Кіріспе

Гербицид
Chembox
| Назардағы өрістер = өзгертілген
| Тексерілген редакция = 443663905
| ImageFile Ref =
| ImageFile = AtrazineVector.svg
| ImageName = Атразин
| ImageFile1 = Atrazine 3D шарлары.png
| ImageName1 = Атразин
| PIN = 6 Хлор N2 этил N4 (пропан-2-ил) 1,3,5 триазин-2,4-диамин
| Басқа аттар = Атразин1, Хлор-3-этиламино-5-изопропиламино-2,4,6-триазин, Хлор-4-этиламино-6-изопропиламино-s-триазин, Хлор N-этил N'-(1-метилэтил)-1,3,5-триазин-2,4-диамин
|Section1=
|Section2= Chembox қасиеттері
| C=8 | H=14 | Cl=1 | N=5
| Сыртқы түрі = түссіз қатты зат
| Тығыздығы = 1,187 г/см³
| Ерігіштігі = 7 мг/100 мл
| Балқу температурасы (°C) = 175
| Қайнау температурасы (°C) = 200
| Қайнау температурасы туралы ескерту = ыдырайды
| REL = 5 мг/м³ және қант қамысы және гольф алаңдары мен тұрғын үйлердің газондары сияқты жерлерде. Атразиннің негізгі өндірушісі – Syngenta, және ол АҚШ және Австралия ауыл шаруашылығында ең көп қолданылатын гербицидтердің бірі. 2004 жылы Еуроодақ (ЕО) жер асты суларының деңгейі реттеушілер белгілеген шекті деңгейден асып кеткенін анықтағаннан кейін оның қолданылуына тыйым салынды, ал Syngenta бұл жағдайдың алдын алуға болатынын және бұл деңгейдің қауіпсіз екенін көрсетпеді. Канададағы кем дегенде екі маңызды фермалық зерттеу атразиннің ең көп таралған ластаушы зат екенін көрсетті. Зерттеулер оның эндокриндік жүйеге бұзылыс тудыратын, табиғи гормоналды жүйеге әсер ететін зат екенін көрсетеді. Алайда, 2006 жылы АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) «Тамақ сапасын қорғау туралы заңға сәйкес» пестицид қалдықтарымен байланысты қауіптерге «қауіпсіздікке жеткілікті кепілдік» бар екенін мәлімдеді, ал 2007 жылы EPA атразиннің қосмекенділердің жыныстық дамуына кері әсер етпейтінін және қосымша сынақтардың қажет емес екенін айтты. EPA-ның 2009 жылғы шолуында «агенттіктің атразинды реттеуге қатысты ғылыми негіздері берік және адамдарда репродуктивті әсерлерге әкелуі мүмкін әсер ету деңгейінің алдын алуды қамтамасыз етеді» деген қорытынды жасалды. Алайда, 2016 жылғы Атразинге арналған экологиялық тәуекелді бағалауда «атразиннің белгілі бір концентрациядағы әсері туралы нақты қорытынды жасау қиын, бірақ көптеген зерттеулер қоршаған ортаға қатысты концентрациядағы әртүрлі көрсеткіштерге әсер ететінін хабарлады». EPA 2013 жылы тіркеуді қайта қарауды бастады. EPA-ның шолуы сынға ұшырады және атразиннің қауіпсіздігі әлі де даулы болып табылады. EPA «Егер EPA кез келген уақытта атразинмен байланысты адам немесе қоршаған ортаға шұғыл қауіп бар екенін анықтаса, тіркеуді қайта қарау процесінің мәртебесіне қарамастан тиісті реттеу шараларын қабылдаймыз» деп мәлімдеді.

Қолданылуы

Атразин – сорго, жүгері, қант құмырсасы, люпин, қарағай және эвкалипт плантациялары, сондай-ақ триазинге төзімді канола сияқты дақылдардағы ерте және кейінгі шығу кезеңіндегі кең жапырақты және астық тұқымдас арамшөптерді басуға қолданылатын гербицид. Атразин Австралия ауыл шаруашылығында ең көп қолданылатын гербицидтердің бірі болып табылады. 1986-2005 жылдар аралығында 236 университет жүгері егістігінде жүргізген тәжірибелердің біріктірілген деректеріне сүйенген тағы бір зерттеуде, атразинмен өңдеудің орташа тиімділігі балама гербицидтерге қарағанда (~) жоғары болды. Сорго өнімділігіне тигізетін әсері 20%-ға дейін жетеді, бұл соргода қолдануға болатын баламалы арамшөптерге қарсы өнімдердің жетіспеуімен байланысты. Бірнеше командалар осы гербицидтің қолдану қабілетін жақсарту үшін оны нанокапсулаға енгізді.

