Кіріспе

Бразилиялық мұнай және газ корпорациясы Petróleo Brasileiro S. A., көбінесе Petrobras (ˌpɛtɾoˈbɾas, pet) деген атаумен танымал және саудалайды, – Бразилияның мемлекеттік мұнай өнеркәсібіндегі халықаралық корпорациясы, бас кеңсесі Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында орналасқан. Компанияның атауы "Бразилиялық мұнай корпорациясы" – Petrobras деп аударылады. Компания соңғы Fortune Global 500 тізімінде 71-орынды иеленді. 2023 жылғы Forbes Global 2000 рейтингісінде Petrobras әлемдегі 58-ші ірі мемлекеттік компания ретінде танылды.

Тарих

Petrobras компаниясы 1953 жылы Бразилия президенті Гетулио Варгастың тұсында "Мұнай – біздікі!" (португалша: "O petróleo é nosso") деген ұранмен құрылды. Бразилияда оған заңды монополия берілді. 1953 жылы Бразилия тәулігіне 2700 баррель мұнай өндірді. 1963 жылы Рио-де-Жанейрода оның Cenpes ғылыми-зерттеу орталығы ашылды; ол әлемдегі ең ірі энергетикалық зерттеу орталықтарының бірі болып табылады. 1968 жылы компания Petrobras Quimica S. A ("Petroquisa") компаниясын құрды, ол мұнай химиясына және нафтаны этиленге айналдыруға бағытталған еншілес компания болды. Petrobras 1953 жылы мұнай шикізатын өңдеуді бастады, мұнай шикізатынан мұнай алу үшін Petrosix технологиясын әзірледі. 1990 жылдары шиферді өңдеу үшін өнеркәсіптік көлемдегі ретортты пайдалана бастады. 2006 жылы Petrobras өзінің өндірістік реторты сағатына 260 тонна мұнай шикізатын өңдей алатынын мәлімдеді. 1994 жылы Petrobras әлемдегі ең үлкен мұнай платформасы Petrobras 36-ны пайдалануға берді. 2001 жылы жарылыстан кейін суға батып, толыққанды жойылды. 1997 жылы үкімет Petrobras монополиясын бұзып, Бразилияның мұнай кен орындарында бәсекелестікке жол берген N.9.478 заңын бекітті, сондай-ақ мұнай өнеркәсібін реттеу және қадағалауға жауапты Ұлттық мұнай агенттігі Agência Nacional do Petróleo (ANP) және мемлекеттік энергетикалық саясатты әзірлеуге жауапты Ұлттық энергетикалық саясат кеңесі құрылды. 2000 жылы Petrobras теңіз деңгейінен төмен тереңдікте мұнай барлау бойынша әлемдік рекорд орнатты. 2002 жылы Petrobras Аргентинаның Perez Companc Energía (PECOM Energía S. A.) компаниясын Perez Companc Family Group және оның отбасылық қорынан 1,18 миллиард долларға сатып алды. Бұл сатып алу Аргентина, Бразилия, Венесуэла, Боливия, Перу және Эквадордағы активтерді, 1,1 миллиард баррель шикі мұнай қорын және тәуліктік өндірісті қамтыды. 2005 жылы Petrobras Nippon Alcohol Hanbai KK компаниясымен бірлесіп, Бразилия этанолын Жапонияға сату үшін Brazil Japan Ethanol атты бірлескен кәсіпорын құрды. 2006 жылдың 21 сәуірінде компания Кампос бассейніндегі Албакора-Ист кен орнында P 50 мұнай платформасында өндірісті бастады, бұл Бразилияны мұнай өндіруде өзін-өзі қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. 2010 жылдары Жұмысшылар партиясының басқаруы кезінде Petrobras мотор отындарына 40 миллиард доллар көмек берді, нәтижесінде әлемдегі ең қарызды мұнай компаниясына айналды. 2015 жылдың қараша айына дейін компанияның қарызы 128 миллиард долларға жетті, оның 84% шетел валютасында есептелді. 2022 жылы Жаир Болсонару президенттігі кезінде, Каио Пейс де Андраде басшылығымен Petrobras тарихындағы ең жоғары таза пайдаға қол жеткізді, ол 188,3 миллиард Реалды құрады, 215,7 миллиард Реал дивидендтер төледі, бұл оны әлемдегі екінші ірі дивиденд төлеуші компания етті. 2023 жылдың жазында Petrobras Weatherford International компаниясымен Бразилия жағалауындағы интервенциялық қызметтерді ұсыну бойынша 5 жылдық келісімге келді. АҚШ компаниясы Centro ұңғыма құрылысын оңтайландыру платформасын пайдалана отырып, өндірісті цифрландыруды да қамтамасыз етеді. Сондай-ақ 2023 жылы Petrobras Бразилияның Пернамбуко штатындағы Ипожука қаласындағы Abreu e Lima мұнай өңдеу зауытында жаңа өндірістік желі құрылысын қайта бастағанын хабарлады. Мұнай өңдеу зауытына бастапқы инвестиция 18,5 миллиард долларға бағаланады, ал зауыт Пре-Солт аймағынан алынған ауыр шикі мұнайды өңдейді.

