Кіріспе

1840 жылы Гаэтано Донизеттидің операсы

«Ла фаворит» (The Favourite, кейде итальян тілінде «La favorita» деп аталады) – Гаэтано Донизеттидің Альфонс Ройер мен Густав Ваэздің француз тіліндегі либреттосына негізделген, төрт актілі операсы. Опера Бакулард д'Арноның «Le comte de Comminges» пьесасы мен Эжен Скрибтың қосымшалары, сонымен қатар Леонора де Гузманның тарихы негізінде жазылған. Опера Кастилия королі Альфонсо XI мен оның сүйіктісі Леонораның романтикалық тартысына, сондай-ақ моритарлық Испанияның саяси амалдары мен католик шіркеуінің өміріне арналған. Операның тұңғыш қойылымы 1840 жылдың 2 желтоқсанында Париждегі Корольдік музыка академиясында (Salle Le Peletier) өтті.

Өмірбаян

Бастапқыда Доницетти Париж операсы үшін екінші туындысы ретінде "Le Duc d'Albe" атты операны жазуды жоспарлаған. Алайда, режиссер Леон Пилле өзінің сүйіктісі, меццо-сопрано Розин Стольцке басты рөл берілмеген операға қарсылық танытты. Сондықтан Доницетти "Альбе герцогынан" бас тартып, 1839 жылы іске аспаған "L'Ange de Nisida" жобасынан көптеген элементтерді алып, "La favorite" операсын жасады. Доницетти соңғы актінің барлығын үш-төрт сағаттың ішінде жазды, тек каватина мен дуэттің бір бөлігін ғана репетиция кезінде қосты.

Өнер тарихы

Операның алғашқы қойылымы (Париж, 1840) Пол Лормиер салған костюмдермен және екі топ сахна суретшісінің жұмысымен жасалды: Рене Гуманите Филастр және Чарльз Антуан Камбон (1-ші және 3-ші актілер), Чарльз Сешан, Жюль Дитерле және Эдуард Десплешин (2-ші және 4-ші актілер). 1875 жылғы 25 қаңтарда және 1896 жылғы 3 ақпанда Гарнье сарайындағы қайта қоюлар сахналық безендіруді кеңейтті, бірақ 1840 жылғы түпкі ойға адал болды. Опера 1894 жылға дейін Операдағы әр маусымда қойылып, 1918 жылға дейін репертуарында сақталды, сондай-ақ осы кезеңде Франция провинцияларында да қойылды. 1842 жылы Падуада «Леонора ди Гусман» деген атпен итальяндық тұңғыш көрсетілімінде баритон Ахилл Де Бассини Альфонсо рөлінде, ал 1843 жылы Ла Скалада Мариетта Альбони басты рөлде ойнады, бірақ Доницеттидің өзі бұл қойылымдарға қатыспады. Содан кейін екі жылдан соң Ковент-Гарденде француз тілінде, ал 1847 жылы Ұлыбритания Корольдік операсында итальян тілінде қойылды. Нью-Орлеанның «Театр д’Орлеанс» бұл туындыны алғаш рет 9 ақпан 1843 жылы француз тілінде көрсетті (одан кейін Нью-Йоркте «Нью-Орлеан француз опера компаниясы» қойылымы болды), ал «Метрополитен опера» 1895 жылы қойылым жасады. 20 ғасырдың ортасындағы итальяндық қайта қоюлар 1934 жылы Миланның «Ла Скала» театрында Эбе Стигнани мен Пертильдің қатысуымен, бір жылдан кейін Римде Кобелли мен Джиглидің қатысуымен өтті, содан кейін екі қалада да тағы бірнеше қайта қоюлар болды, олардың бірнешеуінде Стигнани басты рөлде ойнады. 1978 жылы «Метрополитен опера» Лучано Паваротти мен Ширли Верретпен бірге «Ла Фаворита» операсын қайта қойды; бұл опера Энрико Карузо 1905 жылы орындағанынан бері 73 жыл өткен соң «Мет» сахнасында қайта естілді. Бавария мемлекеттік операсы 2016 жылы француз тіліндегі түпнұсқа нұсқасында жаңа қойылым ұсынды, онда басты рөлдерде Элина Гаранча, тенор Мэтью Полензани және Мариуш Квицень ойнады.

2-ші акті

Альфонс (баритон) маврларды жеңіп, Алказарды басып алды. Патша Дон Гаспармен (тенор) сөйлесіп, Фернанның батырлығына қуаныш білдіреді. Жалғыз қалғанда патша Леонорға деген махаббатын айтады және патшайымнан ажырасып, оған үйленуді қалайды. Бұл әрекетінің өзінің қуатты қайын атасы Балтазардың қарсылығын тудыратынын, ал Балтазардың соңынан Папа қолдайтынын түсінеді. Леонор кіріп, патшайымы емес, оның сүйіктісі ретінде қалуына қатысты қайғысын білдіреді. Патша оның махаббатынан суынып бара жатқанын сезеді. Дон Гаспар Леонордың жасырын сүйіктісі бар екенін көрсететін хат табылғанын хабарлайды. Ол мойындамайды, бірақ сол мезетте Балтазар патшаны патшалық ажырасу жоспарларынан бас тартуға мәжбүрлеу үшін кіріседі.

3-ші акт

Альфонс Фернанды соғыстағы рөлі үшін құрметтемек. Ол Фернандан қандай сыйлық тілегі бар екенін сұрайды, ал Фернан оның батылдығына шабыттандырған әйелге үйленуді сұрайды. Альфонс оның кім екенін сұрайды, Фернан Леонорды көрсетеді. Патша Фернанның өзінің сәтті бәсекелесі екенін білгенде таңғалады. Ол бірден пікірін өзгертіп, Фернан мен Леонордың бір сағат ішінде үйленуіне бұйрық береді. Леонордың сезімі қорқыныш пен қуаныш арасында шарлап, ара-жіберілген. Ол Фернанға өзінің өткені туралы айту керек деп шешеді және Инесті оның қасына жібереді. Бірақ Леонордың білмейтіні, Инес онымен кездеспей тұтқындалады. Фернан шындықты үйлену тойынан кейін ғана біледі. Патшаның өзін қорлағанын ойлап, ол қылышын сындырып, Леонорды тастап, Балтазарға сеніп тапсырады.

4-ші акт

Балтазардың қызы, патшайым, қызғаныш пен қайғыдан көз жұмды, оның денесі оған Сент-Джеймс монастырына жеткізілді. Оның жаны тыныш болсын деп дұға оқылып жатыр. Фернан жаңа діни өмірге дайындалуда. Леонор шаршап, құлап, айқаш алдында есінен таяды. Фернан бастапқыда оны қабылдамайды, бірақ оның махаббаты мен адалдығына ие болған соң, оған қайтадан берілуге дайын, алайда бұл тым кеш болады, Леонор тағы да құлап, оның құшағында көз жұмады.