Химия және биохимия

Атразин 1958 жылы Geigy зертханасында 1,3,5 триазиндер сериясының екіншісі ретінде ойлап табылды. Атразин цианур хлоридінен дайындалады, ол этиламинмен және изопропиламинмен кезегімен өңделеді. Басқа триазин гербицидтері сияқты, атразин II фотожүйедегі пластохинонға байланысатын белокқа байланысу арқылы әрекет етеді, ол жануарларда кездеспейді. Өсімдіктердің өлімі аштықтан және электрондық тасымалдау процесінің бұзылуынан туындайтын тотығу зақымдануынан болады. Тотығу зақымдануы жоғары жарық интенсивтілігінде күшейеді. Адамдар мен жануарларда атразиннің әсері негізінен эндокриндік жүйеге қатысты. Зерттеулер атразиннің гормоналдық тепе-теңдікті бұзатын эндокриндік бұзушы зат екенін көрсетеді. Атразин сүтқоректілердің көптеген ақуыздарына ковалентті байланыс арқылы (химиялық реакцияға түсу арқылы) бекінеді.

деңгейлері

АҚШ-тағы жерүсті суларының (көлдер, өзендер және арналардың) атразинмен ластануын EPA бақылап келеді және екі Миссури су алабында және Небраскадағы бір су алабында алаңдаушылық тудыратын деңгейлер үнемі асып түседі. 31 штаттың қауымдық су жүйелерінде атразин деңгейін мониторингтеу көрсеткендей, 1993 және 2001 жылдар аралығында кемінде бір жыл бойы жерүсті суын пайдаланатын 3670 қауымдық су жүйесінің 34-інде, ал жер асты суын пайдаланатын 14500 қауымдық су жүйесінің ешқайсысында нәрестелерге қатысты алаңдаушылық деңгейінен жоғары деңгейлер анықталды. Атразин қолданылымы жоғары 20 су алабынан алынған жерүсті су мониторингінің деректерінде атразиннің ең жоғары деңгейі 147 бөлік миллиардқа (ppb) дейін жеткені, ал күндізгі орташа көрсеткіштер барлық жағдайларда 10 бөлік миллиардтан (ppb) төмен болды.

Фотолиз

2016 жылы белгілі бір зерттеу авторлары 254 нм ультракүлгін сәуле арқылы фотолиттік ыдырауды тиімді процесс деп санады, оны пилоттық қондырғыларда атразин класының қосылыстарын немесе осыған ұқсас жаңадан пайда болатын ластаушы заттарды ағынды сулардан азайту немесе толығымен жою үшін пайдалануға болады.

Токсикология

АҚШ-тағы Extension Toxicology Network мәліметінше, "Атразиннің ауызға берілетін орташа өлімдік дозасы (LD50) егеуқұйрықтарда 3090 мг/кг, тышқандарда 1750 мг/кг, қояндарда 750 мг/кг және хомяктарда 1000 мг/кг құрайды. Қояндардың тері арқылы сіңірілуінің LD50 7500 мг/кг, ал егеуқұйрықтарда 3000 мг/кг-нан жоғары. 1 сағаттық ингаляцияның LC50 егеуқұйрықтарда 0,7 мг/л-ден жоғары, ал 4 сағаттық ингаляцияның LC50 егеуқұйрықтарда 5,2 мг/л құрайды." Рұқсат етілген ең жоғары шекті мөлшері 0,003 мг/л, ал анықтамалық дозасы 0,035 мг/кг/күн.

