Кіріспе

Соғыстың нақты көрінісі

Әскери терминология бойынша, екі майданды соғыс қарсы күштер екі географиялық жағынан бөлек майданда кездескенде болады. Екі немесе одан көп одақтас тараптардың күштері, әдетте, жеңіске жету мүмкіндігін арттыру үшін бір уақытта қарсыласқа шабуыл жасайды. Осының салдарынан қарсылас ауыр логистикалық қиындықтарға тап болады, себебі олар әскерлерін бөліп, таратуға, ұзақ майдан шебін қорғауға мәжбүр болады және сауда мен сыртқы ресурстарға қол жеткізуден кем дегенде жартылай айырылады. Дегенмен, орталық орналасуының арқасында, олар ішкі желілердің артықшылықтарына ие болуы мүмкін. Бұл термин көбінесе метафоралық мағынада қолданылады, мысалы, әскери командирлердің азаматтық бюрократтардың шындықтан алыс стратегиялық идеяларын іске асыруға тырысу кезіндегі қиындығын көрсету үшін, немесе саяси оң және сол қанаттардың бір уақытта қарапайым заңдық ұсыныстар мен позицияларға қарсы шығу жағдайында. Вьетнам соғысының соңындағы қанды әскери қақтығысқа қарсы отандық соғысқа қарсы қозғалыс пен азаматтық құқықтар ұйымдарының наразылығы Вьетнамда соғысқан АҚШ әскерлері үшін екі майданды соғыс ретінде сипатталды.

Ежелгі соғыстар

Б.з.д. V ғасырдағы Бірінші Пелопоннес соғысы кезінде Афинаның грек полисі Эгина, Коринф және оның басты жауы Спарта сияқты полистермен ұзаққа созылған күреске тартылды. Күшті спарталықтармен шайқасудың қаупін сезінген Афина Беотияны жаулап алуға баса назар аударды, осылайша екі майданды соғыстың ұзаққа созылуын болдырмақшы болды. Б.з.д. III ғасырда Рим Республикасы бірнеше рет екі майданды соғыстарға қатысты, солтүстіктегі галлдар мен этрусктермен шайқасып, сонымен қатар Магна Греция (Оңтүстік Италияның жағалау аймақтары) аймағында да әскери науқандар жүргізді. Рим Карфагенге қарсы Екінші Пуникалық соғысқа қатысқанда, Сицилияның Сиракуза қаласының ресми одақтасы Ганнибал б.з.д. 215 жылы Македонияның Филипп V-імен келісімге келді, ол дереу Римге соғыс жариялады. Рим империясы құрылып, Август тұсында шекаралары бекітілгеннен кейін, рим легиондары жиі бірнеше жаулармен шайқасты, олардың ішінде Рейн және Төменгі Дунайдағы герман тайпалары, сондай-ақ Сирия мен Месопотамиядағы Парфян империясы ең маңыздылары болды. Септимий Север және Аврелиан сияқты императорлар империяның қарама-қарсы бағыттарындағы әртүрлі қауіптерді жою үшін үлкен әскерлерді күшпен жетектеді. III ғасырдан бастап Рим және оның шығыс мұрагері Византия империясы Италиядағы жерлерін сақтап қалу үшін шығыстағы Сасанид империясымен 400 жылдан астам уақыт бойы күресті. IV ғасырда готтар және гундар сияқты герман тайпаларының батысқа кең ауқымды шабуылдары басталды және бір ғасырдан астам уақытқа созылды.

Жеті жылдық соғыс

Француздар мен үндістер соғысы – Солтүстік Америкадағы жергілікті қақтығыс, ол құрлықтық Жеті жылдық соғыстың аясында болды. 1755 жылы Ұлыбританияның қарулы күштері генерал Эдвард Брэддок басшылығымен Жаңа Францияның аумақтарына (қазіргі Канаданың шығыс бөлігі, Миссисипи және Огайо өзендерінің аңғарлары, сондай-ақ қазіргі АҚШ-тың орталық-батысының көп бөлігі) шабуыл жасап, Форт-Дюкеснеге шабуылдады. Жергілікті француз әскері мен олардың үндістер одақтастарынан сандар жағынан артық болғанымен, британдық армия екі фронттағы қақтығысқа тартылып, жеңіліске ұшырады. Пруссия үшінші Силезия соғысында Франция, Австрия және Ресеймен, ал Померания соғысында Швециямен күресуге мәжбүр болды.

