Кіріспе

2007 жылы түсірілген американдық әрекет фильмi, режиссерi – Лен Уайзман.

Фильмде Нью-Йорк полициясының детективы Джон Макклейн (Брюс Уиллис) АҚШ бойынша үкіметтік және коммерциялық компьютерлерге хакерлік шабуыл жасап, елдің инфрақұрылымын тоқтата тұру мақсатындағы «үлкен сату» кибер шабуылын ұйымдастыруға тырысатын кибер террорист (Тимоти Олифант) тоқтатуға әрекет етеді. Жастин Лонг, Клифф Кертис, Мэгги Кью және Мэри Элизабет Уинстед те түскен. "Live Free or Die Hard" 2007 жылдың 27 маусымында АҚШ-та көрсетілді. Фильм бүкіл әлем бойынша 388 миллион долларлық табыс әкелді, бұл оны "Die Hard" сериясындағы ең табысты фильм етті. Фильм сыншылардан жағымды пікірлер алды. MPAA-дан PG-13 рейтингісімен кинотеатрларда шыққан жалғыз "Die Hard" фильмі, бірақ кейіннен үйде тамашалауға арналған рейтингсіз нұсқасы да қолжетімді болды. "A Good Day to Die Hard" атты бесінші фильм 2013 жылы жарық көрді.

Сюжет

ФБР-нің Кибербөлімінде болған қысқаша тоқ тоқтауына жауап ретінде ФБР директорының орынбасары Мигель Боуман жергілікті құқық қорғау органдарына бүкіл ел бойынша жоғары деңгейдегі компьютерлік хакерлерді тартуды тапсырды. Нью-Йорк полициясының детективі Джон Макклейн Мэтью Фарреллді алу үшін Нью-Джерсиге жіберілді. Макклейн келген кезде, хакер және кибертеррористердің басшысы Томас Габриэль жіберген кісі өлтірушілер оларға шабуыл жасайды, бірақ Макклейн мен Фаррелл қашып құтылуға үкіп отырады. Вашингтонға бара жатқанда Фаррелл Макклейнге Май Линге арнайы қауіпсіздік жүйесін ақ хакерлік мақсатта бұзу үшін алгоритм жазғанын айтады. Осы арада Габриэль өзінің хакерлер тобына көлік желілері мен қор нарығын басып алуға бұйрық береді, сонымен бірге бүкіл ел бойынша АҚШ үкіметіне қауіпті хабарлама таратады. Фаррелл бұл "жедел сату" екенін, яғни елдің инфрақұрылымын бұзатын кибершабуыл екенін түсінеді. Макклейн мен Фарреллді DHS штаб-пәтеріне апарып бара жатқанда, Лин диспетчер ретінде оларды тікұшақпен тосқауылға жібереді. Макклейн шабуылшыларды жеңіп, тікұшақты жояды. Макклейн Фарреллден Габриэльдің келесі қадамы қандай болатынын сұрайды, ол Габриэльдің келесі нысанасы электр желісі деп болжайды. Олар Батыс Вирджиниядағы электр стансасына барады. Олар суперстанцияны Линь бастаған топтың бақылауында екенін біледі. Макклейн мен Фаррелл команданы өлтіреді, ал Макклейн Линнді лифт шахтасынан құлап, жарылатын машинаға кіргізіп өлтіреді. Фаррелл зиянды баяулату үшін компьютерде жұмыс істеп жатқанда, Габриелдің ізін тауып, оның суретін Боуманға жібереді. Макклейн Боуман мен Габриэльдің бір кезде Қорғаныс министрлігінде бірге жұмыс істегенін біледі, ал Габриэль инфрақұрылымдық қауіпсіздіктің бас бағдарламашысы болды. Ол департаменттің киберсоғыс кезінде Американың желілік инфрақұрылымын осал қылған кемшіліктері туралы ескертті, бірақ оны елемеді, оның канондық емес әдістері оны жұмыстан шығарды, ол кек алуды көздейді. Линьнің өліміне ашуланған Габриэль табиғи газ құбырларын Макклейн мен Фарреллді өлтіру үшін суперстанцияға қайта бағыттайды, ал олар шығыс жағалауда үлкен тоқ тоқтауы болмас бұрын қашып құтылады. Макклейн мен Фаррелл Балтиморда супер хакер Фредерик "Ворлок" Калудистің үйіне тікұшақпен барады. Ворлок Фарреллдің Линге жазған кодын Мэриленд штатының Вудлонда орналасқан Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасының ғимаратындағы деректерге қол жеткізу құралы ретінде анықтайды. Трейсерутті орындаған Ворлок Габриелді табады. Вудлон ғимараты - бұл шын мәнінде NSA-ның жеке және қаржылық деректерін сақтық көшірмелеуге арналған ғимарат, кибершабуыл болған жағдайда оны Габриэль өзі жобалаған. ФБР-дің тоқ тоқтауы Вудлоунға қаржы деректерін жүктеуді бастады, оны Габриэль ұрлауды жоспарлап отыр. Осы арада Габриэль олардың арасындағы байланысты анықтап, Макклейннің Люси есімді қызының қайда екенін біледі. Макклейн мен Габриэль Макклейнмен кездесіп, оған жеңіліп қалуын айтады. Макклейн мен Фаррелл Вудлонға жетуде. Фаррелл нысанның негізгі серверін тауып, Габриельдің адамдары тұтқындалғанға дейін жүктеп алған деректерді шифрлайды. Габриэль кейін Фаррелл мен Люсиді қашып бара жатқанда өзімен бірге алады. Макклейн оларды қуып, жартылай жылжымалы базасын басып алады. F 35B Lightning II ұшағының байланыс жүйесіне кірген Габриэль ұшқышқа Макклейн айдап бара жатқан жүк көлігіне шабуыл жасауға бұйрық береді, бірақ ұшақ құлаған қалдықтармен жойылады. Макклейн едәуір аман қалып, Габриэльдің көлігі жақын маңдағы ангарға кіргенін көреді. Сол жерде Габриэль Фарреллден қаржылық деректерді шифрлауды талап етеді. Ол бас тартқанда, Габриэль оны атып, Люсиді өлтіремін деп қорқытады. Макклейн келіп, Габриельдің екі адамын өлтіреді, бірақ Габриельдің соңғы адамы Эмерсон оны атып жаралайды. Габриэль Макклейннің артына барып, оның иық жарақатындағы оқ атуын ұстайды. Содан кейін Макклейн қағышты тартады. Оқ Макклейннің иығынан өтіп, Габриелдің жүрегіне тиіп, оны бірден өлтіреді. Содан кейін Фаррелл пісталет алып, ФБР келген кезде Эмерсонды өлтіреді. Кейін Макклейн Люсидің өмірін құтқарғаны үшін Фарреллге алғыс айтады, ол оған романтикалық қызығушылық танытады.