Сүтқоректілер

2003 жылдың қыркүйек айында Токсикалық заттар мен аурулар жөніндегі агенттік (ATSDR) атразиннің "қазіргі уақытта EPA-да пестицидтерді қайта тіркеу үшін қаралып жатыр, себебі атразин қатерлі ісік тудыруы мүмкін" екенін мәлімдеді, бірақ "адамдарда қатерлі ісік тудыратынын нақты айту үшін жеткілікті мәлімет жоқ". ATSDR мәліметінше, атразин адам денсаулығына әсер етуінің басты жолдарының бірі – "репродуктивтік жүйенің жұмысын өзгерту арқылы. Арамшөптерді жою үшін атразин қолданылатын шаруашылықтарда тұратын отбасылар зерттелген кезде мерзімінен бұрын босану қаупінің жоғары екені анықталды, бірақ бұл зерттеулерді түсіндіру қиын, себебі шаруалардың көпшілігі ер адамдар болғандықтан, олар бірнеше түрлі пестицидтерге ұшыраған болуы мүмкін. Балаларға қатысты мәліметтер аз, алайда "ананың ауыз суымен атразинге ұшырауы ұрықтың салмағының төмендеуімен және жүрек, зәр жолдары мен мүшелерінің кемістіктерімен байланысты" екені белгілі. Гастрошиз деп аталатын туа біткен кемістіктердің таралуы, әсіресе атразин көктемде жиі қолданылатын жер бетіндегі судың атразин деңгейі жоғары аудандарда жоғарылау байқалады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Халықаралық қатерлі ісіктерді зерттеу агенттігі атразиннің "адамдарға қатысты канцерогенділігін анықтау мүмкін емес" (3-топ) деп жіктеді. 2003 жылы EPA "атразиннің адамдарда қатерлі ісік тудыруының ықтималы төмен" екенін анықтады. 2006 жылы EPA "пестицид қалдықтарымен байланысты қауіптердің адам денсаулығына зиян келтірмейтініне жеткілікті сенімділік бар" деп мәлімдеді. АҚШ Ұлттық қатерлі ісіктер институтының 2011 жылғы Ауыл шаруашылығы денсаулығы зерттеуінің нәтижелері "атразин қолдану мен кез келген қатерлі ісік арасында тұрақты байланыс жоқ" деген қорытындыға келді. Зерттеуге 13 жыл ішінде 57 310 лицензияланған пестицид қолданушы қатысты. 2011 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы бірлесіп жүргізген сүтқоректілердің репродуктивтік токсикологиясы туралы шолу атразиннің терратогенді емес екенін көрсетті. Тырыс пен қояндарда репродуктивтік әсерлер тек анаға улы дозаларда ғана байқалды. Тырыстарда байқалған жағымсыз әсерлерге ұрықтың сіңуінің жылдамдығы (күніне ≥50 мг/кг), аналық тырыстардың жыныстық дамуының кешігуі (күніне ≥30 мг/кг дозада) және туған кездегі салмақтың төмендеуі (күніне ≥3,6 мг/кг дозада) кірді. 2014 жылы атразин өндірушісі Syngenta қаржылаған жүйелі шолу репродуктивтік денсаулық проблемаларымен байланысын бағалады. Авторлар зерттеулердің көпшілігінің сапасы нашар екенін және сапалы деректердің болмауы нәтижелерді бағалауды қиындататынын атап өтті, бірақ ешбір теріс жүктілік нәтижесі зерттеулерде тұрақты түрде табылған жоқ. Авторлар деректердің нашар сапасы және зерттеулерде сенімді нәтижелердің болмауына байланысты атразин мен жүктіліктегі жағымсыз нәтижелер арасындағы себеп-салдарлық байланысқа негіз жоқ деген қорытындыға келді. Syngenta деректерді жобалауға, жинауға, басқаруға, талдауға немесе түсіндіруге қатыспады және қолжазбаны дайындауға қатыспады.