Іскерлік бағыттары

Компания алты бизнес саласында жұмыс істейді, олар кіріс көлемі бойынша тізімделген: 1963 жылы Petrobras Recôncavo Baiano және Carmópolis мұнай кен орындарын ашты. Компанияның өсуі 1973 жылғы мұнай дағдарысына байланысты тоқтады. Бұл елдің барлық аймақтарына әсер етті және «Бразилиялық керемет» кезеңі аяқталды, ол кезде ЖІӨ-нің жылдық өсуі 10%-дан асып түсті. Petrobras банкротқа жақындады. 1974 жылы компания Кампос бассейнінде мұнай кен орнын тапты. Бұл жаңалық оның қаржысын нығайтып, бүкіл ел бойынша қайта құруға көмектесті. 1975 жылы Бразилия үкіметі шетелдік операторларға Бразилияға уақытша рұқсат берді, ал Petrobras Бразилиядағы мұнай кен орындарын барлау үшін шетелдік компаниялармен келісімшарттарға қол қойды. Компания 1979 жылғы энергетикалық дағдарыстан зардап шекті, бірақ 1973 жылғыдай ауыр болған жоқ. 1997 жылы Petrobras тәуліктік өндіріс деңгейіне жетті. Компания сондай-ақ Латын Америкасының басқа мемлекеттерімен келісімдер жасасты және Бразилиядан тыс жерлерде жұмыс істей бастады. 2003 жылы, 50 жылдығында Petrobras тәуліктік өндірісінен асты. 2006 жылдың 4 мамырында Petrobras Боливиядағы болашақ ірі инвестициялық жоспардан бас тартты. Боливия үкіметі шетелдік мұнай компанияларының роялти төлемдерін 82%-ға дейін көтеруді талап етті, бірақ ақырында 50% роялти мүддесіне келісті. 2007 жылы Petrobras Petrobras 52 мұнай платформасын іске қосты. 52 – Бразилиядағы ең ірі мұнай платформасы және әлемдегі үшінші ірі платформа. 2007 және 2008 жылдары Petrobras бірнеше ірі мұнай кен орындарын тапты, соның ішінде Тупи мұнай кен орны (бұрынғы атауы Лула мұнай кен орны), Юпитер кен орны және Sugar Loaf кен орны, барлығы Сантос бассейнінде, Рио-де-Жанейроның жағалауынан 300 км қашықтықта орналасқан. Мұнай кен орындарын Petrobras, Royal Dutch Shell және Galp Energia компанияларынан құралған серіктестіктер тапты. Алайда, осы жаңа кен орындарының қорына қатысты бағалаулар әртүрлі болды. P 51 платформасы, Бразилияда толықтай салынған және күніне 180 000 баррельге дейін мұнай өндіре алатын бірінші жартылай суға батырылатын платформа, 2009 жылдың қаңтарында Кампос бассейнінде өндірісті бастады. 2009 жылдың ақпанында Қытай Petrobras-қа Sinopec компаниясының еншілес компаниясына күніне 60 000–100 000 баррель мұнай және PetroChina компаниясына күніне 40 000–60 000 баррель мұнай жеткізу үшін 10 миллиард АҚШ долларын несие беруге келісті. 2009 жылдың тамызында Petrobras ExxonMobil компаниясының Чилидегі Esso активтерін 400 миллион АҚШ долларына сатып алды. 2010 жылдың қыркүйегінде Petrobras жаңадан ашылған мұнай кен орындарын дамыту үшін пайдаланылатын 70 миллиард АҚШ долларын құрап, тарихтағы ең ірі акция ұсынысын аяқтады. Джованни Бискарди және Мачадо Майер Petrobras компаниясын өкілдік етті. Бискарди өзінің бразилиялық корпоративтік тәжірибесін 2020 жылдың қаңтарында Гринберг Трауриджге әкелді. 