Наполеон соғыстары

Наполеон соғыстары кезінде Францияның Ұлы Армиясы бірнеше майданды тұрақты түрде сақтап тұрды. Жеті жылға созылған Пиреней түбегіндегі соғыста (1807–1814) француз императорлық контингенттері мен испан және ағылшын-португалдық әскерлер көптеген шайқастарда Иберия түбегіне иелік ету үшін күресті. Дегенмен, 1812 жылы Ибериядағы француз әскери күші азайған кезде, император Наполеон Бонапарт жеңіске жетіп, Ресей империясын күйрету және патша Александр I-ді Континенттік жүйеге бағынуға мәжбүр ету мақсатымен 600 000-нан астам әскерді Ресейге жетектеді. Ұлыбритания да Еуропадағы Наполеон соғыстарының бірнеше майдандарында, сондай-ақ Солтүстік Америкадағы 1812 жылғы соғыстың Канада, Чесапик шығанағы және Луизианадағы театрларында қатысты.

Германия

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия Франция, Ұлыбритания, Италия, Бельгия және кейін американдық күштерге қарсы Батыс майданда, ал Ресейге және кейін Румынияға қарсы Шығыс майданда екі майданды соғыс жүргізді. Ресейдің соғысқа қатысуы 1917 жылғы қазан төңкерісімен аяқталды, ал 1918 жылдың наурызында Германия мен Австрия-Мажарстанмен бейбітшілік шарты жасалды. Еуропадағы орталық орны және (қазіргі уақытта) тоғыз көршілес мемлекетпен шекарасы Германияның саясатын және стратегиясын анықтайды. Бисмарк 1871 жылдан бастап, жаңа император Вильгельм II 1890 жылы оны қызметтен босатарға дейін Германияны Еуропа державаларының күрделі одақтастық жүйесіне сәтті енгізді. Вильгельм империалистік, үлкен держава саясатын ұстанды, одақтарды ескермеді, ал Императорлық теңіз күштерін ақылсыз кеңейту қарулану жарысын тудырып, Франция мен Ұлыбританиямен қарым-қатынасты нашарлатты. 1907 жылға қарай Франция Ұлыбритания және Ресеймен одақ құрды. Германия империясы қоршауға алынып, оқшауланды. Неміс әскери стратегиялары жаңа стратегиялық жағдайға бейімделіп, Шлиффен жоспарын жасады. Бұл жоспар қоршаудан шығуға бағытталған әскери операциялардың сериясы болды және қатаң түрде орындалса, жеңіске жеткізер еді. Шлиффен жоспары бойынша неміс әскері Бельгия, Люксембург және Нидерланды арқылы Францияға басып кіруі керек еді (Нидерланды арқылы өту идеясы оның бейтараптығына байланысты бас тартты), Парижді жылдам басып алып, Францияны бейбітшілікке келісуге мәжбүр ету керек еді. Немістер орыс әскері өз күштерін жұмылдыра алмас бұрын, шығысқа назар аударуды жоспарлады. Бірақ немістер жоспардың мақсатына жете алмады.