Құмтазылар

Атразин терратогендік әсер ететін зат ретінде қарастырылып, кейбір зерттеулерде тіпті төмен концентрацияда да солтүстік леопард бақаларының еркектерінде демаскулинизацияға және эндокриндік жүйенің бұзылуына себеп болатыны көрсетілген. 2002 жылы Калифорния университетінің Беркли қаласындағы Тайрон Хейз жүргізген зерттеуде, еркек шабақтардың еркек және әйел жыныстық белгілері бар гермафродиттерге айналуы анықталды. Бірақ бұл зерттеуді қайталауға мүмкін болмады, ал 2003 жылы EPA осы зерттеуді қарап шығып, тығыздық, үлгілерді өңдеудегі күмәнді әдістер және авторлардың іріктеме көлемі, дозаға тәуелді әсерлер және байқалған әсерлердің өзгеруі сияқты маңызды мәліметтерді жарияламауы зерттеудің сенімділігі мен экологиялық маңыздылығын бағалауды қиындататынын мәлімдеді. 2005 жылы EPA тапсырысымен және оның бақылауымен жүргізілген зерттеу Хейздің нәтижелерін қайталай алмады. EPA ғылыми кеңесшілер тобы тиісті зерттеулерді қарап, 2010 жылы «лабораториялық және далалық зерттеулерге сүйенсек, атразин қосмекенділердің жыныс бездерінің дамуына кері әсер етпейді» деген қорытындыға келді. 2008 жылғы есепте Хейздің жұмысын қайталай алмаған Жапония ғалымдарының тәуелсіз зерттеулері туралы айтылды. «Ғалымдар гермафродит бақаларды таппады, ароматазаның арматуралық РНК индукциясы арқылы өлшенген ароматаза деңгейінің жоғарылауын және феминизацияның тағы бір белгісі – вителлогениннің артуын анықтамады». 2007 жылғы зерттеуде атразиннің қоршаған ортадағы концентрациясының трематода церкарияларына және шабақтардың инфекцияға қарсы қорғанысына тигізетін салыстырмалы әсері зерттелді. Оның негізгі қорытындысы – орман бақасының шабақтарының E. trivolvis инфекциясына ұшырау ықтималдығы тек олар 30 мг/л атразин концентрациясына ұшырағанда ғана, ал 3 мг/л концентрацияда жоғарыламайды. 2008 жылғы зерттеуде, шабақтар өмірінің алғашқы кезеңдерінде 10 ppm атразин концентрациясына ұзақ уақыт бойы ұшырағанда жүректің деформациясы және бүйректер мен ас қорыту жүйесінің бұзылуы байқалды. Тіндердің бұзылуы эктопиялық бағдарламаланған жасуша өлімінен туындаған болуы мүмкін, бірақ оның механизмі анықталған жоқ. 2010 жылы Австралияның Пестицидтер және Ветеринариялық Дәрілер Басқармасы (APVMA) 2007 жылғы EPA қорытындыларымен сәйкес, қоршаған ортадағы атразиннің «қазіргі деңгейдегі әсері» Австралиядағы қосмекенділер популяциясына әсер етпейтінін алдын ала қорытындылады. APVMA Хейздің 2010 жылы жарияланған мақаласына жауап беріп, оның нәтижелері «өте кең деректер жиынтығына негізделген қазіргі ережелерді қайта қарауды негіздеу үшін жеткілікті дәлелдер ұсынбайды» деді.

2012 жылғы топтық іс жүргізу

2012 жылы атразин өндіруші Syngenta компаниясы адамдардың су көздеріндегі атразин деңгейіне қатысты топтық сотқа қатысты. Syngenta компаниясы мыңнан астам су жүйесіне "ішуге жарамды судан атразинді тазалау құны" үшін 105 миллион доллар төлеуге келісті. Компания қандай да бір құқық бұзушылықтарды мойындамады.

2015 жылғы Канаданың нормативтік-құқықтық шолуы

ЕО-ның 2004 жылғы тыйымына байланысты, 2015 жылы PMRA Канадада өнімді реттеу бойынша қарауды бастады. 2017 жылғы 31 наурызда қарау нәтижелері жарияланды және PMRA өнімнің тіркелуін өзгеріссіз қалдыруға шешім қабылдады. Бұл, ЕО-ның тыйымы 0,1 мкг/л заңнамалық белгіленген ластаушы деңгейге негізделгенімен, ал Канада ережелері ауыз судағы пестицидтерден адам денсаулығына қауіпті анықтау үшін «қауіпке негізделген ғылыми тәсілді» қолдануды көздейді. АҚШ-тың 3 мкг/л ауыз су стандарты, Канаданың 5 мкг/л стандартымен шамамен бірдей. Солтүстік Америкадағы ең жоғары ластаушы деңгейлердің екеуі де, Канада деректеріндегі 2,32 мкг/л көрсеткіштен аспады.