2012 жылы Petrobras Жаңа Зеландияда теңіз үстіндегі барлауға рұқсатты қайтарды. Petrobras себебін көрсетпеді, бірақ Жаңа Зеландияның премьер-министрі Джон Кей бұл шешімнің «теңіздің терең жерлерін бұрғылау қабілетіне немесе сол аймақтағы белсенділік перспективасына қатысы жоқ» екенін айтты. Ол бұл шешімді компанияның кейбір сәтсіздіктерден кейін қайта құрылуымен байланыстырды. 2013 жылдың шілдесінде жұмысшылардың ереуілі компанияның бірнеше мұнай платформаларында өндірісті тоқтатты. 2013 жылдың қыркүйегінде Petrobras Колумбиядағы он бір құрлықтағы барлау және өндіріс блоктарын Perenco компаниясына 380 миллион АҚШ долларына сатты. 2013 жылдың қыркүйегінде Organizações Globo ұлттық теледидар арқылы АҚШ Ұлттық қауіпсіздік агенттігінің (NSA) Petrobras компаниясына тыңшылық жасап отырғанын хабарлады. Бұл ақпарат Guardian журналисі Глен Гринвальдқа Эдвард Сноуден берген құпия NSA файлына негізделген. Файл Petrobras компаниясының NSA-ның Blackpearl бағдарламасының жеке желілерден деректерді алу мақсатындағы бірнеше нысанының бірі екенін көрсетті. Petrobras деректердің қауіпсіздігін жақсарту үшін бес жылға 21 миллиард реал инвестициялайтынын мәлімдеді. 2014 жылы компания өзінің Перудегі активтерін PetroChina компаниясына 2,6 миллиард АҚШ долларына сатты. Сондай-ақ 2014 жылы Petrobras компаниясы тәуліктік орташа өндірісі бойынша жаңа рекорд орнатты. 2017 жылдың қаңтарында компания Petrobras Chile Distribuición Ltda (PCD) акцияларының 100 пайызын Southern Cross Group компаниясына сатуды аяқтады. Бұл мәміле Petrobras және Lubrax брендтеріне 8 жылға лицензия беруді қамтиды. Чилиде Petrobras-тан сатып алынған активтерді пайдалану үшін Southern Cross Esmax компаниясын құрды, ол отын және майлау материалдарын тарату саласында Petrobras-тың лицензия иегері ретінде әрекет етеді. 2019 жылдың наурыз айында компания Petrobras Paraguay Distribución Limited (PPDL UK), Petrobras Paraguay Operaciones y Logística SRL (PPOL) және Petrobras Paraguay Gas SRL (PPG) акцияларының 100 пайызын Grupo Copetrol компаниясына, оның еншілес компаниясы Paraguay Energy арқылы сатуды аяқтады. Келісімшарт Nextar (Petrobras Paraguay Operaciones y Logística SRL-дің ізбасары) компаниясына Petrobras брендін пайдалануға эксклюзивті лицензия беруді көздейді, ал бұл лицензия мерзімі бес жылға белгіленген. 2021 жылдың ақпанында компания Petrobras Uruguay Distribución S. A. (PUDSA) акцияларының барлық үлесін Uruguay-де, Petrobras Uruguay Sociedad Anónima de Inversión PUSAI еншілес компаниясы арқылы Mauruguay S. A. компаниясына сатты, ол Disa Corporación Petrolífera S. A. (DISA) компаниясының толық еншілес компаниясы болып табылады. 2020 жылдың қаңтарында Petroleo Brasileiro компаниясы Африкадағы барлық бизнесін аяқтағанын мәлімдеді, Petrobras Oil & Gas BV акцияларының 50 пайызын сату арқылы.