Сценарий мен атау

Фильмнің сюжеті WW3 деген бұрынғы сценарий негізінде құрылған. Бұл сценарий 1998 жылы түсірілген "Мемлекет жауы" фильмінің авторы Дэвид Маркониге тиесілі. Джон Карлиннің "Wired" журналындағы "Қоштасу қаруы" атты мақаласын пайдалана отырып, Маркони АҚШ-қа жасалған кибертеррорлық шабуыл туралы сценарий жазды. Фильмдегі ойдан шығарылған шабуыл концепциясы "жедел сату" деп аталады, ол елдің көлік, телекоммуникация, қаржы және коммуналдық инфрақұрылым жүйелеріне бағытталған үш кезеңді үйлестірілген шабуылды көрсетеді. 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін жоба тоқтап, бірнеше жылдан соң жаңғыртылып, Дуг Ричардсон және кейін Марк Бомбакпен "Еркін өмір сүр немесе өл" деп қайта жазылды. 2005 жылы Уиллис фильмнің "Die Hard 4.0" деп аталатынын мәлімдеді, себебі фильм компьютерлер мен кибертерроризм тақырыбын қамтиды. Кейін IGN фильмнің "Die Hard: Reset" деп аталатынын хабарлады. 20th Century Fox фильмнің атауын "Live Free or Die Hard" деп жариялады және түсірілімді 2006 жылдың қыркүйегінде бастап, 2007 жылдың 29 маусымында көрсетуге белгіледі. Атау Нью-Гэмпшир штатының "Еркін өмір сүр немесе өл" деген девизіне негізделген, бұл девиз генерал Джон Старкқа тиесілі сөзден алынған. Халықаралық трейлерлерде "Die Hard 4.0" атауы қолданылды, өйткені фильм Солтүстік Америкадан тыс елдерде осы атаумен шығарылды. Фильмнің DVD нұсқасының басындағы түсіндірмелерде Уайзман мен Уиллис екеуі де "Die Hard 4.0" атауын ұнататындарын айтты.

