уомбурнның батыс бөлігі арқылы солтүстік-оңтүстікке қарай созылады, шамамен Оңтүстік Стаффордшир теміржол серуенімен қатар және Гиггеттиде Уом Брук серуенімен қиылысады. Бұл – табиғат қорғау аймағының бір бөлігі және оңтүстікке қарай Киддерминстер мен Стоурпорт-он-Севернге, ал солтүстікке қарай Вулвергемптон мен Стаффордқа дейін жалғасуға болады. Әңгімеге қарағанда, жыл сайын бір рет Уомбурн арқылы көрініссіз пойыз өтеді, көптеген жергілікті тұрғындар оны көріп, естігендерін айтады.

Басқару

Вомбурн – Англиядағы ауылдық аймақтарға тән екі деңгейлі жергілікті басқару жүйесінің бір бөлігі. Ол Оңтүстік Стаффордшир ауданында орналасқан. Аудандық әкімшілік Вомбурнның солтүстігіндегі Кодсалда орналасқан, бірақ жергілікті жерде аудандық кеңселері де бар. 1974 жылы Вомбурнға қарасты Сейсдон ауылдық ауданы Каннок ауылдық ауданымен біріктіріліп, құрылды. Вомбурн үш аудандық кеңес округінен тұрады, олардың әрқайсыны үш кеңесші өкілдік етеді: Вомбурн Солтүстік және Төменгі Пенн; Вомбурн Оңтүстік-Батыс; Вомбурн Оңтүстік-Шығыс. Оңтүстік Стаффордширдің өзі Стаффордшир графтығының құрамына кіреді. Бұл 1889 жылы әкімшілік графтық ретінде құрылды. Вомбурн графтық кеңес сайлауларында бір бөлімді құрайды: Оңтүстік Стаффордшир – Вомбурн. Вомбурнда сонымен қатар приход кеңесі де бар. Ол алғаш рет 1894 жылы құрылған және 1974 жылы қазіргі түрін алған. Вомбурн Оңтүстік Стаффордшир парламенттік округінің бөлігі болып табылады, бұл округ сол аттас ауданмен толық сәйкес келмейді. 2020 жылғы Brexit-ке дейін ол Еуропалық парламентте жеті еуродепутаты болған үлкен Батыс Мидлендс округінің де бөлігі болды. 19 ғасырға дейінгі жергілікті басқару реформаларынан бұрын, жергілікті приход немесе вести Стаффордшир графтығының тарихи Сейсдон жүзінде азаматтық және діни бірлік болып табылды. Виктория дәуірінде ол Сейсдон кедейлер одағының құрамына кірді.

Саясат

Уомбурнның парламент мүшесі – Гавин Уильямсон, ол 2010 жылғы жалпы сайлауда сэр Патрик Кормак сайлаудан бас тартқаннан кейін Оңтүстік Стаффордшир сайлау округін Парламентте (Халық қабылдауында) өкілдік етеді. Ол консерватор. Еуропалық парламентке сайлауларда Уомбурн Вест-Мидлендс сайлау округінің құрамында болды, оны соңғы рет жеті Еуропарламент депутаты (ЕПД) өкілдік етті: 3 консерватор, 2 лейборист, 1 либерал-демократ және 1 Ұлыбританияның тәуелсіздік партиясы. Уомбурнның барлық тоғыз аудандық кеңес мүшесі консерваторлар, ал аудандық кеңесті консерваторлар басқарады.

Көлік

National Express West Midlands 15 және 16 автобустары Вумбурнға Вулвергемптоннан сағатына екі рет жиілікпен қызмет көрсетеді. Жексенбі күні күндізгі 15А бағыты ауыл орталығын қалдырып, Вудхаус-Лейн A463 айналымынан A449 арқылы тікелей Химлиге қатынайды. Бұрын Киддерминстер мен Вулвергемптон арасында Кинвер (580) арқылы, сондай-ақ Седгли, Пертон және Оңтүстік Стаффордширдегі бірнеше ауылдық елді мекендерге сирек автобустар жүрген. Бірақ жергілікті биліктің қаржыландыруын қысқарту салдарынан олар біртіндеп тоқтатылды. Қалалық жоспарлауға қатысты өтініш кезінде қойылған талаптарға сәйкес, Sainsbury дүкені мен ауыл орталығы арасында аптасына екі рет тегін автобус жүрді. Бұл бағытты бастапқыда Midland компаниясы басқарған, бірақ қазір Select Bus Services компаниясы басқарып, тек бейсенбі күндері ғана іске қосылады. Бұрын ауылға қызмет көрсеткен станциясы бар темір жол желісі болған, алайда ол "Вомборн" деп жазылған. Желі және станция 1932 жылы жолаушылар тасымалы үшін, ал 1960 жылдары жүк тасымалы үшін жабылды. Қазір ол Оңтүстік Стаффордшир теміржол серуені болып табылады. Станция кафе ретінде сақталған, ал теміржол бойынан Вулвергемптон мен Химли арасын жаяу өтуге болады.

Мектептер

Вомбурн қаласында төрт бастауыш мектеп бар: Вестфилд, Сент-Бернадеттин Р. К., Блейкли-Хит және Сент-Бенедикт Бископ. Сонымен қатар, жергілікті бастауыш мектептердің көптеген оқушыларын қабылдайтын Вомбурн орта мектебі бар. Оқушылар автобус және көліктермен де мектепке келеді. Ауылдың әртүрлі жерлерінде, оның ішінде Вомбурн орта мектебі мен кітапханада Черри Тридің арнайы мектебі мен ересектер білім беру орталықтары да жұмыс істейді.

Спорт

Wombourne V. C. 1995 жылы құрылды және қазіргі уақытта Вест-Мидлендс волейбол қауымдастығында өнер көрсетеді. Клуб жақында Дадли қаласының орталығына жақын орналасқан, жаңа Evolve ғимаратына жаттығулар мен жарыстар үшін көшті. 2015 жылғы маусым соңында клуб "Англия Волейбол клубының жыл клубы" атағын алды, бұл Англия бойынша өткен бәсекеде жеңіске жеткенін көрсетеді. Wombourne көптеген жылдар бойына жексенбілік футбол лигасының түрлі командаларында өкілдік етті. Ең әйгілі командасы – 1977 жылы құрылған Orton Vale.