Меншік

Бразилия үкіметі тікелей Petrobras компаниясының дауыс беру құқығы бар жалпы акцияларының 54%-ын иеленеді, ал Бразилия даму банкі мен Бразилияның егемендік байлық қоры (Fundo Soberano) әрқайсысы 5%-ке ие, бұл мемлекеттің тікелей және жанама үлесін 64%-қа жеткізеді. Жеке меншіктегі акциялар B3 биржасында саудаланып, Ibovespa индексінің құрамына кіреді. Компания акциялары Нью-Йорк қор биржасында американдық депозитарлық түбіртектер (American depositary receipts) және Мадрид қор биржасында да тіркелген.

Әлеуметтік жауапкершілік

Petrobras Бразилиядағы өнерді үлкен қолдауға ие.

Бразилиядағы "Автожуу" операциясы және оған байланысты наразылық акциялары

Операция "Автожуу" (Operação Lava Jato) – Бразилия Федералды полициясының Куритиба бөлімшесі жүргізген қылмыстық тергеу. Алғашқыда ақша жылыстыруға қатысты тергеу болған, кейін Petrobras компаниясындағы сыбайлас жемқорлыққа байланысты айыптауларға дейін кеңейді. Компания басшылары құрылыс фирмаларына келісімшарттарды үлкен бағамен беру үшін пара алды деген күдік туды. Тергеудің мақсаты – ақша жылыстыру схемасының көлемін анықтау болды. 2015 жылы Парана штатының Федералды полициясының аймақтық басшысы оны (АҚШ долларында миллиард) шамасында бағалады, көбінесе Petrobras қаражатын жымқыру арқылы. Билік бизнесмендер мен саясаткерлерге қарсы мыңнан астам ордер шығарды. Бұл көптеген тұтқындауларға әкелді. Фернандо Соарес, сондай-ақ "Фернандо Байано" деп танылған бизнесмен және лоббист, Бразилияның ірі құрылыс компаниялары мен Жұмысшы партиясы (PT) және Бразилия демократиялық қозғалысы (PMDB) құрған үкімет арасындағы байланыс болды деп саналады. 2014 жылдың басынан 2016 жылдың ақпанына дейін Федералдық мемлекеттік прокуратура (Ministério Público da União) 179 адамға, көбінесе саясаткерлер мен бизнесмендерге қатысты 37 қылмыстық іс қозғады. Бұрынғы президент Луис Инасио Лула да Силва және сол кездегі президент Дилма Русеф те күдікпен қарады. 2016 жылдың 8 наурызында Odebrecht компаниясының бас директоры және компанияның негізін қалаушының немересі Марсело Одебрехт Petrobras басшыларына 30 миллион доллардан астам пара бергені үшін 19 жылға бас бостандығынан айырылды. 2015-2016 жылдары Депутаттар палатасының төрағасы болған Эдуардо Куня шамамен 40 миллион доллар пара алғаны және ақшаны құпия банк шоттарында жасырғаны үшін айыпты деп танылды және 15 жылға бас бостандығынан айырылды. Президент Русефтің отставкаға кетуі немесе оған импичмент жүргізуді талап етумен наразылық акциялары өтті. Олардың ең ірісі 2016 жылдың 13 наурызында 300-ден астам муниципалитетте болды. Полиция мәліметінше, ел бойынша 3,5 миллионға жуық адам наразылыққа қатысты. Кейбір наразылықтар бұрын Жұмысшы партиясының бекінісі саналған аймақтарда өтті, оның басшысы Русеф болды. Билл мен Мелинда Гейтс қоры жемқорлыққа байланысты даудың салдарынан Petrobras компаниясы мен оның аудиторлары PriceWaterhouseCoopers компаниясын сотқа берді. 2018 жылдың қаңтарында Petrobras АҚШ-тағы сыбайлас жемқорлыққа қатысты сот ісін аяқтау үшін 2,95 миллиард доллар төлеуге келісті. Кейін 2018 жылдың қыркүйегінде Petrobras бразилиялық және американдық билік органдарымен келісімге келіп, 853,2 миллион доллар төледі. Petrobras 2017 жылдың маусымында акционер Vanguard Group компаниясымен есеп айырысты. 2023 жылдың 1 ақпанында компания Федералдық прокуратура мен Рожерио Сантос де Араухо арасындағы ынтымақтастық келісімі бойынша жәбірленуші ретінде 132 миллион реал (R$) алғанын хабарлады.