Визуалды эффекттер

Фильмде қолданылатын визуалды эффектілер үшін актер Брюс Уиллис пен режиссер Лен Уайзман компьютерлік бейнелеудің (CGI) шектеулі мөлшерін пайдалануды қалады. Бір VFX продюсері: «Лен, «Трансформерлер» және басқа да үлкен CG фильмдері шығатындықтан, бұл фильмді шынайы сезінуі керек деп талап етті. Ол «Die Hard» деген атауын беру үшін қандай да бір нақты шындыққа енуі керек» деді. Digital Dimension, The Orphanage, R!ot, Pixel Magic және Amalgamated Pixels сияқты компаниялар фильмнің визуалды эффектілеріне көмектесті, соның ішінде Джон Макклейн мен Мэтт Фаррелдің екі көлік арасында тығылып, үшінші көлік олардың үстіне құлап түсетін көрініс бар. Бұл эффектіні жасау үшін кран көлікті тартып, оны екі көліктің үстіне лақтырды, ал олардың өзі де кабельдермен тартылып тұрды. Кейіпкерлерге дұрыс жарық түсіріліп, CGI шыны мен қирандылар қосылғаннан кейін автотрюк кадрына екі кейіпкер енгізілді. F-35 ұшағы Макклейнді тас жолда қуғанда, ұшақты кадрға цифрлық түрде қосуға көмектесу үшін миниатюралық модель және толық өлшемді макет жасалды. Тоғыз футтық модель 2006 жылдың қарашасынан 2007 жылдың ақпанына дейін құрастырылды. Фильмнің көптеген көріністерін түсіру үшін үлкен дыбыс алаңында сегіз түрлі декорация салынды. Фильмнің соңғы көріністерінің бірінде қолданылған тіркемелік көліктің дыбысын жазғанда, қозғалтқыштың, дөңгелектің және көліктің зақымдануын жазу үшін 18 микрофон қолданылды. Уиллис 2007 жылдың 24 қаңтарында төбелес сахнасында Мэгги Кьюдің дублері, өкшелі туфли киген қыздың тепкісінен оң көзінің үстінен жарақат алды. Уиллис оқиғаны «үлкен мәселе емес» деп сипаттады, бірақ Лен Уайзман жарасын қарағанда, жағдай бұрынғыдай емес екенін байқады. DVD-дегі түсіндіруде Уайзман жараны қарағанда сүйекті көретінін айтады. Уиллис ауруханаға жаттырылып, оң қабағынан бастап көзінің ішкі бұрышына дейін жеті тігіс салдырды. Фильмнің өндіріс кестесі сызықтық болмағандықтан, Макклейн Фаррелді Бауманға алғаш жеткізетін сахнада осы тігістерді кездейсоқ көруге болады. Фильм түсірілімі кезінде 200-250 каскадер жұмыс істеді. Кевин Смит «Тірі бол немесе өл» фильмінің түсірілім алаңында сахналарды қайта жазуын «Sold Out: A Threevening with Kevin Smith» атты сөздік фильмінде еске алады.

Саундтрек

Live Free or Die Hard фильмінің музыкасын Марко Белтрами жазды. Ол 2007 жылғы 2 шілдеде Varèse Sarabande компаниясы арқылы шығарылды (бұл компания Die Hard фильмдерінің алғашқы екі саундтрегін де шығарған). 2003 жылы қайтыс болған Майкл Каменнің музыкалық қоюшы болмаған алғашқы фильм осы болды; Белтрами Каменнің тақырыптық материалдарын өзінің музыкасына енгізді, бірақ Камен фильмнің титрлерінде немесе альбомда көрсетілмеген. Фильмде The Subways тобының "Rock & Roll Queen", Creedence Clearwater Revival тобының "Fortunate Son" және Flyleaf тобының "I'm So Sick" сияқты әндер де бар. Soundtrack.net сайтынан Эрик Лихтенфельд осы музыка туралы: «Барлық оркестрдің құрамындағы әрекетті көрістер, бүкіл оркестрдің соққылы дыбыстарын қамтиды және жақсы ағынмен үйлеседі» деді.

