Теңіз навигациясында пелорус – кеменің бағытын анықтау құралы. Бағыт өлшегіш, компас сияқты, бірақ магниттік қасиеті жоқ. Пелорус тарихы, қолданысы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Теңіздік навигацияда пелорус – теңізде кеменің бағытын сақтауға арналған анықтамалық құрал. Бұл бағыттайтын элементі жоқ, тиісті түрде орнатылған және салыстырмалы бағыттарды анықтауға мүмкіндік беретін жапырақшалары бар "тәжірибелі компас". Аталған құрал б.з.б. 203 жылы Ханнибалдың теңізшісі болған Пелорус есімді адамның құрметіне аталған.
In marine navigation, a pelorus is a reference tool for maintaining bearing of a vessel at sea. It is a "simplified compass" without a directive element, suitably mounted and provided with vanes to permit observation of relative bearings. The instrument was named for one Pelorus, said to have been the pilot for Hannibal, circa 203 BC.
Қазіргі заманғы қолданысы
Пелорус сыртқы түрі мен қолданылуы бойынша компасқа немесе компасты қайталаушы құрылғыға ұқсайды, оған бақылау ламельдері немесе бақылау телескопы бекітілген, бірақ оның бағытталған қасиеттері жоқ. Яғни, ол белгіленген кез келген салыстырмалы бағытта қалады. Ол әдетте майлаушы сызығында 000° орнату арқылы қолданылады. Содан кейін салыстырмалы бағыттар байқалады. Оларды тиісті курсқа қосу арқылы нақты, магниттік, торлы және т.б. бағыттарға түрлендіруге болады. Кейде салыстырмалы бағыттарды тікелей пайдалану пайдалы. Мысалы, пелорус навигациялық құралдың сәуле бойында кең болатын сәтін анықтау үшін пайдалы. Сондай-ақ, навигациялық құралға дейінгі қашықтықты және одан қашықтауды анықтау үшін қолданылатын салыстырмалы бағыттар жұбын өлшеуде де пайдалы. Егер нақты курс майлаушы сызығында орнатылса, нақты бағыттар тікелей байқалады. Сол сияқты, компастың курсы майлаушы сызығына орнатылған жағдайда компастық бағыттарды да байқауға болады. Дегенмен, кеме пелорусқа орнатылған курс бойынша болуы керек, әйтпесе нәтижелерге түзету енгізу қажет. Қателіктерден сақтанудың ең оңай жолы – кеме бағылаушысын курс бойынша екенін хабарлауға шақыру. Бұл әдетте кеме қажетті курстан белгілі бір бөлшек градусқа дейін болғанда "белгі, белгі, белгі" деп айту арқылы жасалады. Пелорус арқылы алыстағы нысанды бақылап отырған бақылаушы кеме тұрақталған және курс бойынша екенін анықтайтын сәтті таңдайды. Басқа әдіс – бақылаушы салыстырмалы бағыт тұрақталғанда "белгі" деп айтуы, ал бағылаушы курсты жазады. Егер компас бақылау сәтінде қозғалса, бақылаудан бас тарту керек. Қажетті және нақты курс арасындағы градустар саны, егер кеме курс оң жағында болса, қосылады, ал сол жағында болса, алынып тасталады. Осылайша, егер курс 060° болса және бағыт 062° болса, бағытқа 2° түзету қосылады.
In appearance and use, a pelorus resembles a compass or compass repeater, with sighting vanes or a sighting telescope attached, but it has no directive properties. That is, it remains at any relative direction to which it is set. It is generally used by setting 000° at the lubber's line. Relative bearings are then observed. They can be converted to bearings true, magnetic, grid, etc., by adding the appropriate heading. The direct use of relative bearings is sometimes of value. A pelorus is useful, for instance, in determining the moment at which an aid to navigation is broad on the beam. It is also useful in measuring pairs of relative bearings which can be used to determine distance off and distance abeam of a navigational aid. If the true heading is set at the lubber's line, true bearings are observed directly. Similarly, compass bearings can be observed if the compass heading is set at the lubber's line, etc. However, the vessel must be on the heading to which the pelorus is set if accurate results are to be obtained, or else a correction must be applied to the observed results. Perhaps the easiest way of avoiding error is to have the steersman indicate when the vessel is on course. This is usually done by calling out "mark, mark, mark" as long as the vessel is within a specified fraction of a degree of the desired heading. The observer, who is watching a distant object across the pelorus, selects an instant when the vessel is steady and is on course. An alternative method is to have the observer call out "mark" when the relative bearing is steady, and the steersman note the heading. If the compass is swinging at the moment of observation, the observation should be rejected. The number of degrees between the desired and actual headings is added if the vessel is to the right of the course, and subtracted if to the left. Thus, if the course is 060° and the heading is 062° at the moment of observation, a correction of 2° is added to the bearing.