Экологиялық дерек

Petrobras компаниясының веб-сайтында қоршаған ортаны сақтауға бағытталған бірнеше бастамалар келтірілген. Олардың ішінде теңіз және орман экожүйелерін қолдауға жасалған күш-жігер бар. Ең қызықтысы, Petrobras Бразилияның солтүстік-шығысындағы жұмбақ киттердің популяциясын зерттеу және оларды сақтау жұмыстарын демеушілік етеді. Компанияның күш-жігерінің арқасында Бразилиядағы жұмбақ киттердің саны 90-жылдардың ортасында 2000-нан асып, 2008 жылы 9000-нан жоғары болды. Petrobras Біріккен Ұлттар Ұйымының Глобалдық келісіміне (Global Compact) қатысушы, бұл адам құқықтары, еңбек жағдайлары, жемқорлық және қоршаған ортаға қатысты ерікті келісім. 2008 жылы испандық Management and Excellence консалтингтік фирмасы Petrobras компаниясын әлемдегі ең тұрақты мұнай компаниясы деп таныды.

Мұнайдың төгілуі

+ Ірі мұнай төгілулері 1975–2001 жылдар аралығы
Күні Көлемі (литр) Орналасқан жері Штат
1975 жылғы наурыз 6 миллион Гуанабара шығанағы Рио-де-Жанейро
1983 жылғы қазан 1,5–3 миллион Бертиога Сан-Паулу
1984 жылғы ақпан 700 000 Кубато Сан-Паулу
1989 жылғы тамыз 690 000 Сан-Себастьян Сан-Паулу
1994 жылғы қаңтар 350 000–400 000 Кампос бассейні Рио-де-Жанейро
1994 жылғы мамыр 2,7–3,1 миллион Сан-Себастьян Сан-Паулу
1997 жылғы наурыз 600 000–2,8 миллион Гуанабара шығанағы Рио-де-Жанейро
1998 жылғы қазан 1–1,5 миллион Сан-Жозе-дус-Кампус Сан-Паулу
2000 жылғы қаңтар 1,3 миллион Гуанабара шығанағы Рио-де-Жанейро
2000 жылғы наурыз 18 000 Трамандай Рио-Гранде-ду-Сул
2000 жылғы наурыз 7 250 Сан-Себастьян Сан-Паулу
2000 жылғы шілде 4 миллион Бариги, Игуасу өзендері Парана
2000 жылғы тамыз 1 800 Рио-Гранде-ду-Норте Рио-Гранде-ду-Норте
2000 жылғы тамыз 4 000 Ангр-дус-Рейс Рио-де-Жанейро
2000 жылғы қараша 86 000 Сан-Себастьян Сан-Паулу
2001 жылғы наурыз 1,4 миллион Кампос бассейні Рио-де-Жанейро

Демеушілік және атаулар

Speed Racer фильмінде көрсетілген автомобильдердің бірі – Petrobras компаниясы қолдаған биодизельмен жүретін "Жасыл энергия" жарыс машинасы. Petrobras 2009 жылдан 2012 жылға дейін Бразилияның А сериясын демеушілік етті. Petrobras 1998 жылдан 2008 жылға дейін AT&T Williams F1 командасының екінші демеушісі болды және 2014 жылдан бастап Williams F1 командасымен қайта келісім жасады. 2018 жылдан бастап Petrobras Williams командасынан шығып, McLaren командасын демеушілік етті, бірақ 2019 жылдың соңында демеушіліктен бас тартты. Petrobras 1984 жылдан 2009 жылға дейін Бразилиядағы Clube de Regatas do Flamengo, 2002 жылдан 2006 жылға дейін Racing Club de Avellaneda, 2006 жылдан 2012 жылға дейін Аргентинадағы Club Atlético River Plate және 2019 жылдан 2021 жылға дейін Чилидегі Universidad de Chile клубтарын демеушілік етті. Сауропод динозавры Petrobrasaurus осы компанияның құрметіне аталған. Petrobras "Automobilista" сериясын жасаған Reiza Studios компаниясының "Stock Car Extreme" ойынының аяқталмаған нұсқасы – "Copa Petrobras de Marcas" ойынын демеушілік етті.