Бағалау

Америка Құрама Штаттарында «Die Hard» сериясының алғашқы үш фильмі Америка кино ассоциациясының R рейтингісімен бағаланды. Дегенмен, «Жіріңіз, еркін болыңыз немесе қатал өліңіз» фильмі PG-13 рейтингісін алу үшін өңделді. Кейбір жағдайларда, жамандау сөздері жоқ диалогтар түсіріліп, қолданылды немесе жамандау сөздерін азайту үшін пост-өндірісте олар алып тасталды. Режиссер Лен Уайзман рейтинг туралы: «Өндіріс басталғалы үш айдай болды, тіпті оның PG-13 екенін де естімедім. Бірақ соңында, мақсатымыз ең жақсы «Die Hard» фильмін жасау болды, рейтинг туралы көп ойланбадық» деді. Уиллис бұл фильмнің R рейтингісі жоқ екенін білмейтін көрермендердің, әрекеттің қарқындылығы мен кейбір жамандау сөздердің болуына қарамастан, күдікке түспейтінін ойлады, бірақ ол бұл элементтердің бұрынғы фильмдерге қарағанда әлсіз болғанын мойындады. Сондай-ақ ол бұл фильмнің төрт фильмнің ішіндегі ең жақсысы екенін айтты: «Бұл сенуге келмейтін нәрсе. Мен оны өткен аптада ғана көрдім. Менің ойымша, ол алғашқы фильмнен де жақсы». Ұлыбританияда Британдық кино классификациялық кеңесі фильмге 15 рейтинг берді (кейінірек шығарылған рейтингсіз нұсқаны қоса алғанда), бұл «Die Hard with a Vengeance» және «Die Hard 2» фильмдерімен бірдей рейтинг, бірақ екеуі де кинотеатрларда көрсету үшін және бейнежазбаларға шығару үшін қысқартылды (сериядағы алғашқы фильм бастапқыда 18 сертификатын алды). Барлық фильмдер 15 рейтингімен қайта қарастырылды. «Die Hard 4.0» қысқартусыз шығарылды және кинотеатрлық нұсқасының (яғни АҚШ-тың PG-13 нұсқасының) тұтынушыға берілген кеңесінде «жиі кездесетін әрекетке толы зорлық-зомбылық және бір рет күшті тіл қолданылады» делінген. Рейтингсіз нұсқа DVD-де «Ultimate Action Edition» ретінде «күшті тіл мен зорлық-зомбылық бар» деген кеңеспен шығарылды. Австралияда «Die Hard 4.0» PG-13 нұсқасы M рейтингімен шығарылды, бұл сериядағы басқа фильмдермен бірдей (Австралиялық классификациялық кеңесі тілге және аздап зорлық-зомбылыққа қатысты кем қатаң). Кейіннен рейтингсіз нұсқа DVD және Blu-ray дискілерінде де M рейтингімен шығарылды. Фильм, ерекше айта келетін болсақ, кинотеатрлық нұсқасымен үй медиасында ешқашан шығарылмады, тек Австралияда кеңейтілген нұсқа ретінде ғана қолжетімді.