Австрия

1866 жылы Аустро-Венгрия армиясы қарулы күштерін бөліп, оларды екі майданға таратудан басқа амал қалмады: Солтүстікте Пруссияға қарсы Аустро-Пруссия соғысы, ал Оңтүстікте – үшінші Италия Тәуелсіздік соғысында Италия Корольдігіне қарсы. Пруссия мен Италияның одағы Пруссияның премьер-министрі Отто фон Бисмарктің бастамасымен құрылды. 1914 жылы Австрия-Мажарстан Балқан майданында Сербияға шабуыл жасау арқылы Бірінші дүниежүзілік соғысты бастады. Бірнеше аптадан кейін Австрия-Венгрия әскерлері Шығыс майданындағы Галиция шайқасында сан жағынан әлдеқайда көп Ресей императорлық армиясымен қақтығысты. Италия 1915 жылдың мамырында одақтастар тарапына қосылып, Оңтүстікке Альпілік майданда күшін орналастырған кезде, Австрия-Мажарстанның әскер саны жетіспей, жаңа сарбаздарды жинауда қиындықтар туды. Бұл қарсыластардың біреуін ерте жеңу мүмкіндігін азайтты, оның орнына өз аумағының шетінде екі майдан соғысында күресуге мәжбүр етті. Осының салдарынан, Австрия-Венгрия армиясы бастамашылық таныта алмады және Македония майданындағы (Салоники фронты) үлесі маргиналды болды. Дегенмен, 1916 жылдың тамызында Румыния Шығыс майданының оңтүстік шебінде одақтастар тарапына соғысқа кірген кезде, Австрия-Мажарстан жылдам әрекет етіп, 1916 жылдың соңында бұл кезеңді аяқтады және Румынияның үлкен аумақтарын басып алды. Екі майданды соғыс тек 1918 жылдың наурыз айында Ресеймен жеке бейбітшілік келісіміне қол жеткізілгеннен кейін ғана аяқталды, бірақ бұл, әрине, жаз және күзде императорлық армияның күйреуіне кедергі келтірмеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропа театрсында екі майданды соғыс сценарийі, бірінші дүниежүзілік соғысқа ұқсас, нацистік Германия батыста Франция, Ұлыбритания, Бельгия, Нидерланды және кейіннен АҚШ-қа, ал шығыста Кеңес Одағына қарсы келді. Адольф Гитлер бастапқыда екі майданды соғыстан қашуға тырысты, қарсыластарын бірінен соң бірін жеңіп, талқандады. Алайда, 1940 жылы ол Ұлыбританияны әуе шайқасында жеңе алмады, ал 1941 жылы Кеңес Одағына шабуыл жасады. Ұлыбритания аралдағы қауіпсіздігінің арқасында жеңілмей, батыс майданды ұстап тұрды. Гитлер Ұлыбританияны бейтараптандырып, екі майданды соғыстан қашуға да үлкермеді. Ұзақ соғысқа қажетті ресурстары жетпеген Германия шығыста жылдам жеңіске жете алмады және екі майданнан соғыс қысымымен құлдырады. Бұл құлдырау барлық оккупацияланған елдердегі қарсылық және партизандық қозғалыстардың күшеюімен үдетілді. Масштабты материалдық соғыс, одақтастардың стратегиялық бомбалаулары, отын мен шикізаттың тапшылығы салдарынан өндіріс көлемі төмендеді, жарақат алғандарды толықтыру қиын болды, бұл неміс шабуылдық және блицкриг тактикасын жалғастыруға кедергі келтірді. Керісінше, одақтастардың ынтымақтастық соғысы, экспоненциалды өсіп келе жатқан соғыс индустриясының негізінде, Германияның толық әскери жеңілісіне әкелді. 1941 жылдың желтоқсанынан бастап Жапон империясымен қақтығысқа баса назар аударған АҚШ, 1942 жылдың қарашасында Солтүстік Африкаға десант шығару арқылы еуропалық одақтастарын қолдау мақсатында Атлантика майданын ашты, кейіннен Сицилияда және Италия түбегіндегі науқанды жалғастырып, 1944 жылы Нормандия жағалауларына Францияға басып кірді. Олардың зор әскери күші және екі мұхит арасындағы, жапон державаларымен шектеспейтін стратегиялық орны АҚШ күштеріне Тынық мұхитындағы соғыста бастаманы сақтап, екі майданды соғысты қауіпсіз жүргізуге, Жапонияны ұстап, жеңіске жеткізуге және Еуропадағы американдық қатысуды арттыруға мүмкіндік берді, бұл одақтастардың нацистік Германияны жеңуін қамтамасыз етті. Жапон империясының КСРО-ға қарсы шабуыл жасауы арқылы Кеңес Одағын екі майданды соғысқа мәжбүрлеу мүмкіндігі болды, бірақ Жапония совет-жапон шекаралық қақтығыстарында жеңілгендіктен бұл қадамнан бас тартты. КСРО мен Жапония Германия капитуляциясына дейін үш ай өткен соң, 1945 жылдың 9 тамызына дейін өзара соғысқа түспеді. Осылайша, Жапония Екінші Қытай-Жапон соғысында Қытайда және Тынық мұхитында АҚШ-қа қарсы екі майданды соғыста күресті. КСРО Манжурияға басып кіру арқылы Жапонияның жағдайын нашарлатты. Польша Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия және Ресеймен екі майданды соғыс жүргізді.