Үй медиасы

Blu-ray және DVD дисктері 2007 жылдың 29 қазанында Ұлыбританияда, 31 қазанында Венгрияда, 20 қарашасында АҚШ-та және 12 желтоқсанда Австралияда жарық көрді. DVD дискі АҚШ және Канадада шыққан алғашқы аптада жалға алу және сату тізімдерінде көшбасшы болды. Фильмнің бастапқы "R" рейтингімен шыққан диалогтарының көп бөлігі сақталған, рейтингсіз нұсқасы және фильмнің кинотеатрлық нұсқасы бар. Дегенмен, рейтингсіз нұсқада тармақталу қатесі бар, нәтижесінде рейтингсіз өзгерістердің бірі алынып тасталған. Фильм ауа қаптамасы көрінісінде қысқа мерзімге PG-13 нұсқасына ауысады; Макклейннің осы эпизодтағы күшті тілі жоқ (бірақ рейтингсіз нұсқаның халықаралық DVD шығарылымдарына бұл әсер етпейді). Blu-ray нұсқасында 128 минуттық PG-13 кинотеатрлық нұсқасы бар, ал Collector's Edition DVD-де рейтингсіз және кинотеатрлық нұсқалардың екеуі де бар. Time журналының Ричард Корлис оны 2007 жылғы ең үздік 10 DVD-нің бірі деп атап, 10-орынға қойды. 2015 жылы фильм "Die Hard: Nakatomi Plaza" жинағында ұсынылды, онда АҚШ-та алғаш рет Blu-ray форматында фильмнің рейтингсіз нұсқасы болды. 2017 жылы фильм барлық 5 фильммен бірге "Die Hard Collection" Blu-ray жинағына енді. DVD-ден айырмашылығы, Blu-ray-де ауа қаптамасы көрінісіндегі тармақталу қатесі жоқ. Фильмнің DVD-сінде фильмнің цифрлық көшірмесі алғаш рет қосылды, оны PC немесе Mac компьютерінде көруге болады, сондай-ақ бірнеше модельдік портативті бейнеойнатқыштарға импорттауға болады. 20th Century Fox компаниясының президенті Майк Данн: "Индустрия бүгінге дейін шамамен 12 миллиард DVD дискісін сатты, ал "Live Free or Die Hard" шығарылымы – тұтынушыларға өз контентін басқа құрылғыларға көшіруге мүмкіндік беретін алғашқы туынды" деді. Премьералық демалыс күндері "Live Free or Die Hard" 33,3 миллион доллар (сәрсенбі және бейсенбі күндерін есептегенде 48,3 миллион доллар) табалдырысын басып өтті. Фильм отандық кинопрокаттан 134,5 миллион доллар, ал шетелде 249,0 миллион доллар тауып, жалпы сомасы 383,5 миллион долларға жетті, бұл оны 2007 жылғы ең табысты он екінші фильм етті.

Сыни жауап

Rotten Tomatoes сайтында фильмнің 209 рецензияға негізделген 82% мақұлдау көрсеткіші және 6,8/10 орташа бағасы бар. Сайттың сыншыларының консенсусы былай деді: «Тәуелсіз өмір сүр немесе өл, әрине, абсурдты, бірақ ол қызықты трюктермен және Брюс Уиллистің керемет ойынымен жазғы, экшнге толы фильм». «Күдікті өлтіру» фильмдерінің жанкүйерлері көңілі тоймайды. Metacritic-те фильм 34 сыншының бағасына негізделген 100 балдық шкала бойынша 69 бал алды, бұл «жалпы алғанда жағымды пікірлерді» көрсетеді. CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмге A+ мен F шкаласы бойынша «A−» бағасын берді. IGN былай мәлімдеді: «Жқындағы Рокки Балбоа сияқты, бұл жаңа «Дай Хард» өзінің тауға шығып кеткен, бірақ әлі де маңызды кейіпкер туралы жеке тарихы ретінде де, түпнұсқа фильмдермен өскендер үшін ностальгиялық сапар ретінде де жұмыс істейді». «Эберт және Ройпер» телешоуында киносыншы Ричард Ройпер және қонақ сыншы Кэтрин Тулич фильмге «екі бас бармақ» көрсетті, Ройпер фильмнің «ең жақсы немесе ең қызықты «Дай Хард» емес, бірақ ол қатты қызықты» және ол «Дай Хард» жалғасының арасындағы сүйіктісі екенін айтты. Ройпер сондай-ақ: «Уиллис өзінің мансабын анықтайтын рөлінде өте жақсы» деді. Майкл Медвед фильмге төрт жұлдыздың үш жарымсын берді, «ақылды сценарий мен керемет арнайы эффекттер оны «бәрінен жақсы «Дай Хард»» етеді деп бағалады. Керісінше, The Charlotte Observer газетінің жазушысы Лоуренс Топпман: «Мен «Тәуелсіз өмір сүр немесе өл» сияқты абсурдты фильмді көргенімді сенімді түрде айта аламын» деді. Топпман фильмде есте қаларлық жаман жігіттердің жетіспеушілігін және Джон Макклейнді «жақсырақ сөздері бар шашы қырқылған Терминатор» деп атады.