Қырғи қабақ соғыс

Американың 1980-ші жылдардағы 600 кемелік әскери-теңіз күштерін дамыту жоспарының басты себебі – Еуропа мен Тынық мұхитында екі майданда соғыс болуы мүмкін екенін Кеңес Одағына сезіндіру, егер жаулық туындаса.

Араб-израиль соғыстары

1948 жылғы Араб-Израиль соғысында израильдіктер оңтүстікте египеттіктермен, ал шығыста және солтүстікте иорданиялықтармен және сириялықтармен соғысты. Израиль 1967 жылғы Алты күндік соғыста және 1973 жылғы Йом Кипур соғысында қайтадан екі майданда соғыс жүргізді.

Үндістан, Пәкістан және Қытай

Үндістанның Пәкістан мен Қытаймен қарым-қатынасы ондаған жылдар бойы шиеленісті болды және шын мәнінде шешілмеген шекаралық даулармен күрделенді. Пәкістанмен келіспеушілік әлдеқайда күрделі, себебі екі тарап та бүкіл тарихи аймақ – Джамму және Кашмир штатына толық құқықты талап етеді. 1972 жылы мәселе реттелгенімен және келісімге қол қойылғанымен, қарулы күштер осы күрделі шекараның екі жағында, Бақылау Сызығында бекініп қалған күйде бір-біріне қарама-қарсы тұр. Бір-бірінен аумақтарды тікелей немесе жанама түрде тартып алуға жасалған әрекеттерге көбінесе сәттілік болған жоқ және әрқашан қатты наразылық тудырды. Үндістан мен Қытай оннан астам раунд шекаралық келіссөздер өткізгеніне және шиеленісті Нақты Бақылау Сызығына қарамастан, әлі күнге дейін түпкілікті келісімге келе алмады. Онжылдықтар бойы Үндістанның баспасөз және БАҚ-тары Қытаймен саяси шиеленістер мен қарым-қатынастың нашарлауына назар аударды, оның ішінде Қытай әскерилерінің Үндістан бақылауындағы аумаққа жасаған сирек шабуылдары да себеп болды. 2013 жылы Қытай-Пәкістан экономикалық дәлізі (CPEC) құрылды, ол Пәкістандағы жоғары деңгейдегі инфрақұрылымдық даму жобаларының сериясы болды. Қытай-Пәкістан ынтымақтастығы табысқа жетті және алты жылдың ішінде жаңа заманауи инфрақұрылым құрылды, ал 2019 жылға қарай назар келесі кезеңге ауысты. CPEC нақты экономикалық даму және жұмыс орындарын құру бағдарламаларын жариялады. Үндістан үкіметі қауіпсіздік туралы алаңдаушылықтарын білдіріп, CPEC жобасына бірнеше рет наразылық танытты, себебі жобалардың бір бөлігі Үндістан талап ететін аумақта жүзеге асырылуда. 2018 жылы Үндістан армиясының генералының сөзіне сүйенсек, бірнеше майданда соғыс болу ықтималдығы "шындыққа жақын", себебі Қытай мен Пәкістанның құпия стратегиялық міндеттемелеріне және оқшаулану идеяларына байланысты алаңдаушылықтар бар, сондай-ақ Пекин Конгресі Пәкістанның ядролық қару және зымыран бағдарламаларына көмек көрсеткені де себеп.